Έναν νέο κλάδο προς δυσμάς αποκτά σταδιακά ο Κάθετος Διάδρομος, με τη Σερβία να περνά από το στάδιο των πολιτικών συζητήσεων σε εκείνο της υλοποίησης των απαραίτητων υποδομών και την Ουγγαρία να εμφανίζεται πλέον ως πιθανός επόμενος προορισμός. Η χθεσινή τετραμερής συνάντηση των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας στο Βελιγράδι έδωσε νέο περιεχόμενο στο εγχείρημα, καθώς συνοδεύθηκε από την επιβεβαίωση ότι ξεκινούν άμεσα οι εργασίες για τη νέα διασύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας.
Ο αγωγός αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή έρχεται να «κουμπώσει» με τη διασύνδεση Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας που βρίσκεται ήδη υπό κατασκευή. Όταν ολοκληρωθούν τα δύο έργα, θα ολοκληρωθεί ουσιαστικά η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια, με τη δημιουργία μια συνεχούς διαδρομής από τις ελληνικές υποδομές εισαγωγής φυσικού αερίου έως τη σερβική αγορά, ανοίγοντας μία επιπλέον οδό για προμήθειες LNG και άλλων μη ρωσικών ποσοτήτων.
Το ενδιαφέρον, πάντως, δεν σταματά στα σύνορα της Σερβίας. Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν το περιεχόμενο των συζητήσεων της τετραμερούς, το Βελιγράδι αντιμετωπίζει πλέον θετικά και τη δυνατότητα να λειτουργήσει η νέα αυτή διαδρομή ως βάση για μελλοντική επέκταση προς την Ουγγαρία. Εφόσον το σενάριο αποκτήσει τεχνική και εμπορική υπόσταση, ο Κάθετος Διάδρομος θα αποκτήσει έναν ακόμη δρόμο προς την Κεντρική Ευρώπη.
Κάθετος Διάδρομος: Η Σερβία περνά από τις συζητήσεις στα έργα
Το πρώτο χειροπιαστό βήμα αναμένεται τις αμέσως επόμενες ημέρες. Σύμφωνα με όσα μετέδωσαν σερβικά μέσα ενημέρωσης, η υπουργός Ενέργειας της χώρας Ντούμπραβκα Τζέντοβιτς Χαντάνοβιτς ανακοίνωσε ότι την επόμενη εβδομάδα θα αρχίσει η τοποθέτηση σωλήνων σε ένα πρώτο τμήμα μήκους πέντε χιλιομέτρων, στην περιοχή της Βράνισκα Μπάνια.
Το σερβικό σκέλος του αγωγού θα έχει μήκος περίπου 145 χιλιόμετρα και εκτιμώμενο κόστος 153 εκατ. ευρώ, με στόχο να έχει ολοκληρωθεί στο πρώτο τρίμηνο του 2028. Από την πλευρά της Βόρειας Μακεδονίας, το αντίστοιχο τμήμα τοποθετείται χρονικά στα μέσα ή προς το τέλος του ίδιου έτους. Για τη Σερβία, κρίσιμο ζήτημα παραμένει η έγκαιρη διευθέτηση των απαλλοτριώσεων ώστε να μην υπάρξουν καθυστερήσεις.
Η έναρξη των κατασκευών θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δίνει πρακτικό περιεχόμενο στην πρόθεση του Βελιγραδίου να διευρύνει τις ενεργειακές του επιλογές. Η χώρα παραμένει σήμερα σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από το ρωσικό φυσικό αέριο, όμως η νέα υποδομή θα της δώσει τη δυνατότητα να στραφεί και προς ποσότητες LNG, εν πολλοίς αμερικανικού, που εισέρχονται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω Ελλάδας.
