Ένα νέο ευρωπαϊκό μέτωπο απέναντι στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών επιχειρούν να συγκροτήσουν έξι χώρες της ΕΕ, σε μια κίνηση που αναμένεται να ανοίξει ξανά τη συζήτηση για το ποιος τελικά πληρώνει το κόστος μιας ενεργειακής κρίσης. Γερμανία, Ιταλία, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία και Ισπανία ζητούν να εξεταστεί σε επίπεδο ΕΕ η επιβολή έκτακτου φόρου στα κέρδη των πετρελαϊκών, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει εκτοξεύσει τις τιμές και τα περιθώρια κέρδους στον ενεργειακό κλάδο.
Το αίτημα διατυπώθηκε, σύμφωνα με τη γαλλική Les Echos, σε κοινή επιστολή προς τον Ιρλανδό υπουργό Οικονομικών, καθώς η Ιρλανδία έχει αυτή την περίοδο την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Οι έξι κυβερνήσεις ζητούν το ζήτημα να τεθεί στην ατζέντα της επόμενης συνόδου των υπουργών Οικονομικών, η οποία αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Δουβλίνο τον επόμενο μήνα.
Πίσω από την πρωτοβουλία βρίσκεται η απότομη επιδείνωση των συνθηκών στην ενεργειακή αγορά. Οι πετρελαϊκές επιχειρήσεις έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με υψηλότερες τιμές και αυξημένα περιθώρια στα προϊόντα διύλισης, με αποτέλεσμα τα κέρδη τους να αυξάνονται σημαντικά. Οι έξι χώρες υποστηρίζουν ότι η άνοδος αυτή δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από το κόστος που επωμίζονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το επιχείρημά τους είναι απλό: όταν μια κρίση προκαλεί απότομη αύξηση των τιμών και δημιουργεί έκτακτα κέρδη για έναν κλάδο, ένα μέρος αυτών των εσόδων θα πρέπει να επιστρέφει στην κοινωνία. Η κοινή επιστολή κάνει λόγο για ένα από τα μεγαλύτερα σοκ εφοδιασμού των τελευταίων δεκαετιών και προειδοποιεί ότι η δυσαρέσκεια για την άνοδο του κόστους ζωής εντείνεται.
Η συζήτηση δεν ξεκινά από το μηδέν, καθώς η Ευρώπη έχει ήδη δοκιμάσει τη λύση της έκτακτης φορολόγησης των υπερκερδών μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Εκείνη την περίοδο, η ενεργειακή κρίση είχε προκαλέσει πρωτοφανείς αυξήσεις στις τιμές του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ αρκετές ενεργειακές εταιρείες κατέγραψαν σημαντικά υψηλότερα κέρδη. Αυτή τη φορά, οι κυβερνήσεις θέλουν να αξιοποιήσουν την προηγούμενη εμπειρία, εξετάζοντας τι λειτούργησε και τι όχι. Στόχος τους είναι να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, αντί κάθε χώρα να κινείται ξεχωριστά.
Η θέση της Γερμανίας
Ιδιαίτερα έντονη είναι η θέση της Γερμανίας. Ο υπουργός Οικονομικών Lars Klingbeil έχει καταστήσει σαφές ότι οι ενεργειακές επιχειρήσεις δεν θα πρέπει να μετατρέπουν την κρίση σε ευκαιρία για υπερβολικά κέρδη εις βάρος των καταναλωτών. Σύμφωνα με πηγή του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών που επικαλείται η Les Echos, τα υπερκέρδη που συνδέονται άμεσα με την κρίση θα πρέπει να επιστρέψουν στους πολίτες.
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να αναζωπυρώσει και τη γαλλική συζήτηση γύρω από την TotalEnergies, μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πετρελαϊκές εταιρείες. Το ζήτημα των κερδών του ενεργειακού ομίλου έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο πολιτικών αντιπαραθέσεων στη Γαλλία, ιδιαίτερα σε περιόδους κατά τις οποίες οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν υψηλές τιμές καυσίμων.
Στο μεταξύ, όμως, παραμένει ανοιχτό το σημαντικότερο ερώτημα: αν και πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένας τέτοιος φόρος σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει μέχρι στιγμής δώσει σαφή ένδειξη ότι προτίθεται να προχωρήσει σε νέα φορολόγηση των πετρελαϊκών εταιρειών. Η πρωτοβουλία των έξι χωρών αποτελεί, επομένως, περισσότερο πολιτική πίεση για να ανοίξει η συζήτηση παρά προαναγγελία μιας ειλημμένης ευρωπαϊκής απόφασης.
