Η ανάγκη δημιουργίας ισχυρότερων χρηματοδοτικών εργαλείων για την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη αποτέλεσε τον κοινό παρονομαστή των παρεμβάσεων των κρατών-μελών στη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ στις Βρυξέλλες. Στο περιθώριο της συνόδου των «27» έλαβε χώρα και η συνάντηση της λεγόμενης Πυρηνικής Συμμαχίας (Nuclear Alliance), της άτυπης ομάδας χωρών που επιδιώκουν να ενισχύσουν τον ρόλο της πυρηνικής τεχνολογίας στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα, με κεντρικό αίτημα την καλύτερη πρόσβαση των πυρηνικών έργων σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και την εφαρμογή της αρχής της τεχνολογικής ουδετερότητας στις ενεργειακές πολιτικές της Ένωσης.

Η συζήτηση ξεκίνησε με παρέμβαση της Ρουμανίας, η οποία έθεσε το ζήτημα της βελτίωσης των χρηματοδοτικών συνθηκών για τα πυρηνικά έργα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ρουμανική πλευρά υπογράμμισε ότι, παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον της αγοράς και του ιδιωτικού τομέα για επενδύσεις στον πυρηνικό τομέα, απαιτούνται πρόσθετες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως δάνεια, εγγυήσεις και μικτά χρηματοδοτικά σχήματα. Παράλληλα, πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει μια «εργαλειοθήκη» χρηματοδοτικών μηχανισμών που θα μπορούν να αξιοποιούν τα κράτη-μέλη στο πλαίσιο των κανόνων κρατικών ενισχύσεων, καθώς και να εξετάσει τη δυνατότητα αξιοποίησης πόρων από το Modernisation Fund για την υποστήριξη πυρηνικών έργων.

Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και η Γαλλία, η οποία υπογράμμισε ότι η αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Σύμφωνα με το Παρίσι, η Ευρώπη χρειάζεται ένα θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο που θα επιτρέπει την ανάπτυξη όλων των τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας, η οποία μαζί με τις ανανεώσιμες πηγές μπορεί να συμβάλει τόσο στην ασφάλεια εφοδιασμού όσο και στη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Η Τσεχία επανέλαβε ότι η πυρηνική ενέργεια αποτελεί κρίσιμο πυλώνα για την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η τσεχική αντιπροσωπεία ζήτησε την ταχεία ενεργοποίηση των χρηματοδοτικών εργαλείων που έχουν ανακοινωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και έναν πιο ενεργό ρόλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στη χρηματοδότηση και στη μείωση του επενδυτικού κινδύνου για νέα πυρηνικά έργα, συμπεριλαμβανομένων των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων

Από την πλευρά του Βελγίου, τονίστηκε ότι η πυρηνική ενέργεια εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του ενεργειακού μείγματος της χώρας, σε συνδυασμό με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι Βρυξέλλες χαιρέτισαν τη θετικότερη προσέγγιση που αρχίζει να διαμορφώνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την πυρηνική ενέργεια, ιδίως μετά τη σύνοδο για την πυρηνική ενέργεια που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η τοποθέτηση της Φινλανδίας, η οποία υπογράμμισε τη σημασία της πυρηνικής παραγωγής για τη σταθερότητα του ενεργειακού συστήματος.

Όπως ανέφερε η φινλανδική αντιπροσωπεία, κατά τη διάρκεια του πιο ψυχρού χειμώνα των τελευταίων δεκαετιών, περίπου 40% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας προήλθε από πυρηνικούς σταθμούς, γεγονός που συνέβαλε στη συγκράτηση των τιμών και στην αποφυγή ελλείψεων ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με το Ελσίνκι, η εμπειρία αυτή καταδεικνύει ότι η πυρηνική ενέργεια μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τις ανανεώσιμες πηγές, ιδίως σε περιόδους χαμηλής παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά.

Σαφή στήριξη στην ενίσχυση του πυρηνικού τομέα εξέφρασε και η Σλοβακία, η οποία τάχθηκε υπέρ της δημιουργίας καλύτερων συνθηκών επενδύσεων για την ανάπτυξη νέων αντιδραστήρων, αλλά και για την παράταση λειτουργίας υφιστάμενων μονάδων. Η Μπρατισλάβα υπογράμμισε ότι η πυρηνική ενέργεια παραμένει στρατηγικής σημασίας για το ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης και μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων απανθρακοποίησης.

