Η προσπάθεια των παγκόσμιων ηγετών να επαναπροσδιορίσουν τη διεθνή συζήτηση για την κλιματική αλλαγή, παρουσιάζοντας τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια όχι απλώς ως περιβαλλοντική αναγκαιότητα, αλλά ως επιτακτική οικονομική και γεωπολιτική επιλογή, κυριάρχησε στην 3η ημέρα της COP31. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι πόλεμοι, ο πληθωρισμός και οι διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό διαμορφώνουν τη διεθνή πολιτική σκηνή, το μήνυμα που εστάλη από την Αττάλεια της Τουρκίας είναι ότι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα μπορεί να περιορίσει την έκθεση των χωρών στις διεθνείς κρίσεις, να προστατεύσει τους καταναλωτές από τις διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας και να ενισχύσει την οικονομική σταθερότητα.

Νέα ρητορική

Αυτή τη αλλαγή στη ρητορική αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία ότι η κλιματική αλλαγή υποχωρεί στην πολιτική ατζέντα, καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν μια σειρά άμεσων προκλήσεων. Ειδικότερα, οι διαταραχές στις μεταφορές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, έχουν οδηγήσει σε άνοδο των τιμών των καυσίμων, αναδεικνύοντας την ευπάθεια των οικονομιών που εξαρτώνται από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Απευθυνόμενος στους ηγέτες του κόσμου την Τετάρτη, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, υπογράμμισε ότι η ενεργειακή κρίση αποδεικνύει τους κινδύνους της συνεχιζόμενης εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

«Τα τρία τέταρτα της ανθρωπότητας ζουν σε χώρες που εισάγουν ορυκτά καύσιμα, όμηροι των διακυμάνσεων των τιμών που δεν προκάλεσαν και δεν μπορούν να ελέγξουν», δήλωσε χαρακτηριστικά. Και πρόσθεσε, ότι οι πρόσφατες συγκρούσεις ανέδειξαν ένα σύστημα που τροφοδοτεί τη χρόνια ανασφάλεια και μια κρίση κόστους ζωής. Η λύση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στην επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η αστάθεια και ο πληθωρισμός

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο εκτελεστικός γραμματέας της UNFCCC, Σάιμον Στιλ, επισημαίνοντας ότι η αστάθεια στις διεθνείς ενεργειακές αγορές και οι κλιματικές καταστροφές ενισχύουν τον πληθωρισμό, επιβαρύνουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς και αυξάνουν τους λογαριασμούς των νοικοκυριών. «Το πολιτικό κόστος της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα είναι αμείλικτο. Η δράση για το κλίμα μπορεί να συμβάλει στην ανακούφιση αυτών των πιέσεων», ανέφερε.

Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η έμφαση στα οικονομικά οφέλη της κλιματικής δράσης σηματοδοτεί μια προσπάθεια να καταστεί η πράσινη μετάβαση πολιτικά πιο ελκυστική, σε μια περίοδο κατά την οποία οι περιβαλλοντικές πολιτικές αντιμετωπίζουν αυξανόμενες αντιδράσεις σε αρκετές χώρες. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζον Κέρι, χαιρέτισε αυτή την αλλαγή προσέγγισης, υποστηρίζοντας ότι όσοι προωθούν την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής πρέπει να επικοινωνούν τους στόχους τους με τρόπο που να ανταποκρίνεται περισσότερο στις καθημερινές ανησυχίες των πολιτών.

Η κλιματική αλλαγή

Η κλιματική αλλαγή έχει εξελιχθεί σε ιδιαίτερα διχαστικό πολιτικό ζήτημα, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αποσύρει τη χώρα από τη διεθνή συνεργασία για το κλίμα και έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει την υπερθέρμανση του πλανήτη «απάτη». «Πιστεύω ότι όλοι όσοι εργάζονται για το κλίμα πρέπει να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο μιλούν γι’ αυτό», δήλωσε ο Κέρι σε δημοσιογράφους στο περιθώριο της συνόδου. Υπογράμμισε ότι η ενεργειακή ασφάλεια, η δημόσια υγεία, η απασχόληση, η σταθερότητα των τοπικών κοινωνιών και η επάρκεια τροφίμων είναι ζητήματα που απασχολούν άμεσα τους πολίτες και μπορούν να διευρύνουν τη στήριξη στις κλιματικές πολιτικές.

