Δύο διαφορετικές ταχύτητες διαμορφώνονται στα Βαλκάνια γύρω από το αντιμόνιο, μία κρίσιμη πρώτη ύλη που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία για την Ευρώπη. Στη Βόρεια Μακεδονία, οι ΗΠΑ χρηματοδοτούν με 5 εκατ. δολάρια την ωρίμανση του project Krstov Dol, ενώ στη Χίο ο διαγωνισμός για την έρευνα και πιθανή εκμετάλλευση του κοιτάσματος στην Κέραμο παραμένει ουσιαστικά σε εκκρεμότητα, περισσότερο από έναν χρόνο μετά την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης.

Την αμερικανική χρηματοδότηση για το έργο εξόρυξης αντιμονίου στη Β. Μακεδονία επανέφερε στο προσκήνιο ο πρωθυπουργός της χώρας Χρίστιαν Μίτσκοσκι κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον. Ο λόγος για τη συμφωνία μεταξύ της αμερικανικής Development Finance Corporation (DFC) κρατικού χρηματοδοτικού οργανισμού και της αυστραλιανής Pela Global. Πρόκειται για την πρώτη επένδυση της DFC σε project αντιμονίου και ταυτόχρονα για το πρώτο έργο του αμερικανικού οργανισμού στη Βόρεια Μακεδονία.

Τι αφορά η χρηματοδότηση ΗΠΑ για το έργο αντιμονίου της Β. Μακεδονίας

Η χρηματοδότηση δεν προορίζεται για εξορύξεις αντιμονίου, αλλά για τις μελέτες που θα κρίνουν αν το project μπορεί να περάσει σε φάση επένδυσης. Σύμφωνα με την ίδια την DFC, τα 5 εκατ. δολάρια θα καλύψουν επικαιροποιημένη αξιολόγηση των μεταλλευτικών πόρων και μελέτες σκοπιμότητας για τον τεχνικό σχεδιασμό, το κόστος και το επιχειρησιακό μοντέλο. Ο στόχος είναι να επιβεβαιωθεί η τεχνική και εμπορική βιωσιμότητα του Krstov Dol και να προετοιμαστεί για ενδεχόμενη κατασκευή

Το project αφορά την επανεκκίνηση παλαιού μεταλλείου αντιμονίου στη ζώνη Luke KP. Η Pela Global αναφέρει ότι η παλιά εκμετάλλευση σταμάτησε το 1981 και ότι τα ιστορικά δεδομένα καταγράφουν περίπου 135.000 τόνους μεταλλεύματος στις κατηγορίες B και C1 με μέση περιεκτικότητα 4,62% σε αντιμόνιο. Η εταιρεία προειδοποιεί πάντως ότι πρόκειται για ιστορικά στοιχεία, τα οποία πρέπει να επαληθευθούν με σύγχρονες γεωτρήσεις προτού μπορούν να θεωρηθούν σημερινός μεταλλευτικός πόρος.  Η διαδικασία έχει ήδη περάσει από τα χαρτιά στο πεδίο. Τον Απρίλιο η Pela ανακοίνωσε την έναρξη της πρώτης φάσης γεωτρήσεων, περίπου 3.000 μέτρων, στο πλαίσιο ευρύτερου προγράμματος επαλήθευσης των αποθεμάτων.  Το project έχει πάντως συναντήσει αντιδράσεις στη γειτονική χώρα: Το αντιπολιτευόμενο SDSM έχει ζητήσει τοπικό δημοψήφισμα, επικαλούμενο περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κινδύνους, ενώ και ο δήμαρχος της περιοχής έχει ζητήσει αυστηρές εγγυήσεις για την προστασία νερού, αέρα και εδάφους.

