Από την 1η Οκτωβρίου θα ισχύσουν οι νέες χρεώσεις διαμετακόμισης στον Κάθετο Διάδρομο, σε μια αλλαγή που μπορεί να βελτιώσει τη θέση του έναντι των ανταγωνιστικών οδεύσεων προς την Ουκρανία. Το αποτέλεσμα θα φανεί στην πράξη από τη νέα χρονιά αερίου, καθώς θα διαπιστωθεί αν το χαμηλότερο κόστος μεταφοράς θα οδηγήσει σε περισσότερες κρατήσεις δυναμικότητας και αυξημένες ροές από την Ελλάδα προς τον Βορρά.

Οι χρεώσεις συμφωνήθηκαν τον περασμένο Μάρτιο μεταξύ των εμπλεκόμενων Διαχειριστών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η αναθεώρηση αντιμετωπίζει ένα από τα βασικά μειονεκτήματα της διαδρομής, το υψηλό κόστος διέλευσης σε σύγκριση με άλλες επιλογές για την τροφοδοσία της Ουκρανίας. Σύμφωνα με ανάλυση του ICIS, που βασίζεται στα στοιχεία των Διαχειριστών, το συνολικό κόστος μεταφοράς μέσω Σιδηροκάστρου μειώνεται περίπου κατά 40%.

Η νέα θέση του Διαδρόμου στην αγορά

Μετά τη μείωση, η διαδρομή μέσω Ελλάδας κατατάσσεται μεταξύ των πιο ανταγωνιστικών επιλογών για την προμήθεια του Κιέβου. Χαμηλότερο κόστος εμφανίζουν οι οδεύσεις Πολωνίας-Ουκρανίας, Κροατίας-Ουγγαρίας-Ουκρανίας και Λιθουανίας-Πολωνίας-Ουκρανίας. Ακριβότερη είναι η διαδρομή μέσω Ιταλίας, Αυστρίας και Ουγγαρίας, με κόστος που πλησιάζει εκείνο της εναλλακτικής εκδοχής του Κάθετου Διαδρόμου μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB. Υψηλότερες είναι επίσης οι χρεώσεις για διαδρομές με αφετηρία τη Γερμανία, ενώ στην ακριβότερη θέση βρίσκεται πλέον ο άξονας Ιταλίας-Αυστρίας-Σλοβακίας-Ουκρανίας.

Ένα ακόμη στοιχείο της συμφωνίας είναι ότι οι νέες χρεώσεις αποκτούν μόνιμο χαρακτήρα, αντί να βασίζονται σε προσωρινές εκπτώσεις και εξαιρέσεις από το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Αυτό προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στις εταιρείες που σχεδιάζουν τη χρήση της όδευσης. Παράλληλα, οι ποσότητες δεν είναι υποχρεωτικό να κατευθύνονται έως την Ουκρανία, καθώς μπορούν να διατεθούν σε αγορές κατά μήκος του Διαδρόμου.

Στο πλαίσιο των νέων κανόνων διευρύνθηκαν και τα προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας. Εκτός από βραχυπρόθεσμες επιλογές, προσφέρονται πλέον ετήσια και τριμηνιαία προϊόντα, τα οποία επιτρέπουν στις εταιρείες να οργανώνουν τις εισαγωγές και τις πωλήσεις τους σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου. Η δυνατότητα αυτή αποκτά σημασία και για τις μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας αμερικανικού LNG.

Οι πρώτες κρατήσεις και το σχέδιο για LNG

Οι ετήσιες δημοπρασίες του Ιουλίου έδωσαν τα πρώτα στοιχεία για το ενδιαφέρον της αγοράς. Μεγαλύτερη ζήτηση καταγράφηκε στο αρχικό τμήμα της διαδρομής, από το Σιδηρόκαστρο έως τη βουλγαρική Kulata. Σύμφωνα με στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, για το έτος αερίου 2026-2027 και τα επόμενα τέσσερα έτη δεσμεύθηκε συνολικά πάνω από το 45% της διαθέσιμης δυναμικότητας που προσφέρθηκε.

Στη δημοπρασία για το πρώτο έτος συνέβαλε η ΔΕΠΑ Εμπορίας, σε συντονισμό με την Atlantic SEE LNG Trade, την κοινοπραξία με τον Όμιλο AKTOR. Η Atlantic δέσμευσε περίπου 13.000 MWh ημερησίως για έναν χρόνο, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 13% της ετήσιας δυναμικότητας της συγκεκριμένης πύλης. Η κράτηση εντάσσεται στον σχεδιασμό της για εμπορικές συμφωνίες προμήθειας αμερικανικού LNG στην ευρύτερη περιοχή την περίοδο 2026-2030, πριν ενεργοποιηθούν οι 20ετείς συμβάσεις που έχει συνάψει.