Επιστημονική τεκμηρίωση

Αντίστοιχα, ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να συμφωνήσουν στα πλεονεκτήματα της μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα ακόμη και αν διαφωνούν ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση της κλιματικής αλλαγής. Η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, σημείωσε, αποτελεί αυτονόητη επιλογή από την πλευρά της ενεργειακής ασφάλειας.

Ωστόσο, οι ηγέτες τόνισαν ότι τα οικονομικά επιχειρήματα πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά και όχι να υποκαθιστούν την επιστημονική βάση της δράσης για το κλίμα. Η πρόεδρος της Σλοβενίας, Νατάσα Πιρτς Μούσαρ, κάλεσε τις κυβερνήσεις να μετατρέψουν τα επιστημονικά δεδομένα σε πολιτικές αποφάσεις, προειδοποιώντας ότι τα βραχυπρόθεσμα πολιτικά συμφέροντα δεν πρέπει να υπονομεύσουν τη διεθνή προσπάθεια για την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Οι προειδοποιήσεις Λούλα και Ερντογάν

Οι γεωπολιτικές εντάσεις αποτέλεσαν ένα ακόμη κεντρικό θέμα των εργασιών της ημέρας. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, και ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προειδοποίησαν ότι οι πόλεμοι και οι εμπορικές διαμάχες δεν πρέπει να αποσπούν την προσοχή των κυβερνήσεων από την κλιματική έκτακτη ανάγκη. Μιλώντας κατά την έναρξη μίας σειράς τοποθετήσεων υψηλού επιπέδου, ο Λούλα εξέφρασε την ανησυχία του για την υποχώρηση της πολιτικής δυναμικής που είχε δημιουργηθεί μετά την COP30 στη Βραζιλία.

Επισήμανε ότι η διεθνής προσοχή έχει στραφεί ολοένα περισσότερο στις στρατιωτικές συγκρούσεις, στους εμπορικούς δασμούς και στον ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο την επιβίωση των μελλοντικών γενεών.

«Αρχίσαμε να μιλάμε περισσότερο για όπλα και δασμούς παρά για την επιβίωση των μελλοντικών γενεών», είπε χαρακτηριστικά, προειδοποιώντας ότι ο πλανήτης δεν μπορεί να αποτελεί όμηρο των γεωπολιτικών ανταγωνισμών.

Ο Ερντογάν από την πλευρά του συντάχθηκε με την έκκληση του Βραζιλιάνου προέδρου για διεθνή αλληλεγγύη, επισημαίνοντας ότι οι πόλεμοι, οι κρίσεις, η μετανάστευση, η πείνα και η φτώχεια καθιστούν καθημερινά πιο επιτακτική την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των κρατών. Οι δηλώσεις του αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Τουρκία φιλοξενεί τη φετινή διάσκεψη και έχει καταθέσει πρόταση για την αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια ενεργειακή κατανάλωση, καθώς και για την αναζωογόνηση των προσπαθειών περιορισμού της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Η πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια μετατροπής των πολιτικών δεσμεύσεων σε πρακτικά μέτρα. Διαπραγματευτές από σχεδόν 200 χώρες επιδιώκουν να καταλήξουν σε συμφωνία για την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και την προώθηση της παγκόσμιας μετάβασης στην καθαρή ενέργεια.

Οι δεσμεύσεις της Ευρώπης

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αξιοποίησε την ομιλία της για να επαναβεβαιώσει τις κλιματικές φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρουσιάζοντας παράλληλα την ενεργειακή μετάβαση ως βασικό πυλώνα της οικονομικής και στρατηγικής ασφάλειας της ηπείρου. Περιέγραψε το καλοκαίρι του 2026 ως «καλοκαίρι της αλήθειας», με καταστροφικές πλημμύρες στο Νεπάλ, ξηρασίες από το Σουδάν έως την Κεντρική Αμερική και μία από τις χειρότερες περιόδους δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, οι διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν αναδείξει τις οικονομικές συνέπειες της συνεχιζόμενης εξάρτησης από ευάλωτες αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών καυσίμων.

