Μια νέα αρχιτεκτονική ενεργειακής συνεργασίας στα Βαλκάνια επιχειρεί να οικοδομήσει ο Κάθετος Διάδρομος, με τη σημερινή Τετραμερή Συνάντηση Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας στην Αθήνα να σηματοδοτεί κάτι πολύ περισσότερο από μια ακόμη πολιτική συνάντηση. Σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η συνάντηση φιλοδοξεί να αποτελέσει την αφετηρία για την περαιτέρω επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου στον βαλκανικό χώρο, σε άμεση συνάρτηση με τα νέα έργα διασύνδεσης και τις ενεργειακές υποδομές που ήδη προωθούνται.

Το εγχείρημα για την επιτάχυνση των σχεδίων διεύρυνσης του Κάθετου Διαδρόμου στα Βαλκάνια φέρνει στο ίδιο τραπέζι υπουργούς Ενέργειας και Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας από τις τέσσερις χώρες.

Η συνεργασία που ξεκίνησε αρχικά σε τριμερές επίπεδο μεταξύ Ελλάδας, Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας, πλέον διευρύνεται με τη συμμετοχή της Βουλγαρίας, αποτυπώνοντας μια νέα λογική συντονισμού στην περιοχή. Άλλωστε, όπως τόνισε η CEO της AKTOR LNG, Μαρία Ρίτα Γκάλι, η πλήρης ενεργοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου προϋποθέτει τον συνδυασμό πολλών διαφορετικών «κομματιών ενός σύνθετου παζλ», τόσο στην πλευρά των υποδομών όσο και στην πλευρά της αγοράς, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι η περιοχή κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

Πράγματι, η σημερινή συνάντηση θέλει να βάλει ένα ακόμα κομμάτι στο παζλ, αφού φιλοδοξεί να αποτελέσει την αφετηρία για την περαιτέρω διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου στα Βαλκάνια, σε συνάρτηση με τα νέα ενεργειακά έργα και τις διασυνδέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των χωρών της περιοχής. Υπενθυμίζεται ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η κατασκευή του διασυνδετήριου αγωγού φυσικού αερίου Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί και θα τεθεί σε εμπορική λειτουργία το 2027. Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκονται και τα επόμενα βήματα για την ενίσχυση των διασυνδέσεων στην περιοχή, με επίκεντρο τη σύνδεση της Βόρειας Μακεδονίας με τη Σερβία.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά σταδιακά ευρύτερη γεωγραφική εμβέλεια, στηριζόμενος σε ένα κομβικό backbone αγωγών και ενεργειακών υποδομών που διαμορφώνει ένα ολοένα πιο πυκνό πλέγμα διασυνδέσεων στην περιοχή. Η αρχιτεκτονική αυτή εκτιμάται ότι θα επιτρέψει πιο αποτελεσματική διοχέτευση ποσοτήτων φυσικού αερίου προς τις αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, ενισχύοντας παράλληλα την ευελιξία και τον συντονισμό των επιμέρους συστημάτων μεταφοράς.

Στην πραγματικότητα, αυτό που επιχειρείται είναι η σταδιακή διαμόρφωση ενός ενιαίου άξονα συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικτύων μεταφοράς, με τις βάσεις να έχουν ήδη τεθεί στον διάδρομο Ελλάδα – Βουλγαρία – Ρουμανία – Μολδαβία – Ουκρανία. Πλέον, στο τραπέζι βρίσκονται τα επόμενα βήματα επέκτασης του σχήματος προς τα δυτικά Βαλκάνια, σε μια προσπάθεια ο Κάθετος Διάδρομος να εδραιωθεί ως μία από τις βασικές οδεύσεις προμήθειας φυσικού αερίου για την ευρωπαϊκή αγορά τα επόμενα χρόνια.

Οι τέσσερις προϋποθέσεις της Γκάλι για τον Κάθετο Διάδρομο

Ωστόσο, η Μαρία Ρίτα Γκάλι βάζει στο τραπέζι την πρόκληση που συνοδεύει το έργο. «Ο Κάθετος Διάδρομος δεν μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικό ενεργειακό άξονα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης μόνο με την κατασκευή υποδομών, αλλά απαιτεί παράλληλα εξασφαλισμένες πηγές προμήθειας, μακροχρόνιες εμπορικές δεσμεύσεις και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο». Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, μιλώντας, στο πλαίσιο του συνεδρίου «Energy Transition Summit: East Med & Southeast Europe» κομβικό ζήτημα για το μέλλον του Κάθετου Διαδρόμου παραμένει το πώς το έργο θα αποκτήσει πραγματική εμπορική λειτουργικότητα και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.