Παρά τις πρώτες κρατήσεις, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η δυναμική του νέου πλαισίου δεν έχει ακόμη αποτυπωθεί πλήρως. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα περιορίζει τη διάθεση ορισμένων χρηστών να αναλάβουν μακροχρόνιες δεσμεύσεις. Για τον λόγο αυτό, η διάθεση ημερήσιων προϊόντων με τις νέες χρεώσεις από τις αρχές Οκτωβρίου θεωρείται ότι μπορεί να βοηθήσει στην αύξηση της χρήσης του Διαδρόμου.

Σημαντικό ρόλο αναμένεται να παίξουν και οι αναβαθμίσεις του βουλγαρικού συστήματος μεταφοράς, οι οποίες αυξάνουν τη δυνατότητα παραλαβής αερίου από την Ελλάδα και διοχέτευσής του προς βορρά. Μέρος της πρόσθετης δυναμικότητας έχει ήδη προσφερθεί από την Bulgartransgaz στις ετήσιες δημοπρασίες.

Παράλληλα, με την πλήρη εμπορική αξιοποίηση των νέων σταθμών συμπίεσης του ΔΕΣΦΑ στην Κομοτηνή και την Αμπελιά Φαρσάλων, από τα τέλη του έτους, η δυνατότητα εξαγωγών φυσικού αερίου από την Ελλάδα θα αυξηθεί στα 8,5 bcm. Η ενίσχυση των υποδομών έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξαγωγές έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά: το πρώτο εξάμηνο του 2026 σχεδόν τριπλασιάστηκαν σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ.

Η απαγόρευση ρωσικού αερίου και το ζήτημα της Τουρκίας

Η μείωση του κόστους και η ενίσχυση της μεταφορικής ικανότητας δεν αρκούν από μόνες τους για να εξασφαλίσουν μεγαλύτερες ροές. Καθοριστική θα είναι και η εφαρμογή της ευρωπαϊκής απαγόρευσης εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, με το φθινόπωρο του 2027 να αποτελεί, βάσει του Κανονισμού, το ορόσημο για την πλήρη διακοπή τους.

Ένα ερώτημα αφορά τη Σερβία, η οποία δεν είναι μέλος της ΕΕ και δεν δεσμεύεται από την ευρωπαϊκή απαγόρευση. Μετά την τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς εξέφρασε την εκτίμηση ότι θα ανανεωθεί η υφιστάμενη συμφωνία προμήθειας ρωσικού αερίου. Η συμφωνία έχει παραταθεί επανειλημμένα, ενώ οι δύο πλευρές δεν έχουν καταλήξει σε νέο μακροχρόνιο συμβόλαιο.

Η συνέχιση των ρωσικών προμηθειών προς τη Σερβία καθιστά αναγκαίο τον έλεγχο των ποσοτήτων που μεταφέρονται μέσω του TurkStream, ώστε να διασφαλίζεται ότι το αέριο που προορίζεται για τη σερβική αγορά δεν κατευθύνεται αλλού. Το ζήτημα αφορά και τις ροές προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, οι οποίες εξακολουθούν να προμηθεύονται ρωσικό καύσιμο μέσω της ίδιας όδευσης.

Ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός προβλέπει κανόνες ιχνηλασιμότητας, βάσει των οποίων ποσότητες που εισέρχονται μέσω συγκεκριμένων διασυνδέσεων με τη Ρωσία ή αγωγών όπως ο TurkStream θεωρούνται ρωσικής προέλευσης, εκτός αν υπάρχουν σαφή στοιχεία που αποδεικνύουν το αντίθετο. Η εφαρμογή των κανόνων θα απαιτούσε, μεταξύ άλλων, πρόσβαση σε δεδομένα πραγματικού χρόνου για τις ροές στις πύλες εισόδου και εξόδου της Τουρκίας, την οποία η Άγκυρα δεν παρέχει προς το παρόν. Έτσι παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάμειξης ρωσικού αερίου με άλλες ποσότητες που περνούν από την Τουρκία, χωρίς να μπορεί να πιστοποιηθεί με σαφήνεια η προέλευσή τους.

Την ίδια ώρα, η Βουλγαρία θεωρεί ότι χρειάζεται να αξιοποιεί και τουρκικές υποδομές LNG για την κάλυψη των αναγκών της περιοχής. Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο πρωθυπουργός της χώρας, Ρούμεν Ράντεφ, ανέφερε σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Τσέχο ομόλογό του, Αντρέι Μπάμπις, ότι η Βουλγαρία έχει, βάσει συμφωνιών, πρόσβαση σε δύο ελληνικά και πέντε τουρκικά τερματικά LNG. Όπως σημείωσε, οι δεσμευμένες δυναμικότητες μπορούν να συμβάλουν στον εφοδιασμό χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Διαβάστε ακόμη