Ραντεβού κορυφής όπου αναμένονται εξελίξεις για την περαιτέρω ωρίμανση του project του Κάθετου Διαδρόμου έχουν «κλειστεί» σε Αθήνα και Βελιγράδι: Ανήμερα της επίσκεψης του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα με αφορμή τη διεξαγωγή του νέου γύρου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ (όπου το εμβληματικό αυτό project που χαίρει της διαχρονικής και διακομματικής στήριξης των ΗΠΑ είναι όχι τυχαία το μοναδικό θέμα στην επίσημη ενεργειακή ατζέντα), ένα ακόμα σημαντικό «επεισόδιο» για την ενίσχυση του εμπορικού και γεωπολιτικού του αποτυπώματος θα γραφτεί στην πρωτεύουσα της Σερβίας.

Εκεί ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου θα δώσει σήμερα (Τρίτη 6 Οκτωβρίου) το παρών στη δεύτερη τετραμερή υπουργική συνάντηση Ελλάδας, Σερβίας, Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας, ένα μήνα αφότου Σερβία και Βόρεια Μακεδονία υπέγραψαν στη Θεσσαλονίκη το Μνημόνιο Συνεργασίας για την ένταξή τους στον Κάθετο Διάδρομο σηματοδοτώντας τη διακλάδωσή του προς τα Δυτικά Βαλκάνια.

Ο Κάθετος Διάδρομος στην κορυφή της ατζέντας της συνόδου των ΥΠΕΝ Ελλάδας, Σερβίας, Β. Μακεδονίας και Βουλγαρίας

Η δεύτερη τετραμερής (καθώς είχε προηγηθεί το πρώτο «ραντεβού» στην Αθήνα τον περασμένο Μάιο που προετοίμασε το έδαφος για τις υπογραφές στη Θεσσαλονίκη) λαμβάνει χώρα σε μια συγκυρία κατά την οποία Ουάσιγκτον και Αθήνα συνδέουν όλο και πιο εμφατικά την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής με την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και τη διαφοροποίηση των οδεύσεων που παράλληλα αποκόπτουν την Τουρκία.

Ο Κάθετος Διάδρομος είναι το «κυρίως πιάτο» στην ατζέντα της συνόδου και γι’ αυτό στο τραπέζι των συζητήσεων θα καθίσουν όχι μόνο οι Διαχειριστές Συστημάτων Φυσικού Αερίου των 4 χωρών (ΔΕΣΦΑ, Srbjiagas, Bulgartransgaz και Nomagas), αλλά και ο Διευθύνων σύμβουλος της Gastrade (που διαχειρίζεται τον τερματικό σταθμό LNG της Αλεξανδρούπολης), καθώς και ο επικεφαλής του ICGB που «τρέχει» τον ελληνοβουλγαρικό αγωγό φυσικού αερίου IGB, που αποτελούν κρίσιμους κρίκους της αλυσίδας του Κάθετου Διαδρόμου.

Η σημερινή συνάντηση πραγματοποιείται στον απόηχο της ενεργοποίησης από την 1η Οκτωβρίου (οπότε και ξεκίνησε το νέο έτος αερίου 2026-2027) του νέου καθεστώτος ανταγωνιστικών τιμολογίων και συμβάσεων που συμφωνήθηκε από τους διαχειριστές των δικτύων και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στόχος είναι να γίνει η διαδρομή από τον Νότο προς τον Βορρά πιο ανταγωνιστική και να ενισχυθεί η δυνατότητα μεταφοράς κυρίως αμερικανικού αερίου, από την Ελλάδα προς την ευρύτερη Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Οι υποδομές και οι επενδύσεις που μπαίνουν στο τραπέζι

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο πλαίσιο αυτό στο Βελιγράδι θα συζητηθούν τα επόμενα βήματα του Κάθετου Διαδρόμου, από τις απαραίτητες φυσικές υποδομές έως τη χρηματοδότηση των έργων που απαιτούνται για να αρθούν οι συμφορήσεις κατά μήκος της Διαδρομής και την περαιτέρω ενίσχυση της εμπορικής του ελκυστικότητας.

Μεταξύ άλλων, θα τεθούν επί τάπητος η αξιοποίηση του υφιστάμενου αγωγού Σερβίας-Βουλγαρίας, η πορεία υλοποίησης του αγωγού Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας και Βόρειας Μακεδονίας-Σερβίας, δυο αγωγών που είναι «κλειδί» για την περαιτέρω αξιοποίηση του FSRU της Αλεξανδρούπολης ως σημείο εισόδου των φορτίων LNG που θα καταλήγουν στις δυο χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι σε πρώτο πλάνο κατά τη Σύνοδο αναμένεται να βρεθεί ο συντονισμός των επενδύσεων που θα απαιτηθούν στα εθνικά δίκτυα και στα σημεία διασύνδεσης, ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες μεταφορικές δυνατότητες για μεγαλύτερες ροές αερίου στον άξονα Νότου-Βορρά αλλά και προς τα Δυτικά Βαλκάνια.

