Με «σωσίβιο» τα 200 εκατ. ευρώ για τα διογκωμένα ενεργειακά χρέη των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, αλλά ταυτόχρονα με σαφείς όρους δημοσιονομικής πειθαρχίας, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιχειρεί να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο για τις ΔΕΥΑ, συνδέοντας για πρώτη φορά τόσο άμεσα τη χρηματοδοτική στήριξη με την υποχρέωση εξυγίανσης και αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων ύδρευσης της χώρας. Το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών δεν περιορίζεται μόνο στην έκτακτη παρέμβαση για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά εισάγει ένα συνολικό πλαίσιο αλλαγών που εκτείνεται από την τιμολογιακή πολιτική και τη δανειοδότηση έως τις συγχωνεύσεις, την οικονομική εποπτεία και τον έλεγχο της βιωσιμότητας των ΔΕΥΑ.
Στο επίκεντρο των νέων ρυθμίσεων βρίσκεται το άρθρο 274 του Κώδικα, το οποίο προβλέπει την επιδότηση των ΔΕΥΑ με συνολικό ποσό 200 εκατ. ευρώ για την κάλυψη μέρους των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεών τους προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας. Η παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τα συνολικά χρέη των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης προς την αγορά ηλεκτρισμού έχουν εκτιναχθεί περίπου στα 500 εκατ. ευρώ, αντανακλώντας τόσο τη μεγάλη ενεργειακή επιβάρυνση των τελευταίων ετών όσο και τις χρόνιες οικονομικές αδυναμίες πολλών επιχειρήσεων ύδρευσης σε όλη τη χώρα.
Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ότι η κρατική ενίσχυση δεν παρέχεται άνευ όρων. Ο νέος Κώδικας συνδέει ευθέως την επιδότηση με την προηγούμενη ρύθμιση ή εξόφληση του υπόλοιπου χρέους που θα απομείνει μετά την κρατική στήριξη. «Προϋπόθεση για την επιδότηση αποτελεί η προηγούμενη εξόφληση ή ρύθμιση του υπολοίπου των οφειλών κάθε ΔΕΥΑ και συνδέσμου ύδρευσης προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, όπως αυτό υπολογίζεται αφαιρουμένου του επιδοτούμενου ποσού», αναφέρεται χαρακτηριστικά στη διάταξη.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποτυπώνει ουσιαστικά τη φιλοσοφία του Υπουργείου Εσωτερικών για το μέλλον των ΔΕΥΑ: η οικονομική ενίσχυση θα λειτουργήσει ως εργαλείο σταθεροποίησης, αλλά όχι ως μηχανισμός διαρκούς διάσωσης χωρίς υποχρεώσεις προσαρμογής. Στην πράξη, το κράτος καλύπτει μέρος της πίεσης που δημιουργήθηκε κυρίως από το ενεργειακό κόστος, ζητώντας όμως ταυτόχρονα από τις επιχειρήσεις ύδρευσης να παρουσιάσουν ένα στοιχειώδες σχέδιο δημοσιονομικής εξυγίανσης και αποπληρωμής του υπόλοιπου χρέους τους.
Η παρέμβαση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα αλλαγών για τις ΔΕΥΑ που περιλαμβάνεται στο Κεφάλαιο Ι΄ του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το οποίο αφορά συνολικά τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης. Στο νέο πλαίσιο περιγράφονται οι κανόνες ίδρυσης, λειτουργίας και οικονομικής διοίκησης των επιχειρήσεων, ενώ εισάγονται διατάξεις που δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη βιωσιμότητα, στις συγχωνεύσεις και στον αυστηρότερο οικονομικό έλεγχο.
Ειδικότερα, στο άρθρο 252 προβλέπεται η «υποχρεωτική επέκταση περιοχής αρμοδιότητας» των ΔΕΥΑ, ενώ στο άρθρο 253 θεσμοθετείται η δυνατότητα «οικειοθελούς συγχώνευσης Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης και μεταφοράς οικείων αρμοδιοτήτων δήμων». Οι προβλέψεις αυτές θεωρούνται κομβικές, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει ενταθεί η συζήτηση για την ανάγκη δημιουργίας μεγαλύτερων και οικονομικά πιο ανθεκτικών σχημάτων στον τομέα του νερού, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου μικρές ΔΕΥΑ αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα επάρκειας προσωπικού, τεχνικής υποστήριξης και χρηματοδότησης έργων.
