Με την έναρξη της δίκης για το σαμποτάζ στους Nord Stream, στην αίθουσα υψηλής ασφαλείας του Ανώτατου Περιφερειακού Δικαστηρίου του Αμβούργου, άνοιξε και επίσημα η αυλαία για το -ίσως- πιο εκρηκτικό γεωπολιτικό θρίλερ της δεκαετίας.

Στο εδώλιο του κατηγορουμένου κάθεται ο 50χρονος Σέρχι Κουζνέτσοφ (αναφερόμενος στα επίσημα γερμανικά έγγραφα ως Serhii K.), πρώην αξιωματικός του ουκρανικού στρατού. Κατηγορείται ως ο επιχειρησιακός εγκέφαλος της 7μελούς ομάδας σαμποτέρ που τον Σεπτέμβριο του 2022 κατέβασε δύτες στα παγωμένα νερά της Βαλτικής, καταστρέφοντας τους αγωγούς Nord Stream 1 και 2 και αλλάζοντας μια για πάντα τον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.

Το δικαστήριο έχει ήδη ανακοινώσει ένα πυκνό πρόγραμμα με τουλάχιστον 16 συνεδριάσεις μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου 2026, και επιπλέον δικασίμους για τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2027. Δεν πρόκειται για μια κοινή ποινική δίκη. Είναι μια αναμέτρηση όπου η νομική επιστήμη διασταυρώνεται με τη διεθνή διπλωματία, την κατασκοπεία και το δίκαιο του πολέμου.

Το κατηγορητήριο

Η γερμανική Ομοσπονδιακή Εισαγγελία προσήλθε στη δίκη έχοντας αναβαθμίσει πλήρως το νομικό της οπλοστάσιο. Ο Κουζνέτσοφ δεν διώκεται απλώς για δολιοφθορά ή πρόκληση έκρηξης. Το κατηγορητήριο κάνει λόγο για συνέργεια σε εγκλήματα πολέμου (λόγω της εσκεμμένης επίθεσης εναντίον προστατευόμενων πολιτικών υποδομών), καθώς και για αντεθνική δολιοφθορά. Σύμφωνα με το σενάριο των γερμανικών αρχών, ο Κουζνέτσοφ ήταν ο άνθρωπος που νοίκιασε το περιβόητο ιστιοπλοϊκό «Andromeda» χρησιμοποιώντας πλαστά έγγραφα, συντόνισε την προμήθεια των στρατιωτικών εκρηκτικών και καθοδήγησε τους επαγγελματίες δύτες βαθιάς θάλασσας στο σημείο μηδέν.

Κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση, ο κατηγορούμενος επέλεξε τον δρόμο της απόλυτης σιωπής, αρνούμενος να απαντήσει στις ερωτήσεις των δικαστών. Ωστόσο, η εισαγγελική πλευρά θεωρεί ότι κρατά ισχυρά χαρτιά: το ψηφιακό αποτύπωμα των μετακινήσεών του, ίχνη εκρηκτικών που βρέθηκαν στο σκάφος και, κυρίως, υποκλαπείσες τηλεφωνικές συνομιλίες από την περίοδο που ο Κουζνέτσοφ βρισκόταν υπό κράτηση στην Ιταλία πριν από την έκδοσή του στη Γερμανία, στις οποίες φέρεται να προχωρά σε εμμέσως ενοχοποιητικές παραδοχές.

Σαμποτάζ ή «Νόμιμος Στρατιωτικός Στόχος»;

Η υπεράσπιση του Ουκρανού αξιωματικού επέλεξε μια επιθετική και άκρως πολιτική γραμμή, ζητώντας την άμεση απόρριψη των κατηγοριών. Το κύριο επιχείρημά τους δεν βασίζεται τόσο στην άρνηση των γεγονότων, όσο στον επαναπροσδιορισμό τους υπό το πρίσμα του Διεθνούς Δικαίου.

Οι συνήγοροι του Κουζνέτσοφ υποστήριξαν ότι ο πελάτης τους δεσμεύεται από το στρατιωτικό απόρρητο της χώρας του. Το πιο ρηξικέλευθο επιχείρημά τους, όμως, είναι ότι οι αγωγοί Nord Stream, ως υποδομή που ανήκε κατά πλειοψηφία στη ρωσική Gazprom και χρηματοδοτούσε την πολεμική μηχανή της Μόσχας, αποτελούσαν νόμιμο στρατιωτικό στόχο στο πλαίσιο της άμυνας της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική εισβολή. Με αυτή τη λογική, η καταστροφή των αγωγών δεν συνιστά τρομοκρατική ή εγκληματική ενέργεια, αλλά μια νόμιμη πολεμική πράξη σαμποτάζ εναντίον των πόρων του επιτιθέμενου.