Πρώτον, όπως σημείωσε, απαιτούνται μακροχρόνιες εμπορικές δεσμεύσεις και συμβόλαια (long-term commitments), τόσο για την προμήθεια LNG όσο και για τη δέσμευση δυναμικότητας στα δίκτυα μεταφοράς. Όπως εξήγησε, χωρίς πολυετή bookings δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν νέες υποδομές, όπως αγωγοί ή πρόσθετες μονάδες επαναεριοποίησης LNG. Την ίδια στιγμή, τα μακροχρόνια συμβόλαια λειτουργούν και ως «ασπίδα» απέναντι στη μεταβλητότητα των spot τιμών της αγοράς. Δεύτερον, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη ύπαρξης ενός σταθερού και προβλέψιμου ρυθμιστικού πλαισίου. Όπως υπογράμμισε, εταιρείες και traders δύσκολα μπορούν να αναλάβουν πολυετείς δεσμεύσεις όταν υπάρχει ο κίνδυνος να αλλάξουν στην πορεία οι κανόνες λειτουργίας, οι χρεώσεις ή οι όροι πρόσβασης στις υποδομές. Για τον λόγο αυτό μίλησε για ανάγκη «ρυθμιστικής σταθερότητας και ορατότητας», ώστε όσοι δεσμεύουν δυναμικότητα να γνωρίζουν με σαφήνεια το καθεστώς και τις ταρίφες που θα ισχύουν σε βάθος χρόνου.

Τρίτον, ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στη μείωση και τη σταθεροποίηση των ταριφών μεταφοράς. Σύμφωνα με την ίδια, όσο μεγαλύτερη και πιο μακροπρόθεσμη είναι η δέσμευση δυναμικότητας, τόσο μεγαλύτερα είναι τα περιθώρια περιορισμού των χρεώσεων. Αντίθετα, όταν δεν υπάρχει προβλεψιμότητα, οι διαχειριστές υποδομών αναγκάζονται να μετακυλίουν υψηλότερο κόστος στους χρήστες του συστήματος. Τέταρτον, τόνισε ότι απαιτείται συνδυασμός υποδομών και εξασφαλισμένων ποσοτήτων φυσικού αερίου. Όπως ανέφερε, δεν αρκεί ο Κάθετος Διάδρομος να υπάρχει μόνο ως φυσική υποδομή· χρειάζονται και δεσμευμένες πηγές προμήθειας LNG που θα μπορούν να τροφοδοτούν σταθερά την περιοχή, στηρίζοντας τόσο την απανθρακοποίηση όσο και την αντικατάσταση του ρωσικού αερίου.

Πάντως, στο ίδιο συνέδριο, ο αναπληρωτής επικεφαλής της Πρεσβείας των ΗΠΑ στην Αθήνα, Joshua Huck υπογράμμισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν πλήρως προσηλωμένες στη στήριξη της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας και της απεξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία. Όπως ανέφερε, η Ουάσιγκτον θεωρεί τα έργα του Κάθετου Διαδρόμου κομβικά για τη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής και συνεργάζεται στενά τόσο με την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και με τις εθνικές κυβερνήσεις για την προώθησή τους, καλώντας την ΕΕ να εξετάσει τυχόν χρηματοδοτικά εργαλεία.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργεια Σταύρος Παπασταύρου επιχείρησε να περιγράψει τη σημερινή συγκυρία ως μια ιστορική καμπή για τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η έννοια της διασυνδεσιμότητας που προωθείται πλέον σε περιφερειακό και ευρωπαϊκό επίπεδο δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο φυσικό αέριο, αλλά επεκτείνεται και στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η σημερινή συνάντηση στην Αθήνα φιλοδοξεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως πλατφόρμα συντονισμού τόσο για τις υποδομές φυσικού αερίου όσο και για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις της περιοχής.

Ως εκ τούτου, πέρα από τους υπουργούς Ενέργειας των τεσσάρων χωρών και τους αρμόδιους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου, στη διαδικασία συμμετέχουν και οι Διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, επιβεβαιώνοντας ότι ο σχεδιασμός που βρίσκεται σε εξέλιξη αποκτά πλέον πιο συνολικό και πολυεπίπεδο ενεργειακό χαρακτήρα.

Διαβάστε ακόμη