Παράλληλα, το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρεί να ενισχύσει τους μηχανισμούς οικονομικής εποπτείας. Στο άρθρο 255, που αφορά τις αρμοδιότητες των διοικητικών συμβουλίων και των προέδρων των ΔΕΥΑ, προβλέπεται μεταξύ άλλων ότι οι διοικήσεις οφείλουν να ελέγχουν «τη μη συσσώρευση ληξιπρόθεσμων οφειλών της Δ.Ε.Υ.Α. και να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα». Η διάταξη αυτή συνδέεται άμεσα με το πρόβλημα που έχει ήδη δημιουργηθεί στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπου οι ανεξόφλητες υποχρεώσεις των ΔΕΥΑ προς τους προμηθευτές έχουν εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες εστίες ληξιπρόθεσμων χρεών στον ευρύτερο δημόσιο τομέα.
Την ίδια στιγμή, ο Κώδικας περιλαμβάνει για πρώτη φορά συγκροτημένο πλαίσιο τιμολογιακής πολιτικής για τις ΔΕΥΑ μέσω του άρθρου 266. Πρόκειται για μία από τις πλέον ευαίσθητες πτυχές της μεταρρύθμισης, καθώς η συζήτηση για το πραγματικό κόστος του νερού και τη δυνατότητα των ΔΕΥΑ να καλύπτουν τις λειτουργικές και επενδυτικές τους ανάγκες βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο. Οι αυξανόμενες ενεργειακές δαπάνες, οι ανάγκες για εκσυγχρονισμό δικτύων, οι μεγάλες απώλειες νερού και οι επενδύσεις που απαιτούνται για την ανθεκτικότητα των υποδομών λόγω της κλιματικής κρίσης δημιουργούν νέες οικονομικές πιέσεις για τις επιχειρήσεις ύδρευσης.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι διατάξεις για τη χρηματοδότηση και τη δανειοδότηση των ΔΕΥΑ. Στο άρθρο 267 προβλέπεται η συμβολή του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, ενώ στο άρθρο 268 εισάγεται δυνατότητα δανειοδότησης από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων αλλά και από λοιπά τραπεζικά ιδρύματα. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες χρηματοδότησης για έργα ύδρευσης, αποχέτευσης και περιορισμού των διαρροών αυξάνονται διαρκώς, ενώ πολλές ΔΕΥΑ εμφανίζουν περιορισμένη πιστοληπτική ικανότητα.
Παράλληλα, το σχέδιο νόμου επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο συγκροτημένο σύστημα οικονομικής λειτουργίας και παρακολούθησης. Περιλαμβάνονται διατάξεις για τους προϋπολογισμούς, τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και την είσπραξη εσόδων των ΔΕΥΑ, αλλά και ειδικές ρυθμίσεις για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές μεταξύ ΔΕΥΑ και οικείων δήμων. Ταυτόχρονα, στο άρθρο 275 προβλέπεται η δυνατότητα καταβολής και συμψηφισμού οφειλών ΔΕΥΑ προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία από τον οικείο δήμο.
Συνολικά, το νέο πλαίσιο δείχνει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις ΔΕΥΑ όχι μόνο ως οργανισμούς κοινής ωφέλειας που χρειάζονται έκτακτη στήριξη, αλλά και ως φορείς που θα πρέπει πλέον να λειτουργούν με αυστηρότερους οικονομικούς κανόνες, μεγαλύτερη διαφάνεια και αυξημένες υποχρεώσεις βιωσιμότητας. Η ενεργειακή κρίση και η εκτόξευση του κόστους ηλεκτρισμού λειτούργησαν ως καταλύτης για να ανοίξει συνολικά η συζήτηση γύρω από το μοντέλο λειτουργίας των επιχειρήσεων ύδρευσης της χώρας, σε μια περίοδο όπου η πίεση για νέες επενδύσεις στα δίκτυα νερού και αποχέτευσης γίνεται ολοένα μεγαλύτερη.
Διαβάστε ακόμη