Η γεωπολιτική διάσταση της εμπλοκής της Ουάσιγκτον

Η εμπλοκή της DFC έχει ξεκάθαρη γεωπολιτική διάσταση. Η αμερικανική υπηρεσία αναφέρει ότι στόχος είναι η δημιουργία αξιόπιστης πηγής αντιμονίου για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους και η διαφοροποίηση της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας από την Κίνα. Η Pela έχει παράλληλα ξεκινήσει συζητήσεις με την αμερικανική PGM Processing για ενδεχόμενη εμπορική συμφωνία διάθεσης και επεξεργασίας υλικού στις ΗΠΑ.

Το αντιμόνιο χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, σε επιβραδυντικά φλόγας, μπαταρίες, ημιαγωγούς και εφαρμογές της αμυντικής βιομηχανίας. Η Κίνα επέβαλε ελέγχους στις εξαγωγές του από τον Σεπτέμβριο του 2024, εξέλιξη που συνέβαλε σε απότομη άνοδο των διεθνών τιμών. Το Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπολόγισε ότι η τιμή του μετάλλου αυξήθηκε από περίπου 14.000 δολάρια τον τόνο τον Ιούλιο του 2024 σε 38.000 δολάρια τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς.

Τι γίνεται με το project αντιμονίου στη Χίο

Στην Ελλάδα, το ΥΠΕΝ προκήρυξε τον Ιανουάριο του 2025 διεθνή διαγωνισμό για την έρευνα και εκμετάλλευση αντιμονίου σε έκταση 9,02 τετραγωνικών χιλιομέτρων στον Δημόσιο Μεταλλευτικό Χώρο της Χίου, στην περιοχή του Κεράμου. Ο επίσημος σχεδιασμός προέβλεπε ολοκλήρωση της πρώτης φάσης στις 10 Μαρτίου 2025 και πρόσκληση για δεσμευτικές προσφορές ήδη μέσα στο δεύτερο τρίμηνο του 2025. Η σύμβαση θα προέβλεπε πενταετή περίοδο έρευνας και, εφόσον εντοπίζονταν εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα, δυνατότητα εξόρυξης έως 30 χρόνια.

Στην πρώτη φάση εμφανίστηκαν τέσσερις ενδιαφερόμενοι: Λάβα Μεταλλευτική & Λατομική του ομίλου ΗΡΑΚΛΗΣ, ΤΕΡΝΑ Λευκόλιθοι, Geotest και Γαία Μελετών, όπως είχε γράψει το energygame.gr.  Ωστόσο, η δεύτερη φάση υποβολής δεσμευτικών προσφορών δεν προχώρησε, εν μέσω αντιδράσεων.

Η δικαστική εκκρεμότητα και οι αντιδράσεις

Καθοριστική παράμετρος ήταν η δικαστική εμπλοκή στο έργο. Στις 22 Απριλίου 2026 συζητήθηκαν στο Ε΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας δύο αιτήσεις ακύρωσης κατά της υπουργικής απόφασης που προκήρυξε τον διαγωνισμό. Μεταξύ των ζητημάτων που έθεσαν οι προσφεύγοντες ήταν η περιβαλλοντική αδειοδότηση, η συμβατότητα με τον χωροταξικό σχεδιασμό και η νομιμότητα της διατήρησης του μεταλλευτικού χώρου υπό το Δημόσιο.  Η αντίθεση έχει αποκτήσει και έντονο τοπικό χαρακτήρα. Το Δημοτικό Συμβούλιο Χίου είχε ζητήσει ομόφωνα την ακύρωση της διαδικασίας, υποστηρίζοντας ότι δεν είχαν απαντηθεί κρίσιμα ερωτήματα της τοπικής κοινωνίας και ότι δεν υπήρχε η απαιτούμενη κοινωνική συναίνεση.

Έτσι, ενώ η Ουάσιγκτον βάζει πλέον δημόσια κεφάλαια για να ωριμάσει ένα ανταγωνιστικό project λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα, στην Ελλάδα το κοίτασμα της Χίου βρίσκεται ακόμη μεταξύ διαγωνιστικής εκκρεμότητας, δικαστικής αμφισβήτησης και ισχυρών τοπικών αντιδράσεων.

Διαβάστε ακόμη