Η φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής, καθώς οι τελευταίες εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών δείχνουν ότι είναι πιθανό να ξεπεραστεί το όριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου, το οποίο έχει συμφωνηθεί στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού.

Οι 3 προτεραιότητες της Κομισιόν

Παρουσίασε τρεις βασικές προτεραιότητες για την Ευρώπη: την εκπλήρωση των υφιστάμενων κλιματικών δεσμεύσεων, την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και την ενίσχυση των διεθνών συνεργασιών. Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στη μείωση των εκπομπών κατά περισσότερο από το ήμισυ έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, ενώ έχει θέσει ως στόχο τη μείωσή τους κατά 90% έως το 2040, με ορίζοντα την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Κεντρικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής αποτελεί η διεύρυνση της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την οικονομία. Η πρόεδρος της Επιτροπής εξέφρασε την υποστήριξή της στην προτεινόμενη Παγκόσμια Δέσμευση Εξηλεκτρισμού 35 έως το 2035 (35-by-35 Global Electrification Pledge), υποστηρίζοντας ότι η μεγαλύτερη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να μειώσει τους λογαριασμούς των νοικοκυριών, να περιορίσει τις εκπομπές και να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια.

Όπως σημείωσε, περισσότερο από το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας που παρήχθη στην ΕΕ την περασμένη χρονιά προήλθε από καθαρές πηγές. Το Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό της Ευρώπης στοχεύει στην αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική ενεργειακή κατανάλωση στο 46% έως το 2040.

Η φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο της Ευρώπης στη διεθνή χρηματοδότηση για το κλίμα, σημειώνοντας ότι η ΕΕ συνεισέφερε περισσότερα από 32 δισ. ευρώ για τη στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών την περασμένη χρονιά και κινητοποίησε πάνω από 300 δισ. ευρώ σε βιώσιμες επενδύσεις μέσω της πρωτοβουλίας Global Gateway.

Ανάμεσα στις φιλοδοξίες και τη δέσμευση

Παρά τις δηλώσεις αρκετών ηγετών, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η σύνοδος μπορεί να μετατρέψει τις εξαγγελίες σε συγκεκριμένη δράση. Οι επιστημονικές προειδοποιήσεις γίνονται ολοένα πιο επείγουσες. Μια πρόσφατη αξιολόγηση του ΟΗΕ δείχνει ότι ο κόσμος βρίσκεται σε τροχιά υπέρβασης του ορίου του 1,5 βαθμού Κελσίου, ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα καταδεικνύουν τις καταστροφικές συνέπειες της αύξησης της θερμοκρασίας. Το 2026 έχει ήδη σημαδευτεί από σοβαρά κύματα καύσωνα στη Δυτική Ευρώπη και από μια καταστροφική πλημμύρα στο Νεπάλ, η οποία προκλήθηκε από την κατάρρευση παγετώνα και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο περισσότερων από 1.450 ανθρώπων, ενώ χιλιάδες εξακολουθούν να αγνοούνται.

Ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι οι παγκόσμιες εκπομπές και οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται, την ώρα που οι καταστροφές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή γίνονται ολοένα πιο σοβαρές. «Η σκληρή αλήθεια είναι ότι η κλιματική κρίση μάς ξεπερνά», δήλωσε, περιγράφοντας τη σημερινή πορεία ως δρόμο προς την αμοιβαία καταστροφή.

Η απουσία αρκετών μεγάλων οικονομιών από τη σύνοδο έχει επίσης προκαλέσει ανησυχίες σχετικά με την ισχύ της διεθνούς συνεργασίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο ιστορικά μεγαλύτερος σωρευτικός εκπομπός αερίων του θερμοκηπίου, απουσιάζουν για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, μετά την αποχώρηση της χώρας από τη διεθνή συνεργασία για το κλίμα υπό τον Τραμπ. Η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Ιταλία και ο Καναδάς δεν έχουν επίσης στείλει τους επικεφαλής των κυβερνήσεών τους.

Διαβάστε ακόμα