Τα γεωπολιτικά διακυβεύματα

Πίσω από τις νομικές διατυπώσεις κρύβεται μια τεράστια πολιτική αμηχανία για το Βερολίνο και τους συμμάχους του. Τα διακυβεύματα αυτής της δίκης χωρίζονται σε τρία επίπεδα:

  1. Οι σχέσεις Γερμανίας – Ουκρανίας: Η Γερμανία αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο πάροχο στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Η διεξαγωγή μιας δημόσιας δίκης που κατηγορεί έναν Ουκρανό αξιωματικό για την καταστροφή της κρισιμότερης γερμανικής ενεργειακής υποδομής δημιουργεί εσωτερικές πολιτικές τριβές στο Βερολίνο, ενισχύοντας τις φωνές της αντιπολίτευσης που ζητούν μείωση της στήριξης προς το Κίεβο.
  2. Η αλήθεια για την κρατική εντολή: Το μεγάλο ερώτημα που πλανάται στην αίθουσα είναι αν η ομάδα του «Andromeda» έδρασε ως μια αυτόνομη ομάδα «ιδιωτών πατριωτών» (όπως υποστηρίζουν ορισμένοι) ή αν εκτελούσε εντολές των ανώτατων κλιμακίων των ουκρανικών μυστικών υπηρεσιών ή ακόμη και του τότε αρχηγού του στρατού, Βαλέρι Ζαλούζνι. Η επίσημη κυβέρνηση του Κιέβου αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή, όμως η δικαστική έρευνα μπορεί να φέρει στο φως έγγραφα που θα την διαψεύδουν.
  3. Η αξιοπιστία των δυτικών υπηρεσιών ασφαλείας: Η δίκη θα δείξει πόσα γνώριζαν οι δυτικές υπηρεσίες (CIA, BND) πριν από το σαμποτάζ, καθώς δημοσιεύματα έχουν αποκαλύψει ότι υπήρχαν προειδοποιήσεις ήδη από το καλοκαίρι του 2022.

Τα σενάρια και οι θεωρίες που εξετάζονται

Η δίκη καλείται να ξεδιαλύνει το τοπίο ανάμεσα σε τρία επικρατέστερα σενάρια που έχουν διαμορφωθεί από τις έρευνες των τελευταίων ετών:

  • Το σενάριο της ουκρανικής αυτόνομης ομάδας (η θέση της κατηγορίας): Είναι το σενάριο που δικάζεται αυτή τη στιγμή. Μια μικρή ομάδα Ουκρανών δυτών και ειδικών, με ιδιωτική χρηματοδότηση από εύπορους επιχειρηματίες, νοίκιασε ένα ιστιοπλοϊκό από το Ρόστοκ, μετέφερε τα εκρηκτικά και εκτέλεσε το σαμποτάζ χωρίς την έγκριση του Προέδρου Ζελένσκι, προκειμένου να κόψει τον ομφάλιο λώρο που συνέδεε τη Γερμανία με το ρωσικό αέριο.
  • Η θεωρία της «Ψεύτικης Σημαίας» (False Flag) από τη Ρωσία: Αν και η γερμανική έρευνα έχει στραφεί στην ουκρανική πλευρά, στην κοινή γνώμη και σε ορισμένους αναλυτές παραμένει ζωντανή η θεωρία ότι η Μόσχα θα μπορούσε να έχει οργανώσει το σαμποτάζ για να τρομοκρατήσει την Ευρώπη, να προκαλέσει ενεργειακό πανικό και να ενοχοποιήσει την Ουκρανία, χρησιμοποιώντας δικά της πλοία που είχαν εντοπιστεί στην περιοχή τις επίμαχες ημέρες.
  • Η θεωρία της εμπλοκής τρίτων χωρών (Η «Αμερικανική Σύνδεση»): Οι αναφορές του Αμερικανού δημοσιογράφου Σέιμουρ Χερς, ο οποίος είχε κατηγορήσει ευθέως τις ΗΠΑ και τη Νορβηγία για μια άκρως απόρρητη επιχείρηση των ειδικών δυνάμεων του αμερικανικού ναυτικού, συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο συζήτησης στα παρασκήνια, αν και δεν αποτελούν μέρος του κατηγορητηρίου στο Αμβούργο.

Η υπερασπιστική γραμμή

Η υπεράσπιση του Σέρχι Κουζνέτσοφ, με επικεφαλής τον δικηγόρο Nicola Canestrini, επιχειρεί να μετατοπίσει το κατηγορητήριο από το κοινό ποινικό δίκαιο στο δίκαιο του πολέμου, προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι ο Nord Stream αποτελούσε «ρωσικό όπλο» και άρα θεμιτό στόχο.