Η πολιτική μετατόπιση του Βελιγραδίου
Η μεταβολή στη στάση της Σερβίας αποτυπώθηκε και στο κοινό ανακοινωθέν της τετραμερούς. Για πρώτη φορά, η ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών και οδεύσεων συνδέθηκε με τη σταδιακή απεξάρτηση των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει τη δική της σημασία, καθώς στην προηγούμενη συνάντηση των τεσσάρων χωρών στη Θεσσαλονίκη η σερβική πλευρά δεν είχε συναινέσει σε αντίστοιχη αναφορά. Η αλλαγή δεν σημαίνει ασφαλώς ότι το Βελιγράδι εγκαταλείπει άμεσα την προμήθεια φυσικού αερίου από τη Μόσχα, δείχνει όμως ότι επιδιώκει να δημιουργήσει μεγαλύτερο εύρος επιλογών για τα επόμενα χρόνια.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο αποκτά ενδιαφέρον και η Ουγγαρία. Η νέα αλυσίδα Ελλάδα–Βόρεια Μακεδονία–Σερβία θα μπορούσε στο μέλλον να συνεχιστεί προς Βορρά, δημιουργώντας μία δεύτερη μεγάλη αγορά για τις ποσότητες που θα εισέρχονται από την Ελλάδα. Όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, μία τέτοια εξέλιξη θα διεύρυνε θεαματικά τη γεωγραφική εμβέλεια του Κάθετου Διαδρόμου.
Στόχος μία πολύ μεγαλύτερη αγορά
Το ευρύτερο στοίχημα συνδέεται με τα περίπου 20 δισ. κυβικά μέτρα ρωσικού αερίου που εξακολουθούν να τροφοδοτούν την περιοχή. Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται προς την πλήρη διακοπή των σχετικών εισαγωγών, με ορίζοντα το φθινόπωρο του 2027, η δημιουργία νέων οδεύσεων αποκτά όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη ενισχύει το αφήγημα του περιφερειακού ενεργειακού κόμβου. Η εξαγωγική δυναμικότητα του ελληνικού συστήματος αναμένεται να φτάσει τα 9,5 δισ. κυβικά μέτρα μέχρι το 2027, γεγονός που επιτρέπει στις εγχώριες υποδομές LNG και στο δίκτυο μεταφοράς να υποστηρίξουν μεγαλύτερες ροές προς τα Βαλκάνια.
Σημειώνεται ότι ο Κάθετος Διάδρομος βρίσκεται παράλληλα στην ατζέντα των σημερινών επαφών του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα και κυριαρχεί στο ενεργειακό κεφάλαιο του έκτου γύρου του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον αποδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών και διαδρομών για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, με το αμερικανικό LNG να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής.
Από το φυσικό αέριο στα πετρελαιοειδή και τον ηλεκτρισμό
Η σημασία της τετραμερούς, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο φυσικό αέριο. Σύμφωνα με πηγές που παρακολούθησαν από κοντά τις συζητήσεις, η συνεργασία Ελλάδας και Βουλγαρίας έχει αρχίσει να δημιουργεί ένα ευρύτερο πλαίσιο περιφερειακής συνεννόησης, στο οποίο οι χώρες της περιοχής αναζητούν πλέον κοινές υποδομές και σε άλλες μορφές ενέργειας.
Μία από τις πρωτοβουλίες αφορά τα πετρελαιοειδή. Εξετάζεται η προέκταση έως τη Νις του αγωγού της Helleniq Energy που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τα Σκόπια, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι απαραίτητες μελέτες. Η στάση της Σερβίας απέναντι στο σχέδιο είναι θετική, παρά το γεγονός ότι διαθέτει δικό της διυλιστήριο, καθώς μία πρόσθετη όδευση θα ενίσχυε την ασφάλεια και την ευελιξία του εφοδιασμού της.
Το τρίτο σκέλος αφορά τον ηλεκτρισμό. Στις συζητήσεις έχει εισέλθει η ιδέα ενός διαδρόμου Ανατολής–Δύσης, ο οποίος θα ξεκινά από τη Βουλγαρία, θα περνά από τη Βόρεια Μακεδονία και θα καταλήγει προς την Ιταλία. Σύμφωνα με την υπουργό Ενέργειας της Βόρειας Μακεδονίας Σάνια Μποζίνοφσκα, ο σχεδιασμός αφορά νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις συνολικής δυναμικότητας 2.000 MW.
Για το συγκεκριμένο πρότζεκτ έχουν προγραμματιστεί αναλυτικότερες τεχνικές επαφές τον Νοέμβριο, καθώς παραμένουν προς αποσαφήνιση οι επιμέρους υποδομές, το μοντέλο χρηματοδότησης και το χρονοδιάγραμμα. Η κατεύθυνση, πάντως, είναι σαφής: η συνεργασία που ξεκίνησε με τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου επιχειρεί πλέον να αποκτήσει πολύ ευρύτερη ενεργειακή διάσταση, με τρεις παράλληλες «αρτηρίες» για φυσικό αέριο, πετρελαιοειδή και ηλεκτρική ενέργεια.
Διαβάστε ακόμη