Ανάλογη θέση εξέφρασε και η Σλοβενία, η οποία αναγνώρισε τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στη σταθερότητα του ηλεκτρικού συστήματος και στη συγκράτηση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Η χώρα επισήμανε ότι τα πυρηνικά έργα χαρακτηρίζονται από υψηλό αρχικό κόστος επένδυσης και, ως εκ τούτου, απαιτείται καλύτερη πρόσβαση σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, καθώς και ταχύτερες διαδικασίες αξιολόγησης στο πλαίσιο των κανόνων κρατικών ενισχύσεων.

Στον αντίποδα, το Λουξεμβούργο εξέφρασε σαφείς επιφυλάξεις. Αν και αναγνώρισε ότι τα κράτη-μέλη έχουν δικαίωμα επιλογής του ενεργειακού τους μείγματος, υποστήριξε ότι τα ευρωπαϊκά κονδύλια για την ενέργεια θα πρέπει να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα σε ανανεώσιμες πηγές, υδρογόνο, ενεργειακή απόδοση και ανακαινίσεις κτιρίων. Το Λουξεμβούργο δήλωσε ότι θα μπορούσε να στηρίξει μόνο τη χρηματοδότηση δράσεων που αφορούν την πυρηνική έρευνα, τη βελτίωση της ασφάλειας των υφιστάμενων μονάδων και τη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων.

Από την πλευρά της Πολωνίας, επισημάνθηκε ότι η πρόσφατη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες αποτελεί θετικό βήμα, ωστόσο τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία παραμένουν περιορισμένα. Η Βαρσοβία ζήτησε την ενίσχυση των μηχανισμών απομείωσης κινδύνου, προκειμένου να καταστεί δυνατή η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων σε πυρηνικά έργα.

Παρόμοια θέση διατύπωσε και η Εσθονία, η οποία τόνισε ότι η ανάπτυξη πυρηνικών έργων στην Ευρώπη απαιτεί χρηματοδοτικά εργαλεία που θα μειώνουν το επενδυτικό ρίσκο και θα καθιστούν τα έργα πιο ελκυστικά για τους επενδυτές. Μεταξύ των προτάσεων που διατυπώθηκαν ήταν οι εγγυήσεις δανείων, τα μακροπρόθεσμα χρηματοδοτικά σχήματα και οι μηχανισμοί σταθεροποίησης εσόδων.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκαν και οι παρεμβάσεις της Κροατίας και της Ολλανδίας, οι οποίες υπογράμμισαν τη σημασία της κινητοποίησης ιδιωτικών επενδύσεων και της δημιουργίας ενός σταθερού χρηματοδοτικού πλαισίου για την ανάπτυξη νέων πυρηνικών μονάδων. Οι δύο χώρες επισήμαναν ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση πυρηνικών έργων και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής αλυσίδας στον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας.

Τι υποστήριξε ο Γιόργκενσεν

Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν παρουσίασε το πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πυρηνικές τεχνολογίες, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες. Όπως ανέφερε, η Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα μια νέα στρατηγική επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια καθώς και την πρώτη ευρωπαϊκή στρατηγική για τους SMR, με στόχο την επιτάχυνση της εμπορικής ανάπτυξης καινοτόμων πυρηνικών τεχνολογιών στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενεργοποιήσει εγγύηση ύψους 200 εκατ. ευρώ για την υποστήριξη ιδιωτικών επενδύσεων σε καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες έως το 2028, καλύπτοντας έργα που αφορούν SMR, προηγμένους αντιδραστήρες, μικροαντιδραστήρες αλλά και τεχνολογίες σύντηξης.

Παράλληλα, ο Γιόργκενσεν υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το πρόγραμμα InvestEU θα μπορούν να συμβάλουν στη χρηματοδότηση της εφοδιαστικής αλυσίδας των πυρηνικών τεχνολογιών, ενώ σημείωσε ότι η ανάπτυξη πυρηνικών έργων θα απαιτήσει και σημαντική δημόσια στήριξη από τα κράτη-μέλη που επιλέγουν να επενδύσουν σε αυτή την τεχνολογία, ώστε να καταστεί δυνατή η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων και η υλοποίηση των πρώτων εμπορικών μονάδων SMR στην Ευρώπη.

Η συζήτηση κατέδειξε ότι, παρά τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών, διαμορφώνεται σταδιακά μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συμμαχία χωρών που επιδιώκουν την ενίσχυση του θεσμικού και χρηματοδοτικού πλαισίου για την πυρηνική ενέργεια, θεωρώντας ότι μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τις ανανεώσιμες πηγές και να συμβάλει τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Διαβάστε ακόμη