Σύμφωνα με το Άρθρο 52(2) του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι των Συμβάσεων της Γενεύης (το οποίο δεσμεύει τόσο την Ουκρανία όσο και τη Ρωσία), για να χαρακτηριστεί ένα αντικείμενο ως νόμιμος στρατιωτικός στόχος, πρέπει να πληρούνται σωρευτικά δύο κριτήρια

  1. Η συμβολή στη στρατιωτική δράση: Το αντικείμενο, λόγω της φύσης, της τοποθεσίας, του σκοπού ή της χρήσης του, πρέπει να προσφέρει μια αποτελεσματική συμβολή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις του εχθρού. [
  2. Το συγκεκριμένο στρατιωτικό πλεονέκτημα: Η ολική ή μερική καταστροφή, κατάληψη ή εξουδετέρωσή του πρέπει να προσφέρει ένα σαφές και άμεσο στρατιωτικό πλεονέκτημα στην πλευρά που επιτίθεται, υπό τις συνθήκες που επικρατούν τη δεδομένη στιγμή.

Η υπεράσπιση υποστηρίζει ότι ο Nord Stream δεν ήταν ένα απλό εμπορικό δίκτυο.

Προβάλλει το επιχείρημα ότι η Μόσχα χρησιμοποιούσε τον αγωγό ως εργαλείο πολιτικού και οικονομικού εκβιασμού της Ευρώπης, ενώ τα τεράστια έσοδα της Gazprom χρηματοδοτούσαν απευθείας τη ρωσική πολεμική μηχανή στην Ουκρανία.

  • Η θεωρία της «πολεμικής συντήρησης»: Εδώ η υπεράσπιση ακουμπά σε μια αμερικανική νομική θεωρία (κυρίως του αμερικανικού στρατιωτικού δόγματος), η οποία θεωρεί ότι οικονομικοί πόροι που συντηρούν την ικανότητα ενός κράτους να διεξάγει πόλεμο (war-sustaining infrastructure) μπορούν να θεωρηθούν νόμιμοι στόχοι.

Το αντεπιχείρημα

Η γερμανική Ομοσπονδιακή Εισαγγελία απορρίπτει αυτή τη συλλογιστική και κατηγορεί τον Κουζνέτσοφ για έγκλημα πολέμου. Η θέση της βασίζεται στην κυρίαρχη ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου:

  • Έμμεση vs Άμεση συμβολή: Η πλειονότητα των διεθνολόγων και των κρατών (συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας) θεωρεί ότι η παραγωγή εσόδων είναι πολύ έμμεση για να μετατρέψει μια υποδομή σε στρατιωτικό στόχο. Για να χάσει ένα αντικείμενο την πολιτική του προστασία, πρέπει να χρησιμοποιείται άμεσα για στρατιωτικούς σκοπούς (π.χ. ένας αγωγός που τροφοδοτεί με καύσιμα αποκλειστικά ρωσικές στρατιωτικές βάσεις ή εργοστάσια πυρομαχικών).
  • Το τεκμήριο της πολιτικής ιδιότητας: Το Διεθνές Δίκαιο ορίζει ότι σε περίπτωση αμφιβολίας για το αν ένα αντικείμενο που χρησιμοποιείται κανονικά για πολιτικούς σκοπούς (όπως η παροχή ενέργειας) εξυπηρετεί στρατιωτικούς, αυτό πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολιτικό.
  • Η αρχή της αναλογικότητας: Ακόμα και αν θεωρούνταν στρατιωτικός στόχος, η κατηγορία υποστηρίζει ότι το πλήγμα παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, καθώς προκάλεσε τεράστια, μακροπρόθεσμη οικονομική και περιβαλλοντική ζημιά σε τρίτες, μη εμπόλεμες χώρες (όπως η Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες), δίχως να προσφέρει άμεσο τακτικό πλεονέκτημα στα πεδία των μαχών του 2022.

Γιατί αυτή η απόφαση θα γράψει ιστορία;

Η ετυμηγορία του δικαστηρίου του Αμβούργου θα αποτελέσει διεθνές δικαστικό προηγούμενο. Αν οι Γερμανοί δικαστές δεχθούν ότι οι εμπορικοί αγωγοί ενός κράτους-επιτιθέμενου είναι νόμιμοι στόχοι επειδή χρηματοδοτούν τον πόλεμο, ανοίγει ο ασκός του Αιόλου για τον νομικό αποχαρακτηρισμό δεκάδων άλλων κρίσιμων υποδομών παγκοσμίως (όπως δορυφόροι, τηλεπικοινωνιακά καλώδια, τράπεζες και δίκτυα ηλεκτροδότησης), νομιμοποιώντας τα πλήγματα εναντίον τους σε μελλοντικές συγκρούσεις.

Διαβάστε ακόμη