ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία κατέληξαν σε συμφωνία για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας, η οποία επιτρέπει στο βασίλειο να εμπλουτίζει ουράνιο και να κατασκευάζει πυρηνικούς αντιδραστήρες με αμερικανική τεχνολογία, χωρίς να απαιτούνται οι αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις του ΟΗΕ που η Ουάσινγκτον είχε ζητήσει στο παρελθόν από το Ιράν.

Όπως αναφέρει το Reuters, η σύναψη μιας συμφωνίας για την πολιτική πυρηνική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία βρισκόταν υπό διαπραγμάτευση εδώ και χρόνια, τόσο κατά την πρώτη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ όσο και επί προεδρίας του Τζο Μπάιντεν.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν είχε επιτευχθεί συμφωνία, κυρίως λόγω προειδοποιήσεων από οργανώσεις για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, οι οποίες υποστήριζαν ότι θα μπορούσε να προσφέρει στη Σαουδική Αραβία έναν δρόμο για την ανάπτυξη πυρηνικού οπλοστασίου.

Σε αντίθεση με το σχέδιο της κυβέρνησης Μπάιντεν, η συμφωνία της κυβέρνησης Τραμπ δεν προβλέπει την υπογραφή από τη Σαουδική Αραβία του λεγόμενου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου (Additional Protocol), το οποίο επιτρέπει στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA) να πραγματοποιεί αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις και σε μη δηλωμένες εγκαταστάσεις.

Πριν από περισσότερο από έναν χρόνο, η Σαουδική Αραβία εγκατέλειψε το περιορισμένο καθεστώς εποπτείας του IAEA, που προορίζεται για χώρες με ελάχιστη πυρηνική δραστηριότητα, και υπήχθη στο κανονικό σύστημα διασφαλίσεων, το οποίο περιλαμβάνει παρακολούθηση των δηλωμένων πυρηνικών εγκαταστάσεων. Η αλλαγή αυτή εντάσσεται στο μακροπρόθεσμο σχέδιο επέκτασης του πυρηνικού της προγράμματος, το οποίο, όπως έχει επανειλημμένα δηλώσει το Ριάντ, θα περιλαμβάνει και εμπλουτισμό ουρανίου.

Το Πρόσθετο Πρωτόκολλο έχει σχεδιαστεί ώστε να αποτρέπει την ανάπτυξη μυστικών πυρηνικών δραστηριοτήτων, ζήτημα που προκαλεί ανησυχία στη διεθνή κοινότητα, καθώς ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η Σαουδική Αραβία θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων εάν το πράξει και ο περιφερειακός της αντίπαλος, το Ιράν.

Το Ιράν είχε εφαρμόσει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο στο πλαίσιο της συμφωνίας για το πυρηνικό του πρόγραμμα το 2015 με τις μεγάλες δυνάμεις, όμως η συμφωνία κατέρρευσε όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν μονομερώς το 2018, επί προεδρίας Τραμπ. Η Τεχεράνη σταμάτησε να εφαρμόζει το Πρωτόκολλο το 2023.

Τι προβλέπει η συμφωνία της Ουάσιγκτον με τη Σαουδική Αραβία για την πυρηνική ενέργεια

Η νέα συμφωνία με την Ουάσινγκτον επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να εμπλουτίζει ουράνιο και να επανεπεξεργάζεται πυρηνικά απόβλητα, δύο δραστηριότητες που θεωρούνται δυνητικές οδοί για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Αντίθετα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είχαν δεσμευθεί να μην προχωρήσουν σε καμία από αυτές τις δραστηριότητες όταν υπέγραψαν αντίστοιχη συμφωνία με τις ΗΠΑ το 2009.

Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ και ο Σαουδάραβας ομόλογός του, πρίγκιπας Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, υπέγραψαν τη συμφωνία, γνωστή ως «123 Agreement», καθώς και διμερή συμφωνία για τις εγγυήσεις ασφαλείας, σύμφωνα με ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας.