Άλλα θέματα που θα βρεθούν στο επίκεντρο της Τετραμερούς του Βελιγραδίου είναι οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις (εξ ου και η συμμετοχή και των Διαχειριστών Συστημάτων Ηλεκτρικής Ενέργειας στις αντιπροσωπείες), η λειτουργία των ενεργειακών αγορών και η διαφοροποίηση των πηγών και των οδών τροφοδοσίας.

Η αντιστροφή των ροών αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη της περιοχής

Η γεωπολιτική διάσταση έχει μεγάλη σημασία για τη χώρα μας. Όπως τόνισε ο κ. Παπασταύρου μιλώντας χθες (Δευτέρα 3 Οκτωβρίου) στην κρατική τηλεόραση, ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί την απάντηση της Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής στην απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η νέα κατεύθυνση των ροών του φυσικού αερίου περιορίζει τον ρόλο τόσο της Ρωσίας όσο και της Τουρκίας στις ενεργειακές ισορροπίες της ευρύτερης περιοχής, ενώ αναβαθμίζει τη θέση της Ελλάδας. Και τούτο διότι επί δεκαετίες το φυσικό αέριο, κατά κύριο λόγο ρωσικής προέλευσης, κινούνταν κυρίως από τον Βορρά προς τον Νότο. Τώρα επιχειρείται η αντιστροφή της ροής.

Η Αλεξανδρούπολη, που κατά τον Έλληνα ΥΠΕΝ αποτελεί βασική πύλη εισόδου αμερικανικού LNG προς τον Κάθετο Διάδρομο, μαζί με τις υπόλοιπες ελληνικές υποδομές αποτελούν την αφετηρία μιας νέας ενεργειακής διαδρομής, με κατεύθυνση τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Σερβία, τη Βόρεια Μακεδονία και από εκεί ευρύτερα προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, έως την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.

Η επίσκεψη Ρούμπιο και το αμερικανικό ενδιαφέρον για τον Κάθετο Διάδρομο

Η συγκυρία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος λόγω της επίσκεψης Ρούμπιο, ο οποίος μάλιστα λίγες ημέρες πριν από την επίσκεψή του έδωσε δημόσια ψήφο εμπιστοσύνης στην πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, χαρακτηρίζοντας ιδιαίτερα σημαντικό τον ρόλο της στην προώθηση των αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων στη χώρα μας και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και συνδέοντας ευθέως τη δράση της με τον Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο.

Το μήνυμα από την Αθήνα και το Βελιγράδι είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, η Ευρώπη επιχειρεί να κλείσει σταδιακά τον κύκλο της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία. Από την άλλη, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ενισχύσουν τις δικές τους ενεργειακές εξαγωγές και την παρουσία τους σε μια περιοχή όπου για χρόνια οι αγωγοί και οι ροές φυσικού αερίου αποτελούσαν εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής.

Ενδεικτικό μάλιστα της σημασίας που προσδίδουν οι Αμερικανοί στην ωρίμανση του Κάθετου Διαδρόμου είναι η παρουσία στο τραπέζι του Στρατηγικού Διαλόγου -μεταξύ άλλων- του αντιπροέδρου της EXIM Bank Τζεφ Γουίλσον και του Διευθυντή του Γραφείου Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ (USTR) για Ευρώπη και Μέση Ανατολή Ντάνα Ιγκερ. Πρόκειται για δυο κρατικούς αναπτυξιακούς φορείς που αξιοποιεί η Ουάσιγκτον για τη χρηματοδοτική στήριξη έργων υψηλού ενδιαφέροντος.

Συνεχίζει να κερδίζει έδαφος το αμερικανικό LNG στην Ελλάδα

Όλες αυτές οι διεργασίες εκτυλίσσονται στο φόντο της συνεχιζόμενης αύξησης του αμερικανικού LNG στην «πίτα» των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της Ελλάδας, με το ρωσικό αέριο, ωστόσο, να διατηρεί ακόμα σημαντική παρουσία, έστω και αν αυτή βαίνει μειούμενη.

Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη του Green Tank, που επεξεργάστηκε στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, για το εννεάμηνο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2026 οι συνολικές καθαρές εισαγωγές φυσικού αερίου ήταν 50 TWh, μειωμένες κατά 2,7% συγκριτικά με το ίδιο διάστημα του 2025.

Στην πρώτη θέση ήταν το LNG μέσω Αγίας Τριάδας (Ρεβυθούσα) και Αμφιτρίτης (FSRU Αλεξανδρούπολης) με 30,1 TWh, σημειώνοντας ρεκόρ γι’ αυτήν την περίοδο του έτους και παρουσιάζοντας αύξηση 32,1% σε ετήσια βάση. Την ίδια στιγμή, οι εισαγωγές αγώγιμου αερίου μέσω Σιδηροκάστρου, που αποτελεί την κύρια πύλη εισόδου του ρωσικού αερίου, στο εννεάμηνο άγγιξαν τις 15 TWh, με ετήσια μείωση 27,4%, και διαμορφώθηκαν σε χαμηλό τριετίας.

Διαβάστε ακόμη