Η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, ανακοίνωσε ότι η συμφωνία ενισχύει τις προσπάθειές της για διαφοροποίηση των ενεργειακών της πηγών και πληροί τα «υψηλότερα διεθνή πρότυπα» πυρηνικής ασφάλειας, προστασίας και μη διάδοσης. Το Ριάντ έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι, εάν δεν επιτευχθεί συνεργασία με τις ΗΠΑ, θα μπορούσε να στραφεί προς την Κίνα ή τη Ρωσία, οι οποίες εφαρμόζουν διαφορετικά πρότυπα ως προς τη μη διάδοση των πυρηνικών.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η συμφωνία συμμορφώνεται πλήρως με τις προβλέψεις του αμερικανικού Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας για τη μη διάδοση των πυρηνικών, οι οποίες θεωρούνται από τις αυστηρότερες διεθνώς. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας δεν έχει μέχρι στιγμής σχολιάσει την ανακοίνωση των ΗΠΑ.

Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας ανέφερε ότι η συμφωνία διαβιβάζεται πλέον στο Κογκρέσο. Εάν μέσα σε 90 ημέρες συνεδριάσεων δεν υπάρξει απόφαση απόρριψής της, θα τεθεί αυτομάτως σε ισχύ. Για την ανατροπή ενδεχόμενου προεδρικού βέτο απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων.

Αντιδράσεις

Ορισμένοι ειδικοί σε θέματα πυρηνικής πολιτικής κάλεσαν τους Αμερικανούς νομοθέτες να καταψηφίσουν τη συμφωνία. «Καλούμε όλα τα μέλη του Κογκρέσου, ανεξαρτήτως κομματικής τοποθέτησης, να αναγνωρίσουν τους κινδύνους και να ασκήσουν την εξουσία τους ώστε να απορρίψουν ή να τροποποιήσουν την προτεινόμενη συμφωνία του Τραμπ με τη Σαουδική Αραβία, προκειμένου να μην ανοίξει ακόμη περισσότερο ο δρόμος για την εξάπλωση των πυρηνικών όπλων στη Μέση Ανατολή», δήλωσε η Κέλσεϊ Ντάβενπορτ, διευθύντρια πολιτικής μη διάδοσης της Arms Control Association.

Η περίπου τριακονταετής συμφωνία για την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων τύπου AP1000, αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, αναμένεται να ωφελήσει την εταιρεία Westinghouse, η οποία ανήκει από κοινού στις καναδικές Cameco και Brookfield Asset Management.

Πηγή της βιομηχανίας ανέφερε ότι η συμφωνία προβλέπει τη διενέργεια μελέτης σκοπιμότητας για τη χρήση αμερικανικής τεχνολογίας στη Σαουδική Αραβία. Η ολοκλήρωση της μελέτης, σε συνδυασμό με τους μεγάλους χρόνους κατασκευής πυρηνικών σταθμών και εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου, σημαίνει ότι θα χρειαστούν πολλά χρόνια έως ότου δημιουργηθούν οι απαραίτητες υποδομές.

Αρκετοί Δημοκρατικοί γερουσιαστές προειδοποίησαν ότι η συμφωνία θα μπορούσε να πυροδοτήσει κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή, την ώρα που συνεχίζεται η σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν.

«Επιτρέπουν στη Σαουδική Αραβία, μια εμπόλεμη και αυταρχική χώρα, να αναπτύξει τεχνολογίες που μπορούν να οδηγήσουν σε πυρηνικά όπλα, ενώ ταυτόχρονα ξεκινούν πόλεμο με το Ιράν με το πρόσχημα της αποτροπής μιας ιρανικής πυρηνικής βόμβας», δήλωσε ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Έντουαρντ Μάρκι. «Αυτή η συμφωνία θα μας κάνει όλους λιγότερο ασφαλείς».

Από την πλευρά του, ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τζιμ Ρις δήλωσε ότι συμμερίζεται την άποψη του διαδόχου του σαουδαραβικού θρόνου πως η συμφωνία μπορεί να αποβεί προς όφελος και των δύο χωρών.

Διαβάστε ακόμη