Στα 10,46 δισ. ευρώ ανέρχονται τα συνολικά κονδύλια που έχουν δεσμεύσει οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έως σήμερα σε δημοσιονομικά μέτρα για να μετριάσουν τις επιπτώσεις του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν στους λογαριασμούς ενέργειας. Όπως επισημαίνει ανάλυση του Bruegel, Ισπανία και Γερμανία ηγούνται σε απόλυτα μεγέθη καθώς έχουν δεσμεύσει μακράν τα περισσότερα, με την Ισπανία να καλύπτει σχεδόν αποκλειστικά το 50% του συνόλου. Ωστόσο, συγκρίνοντας τα μέτρα ως ποσοστό του ΑΕΠ, η Ελλάδα, μαζί με την Ισπανία, τη Βουλγαρία και την Ιρλανδία φαίνεται ότι έως σήμερα ηγούνται των σχετικών παρεμβάσεων.
Μη στοχευμένο το 80% των μέτρων
Μετά την επίθεση ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου 2026 και το επακόλουθο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου κατέγραψαν ράλι ανόδου με τις κυβερνήσεις να προσπαθούν να μετριάσουν τις οικονομικές επιπτώσεις αυτού του μεγάλου ενεργειακού σοκ σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το Bruegel παρακολουθώντας τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί έως σήμερα εντοπίζει πως στην πλειοψηφία τους αφορούν σε βραχυπρόθεσμες λύσεις με την πλειονότητα των κονδυλίων κατευθύνεται σε μη στοχευμένα μέτρα, αντίθετα με τις συστάσεις πολλών θεσμών, συμπεριλαμβανομένων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Πιο αναλυτικά, όπως επισημαίνει η ανάλυση έως σήμερα, σχεδόν το 80% του συνολικού ποσού (8,3 δισ. ευρώ) αποτελείται από μη στοχευμένα μέτρα, όπως γενικές μειώσεις ειδικών φόρων κατανάλωσης ενέργειας ή ΦΠΑ, τα οποία δεν έχουν σαφή ομάδα-στόχο ή όρους εφαρμογής. Τα μεγαλύτερα ποσά δαπανώνται για τη μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης ή του ΦΠΑ. Αρκετές χώρες έχουν επίσης εισαγάγει τομεακά μέτρα (π.χ. επιστροφές καυσίμων), ενώ μόνο τέσσερις έχουν εισαγάγει μέτρα που στοχεύουν ειδικά τα νοικοκυριά.
Το ίδιο ζήτημα επεσήμανε πρόσφατα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τονίζοντας ότι περίπου τα δύο τρίτα των επιδοτήσεων και των φορολογικών ελαφρύνσεων που υιοθετήθηκαν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης δεν κατευθύνθηκαν με στοχευμένο τρόπο. Σε δηλώσεις του στους Financial Times, ο Alfred Kammer, επικεφαλής του ευρωπαϊκού τμήματος του Ταμείου, υπογράμμισε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν αξιοποίησαν επαρκώς την εμπειρία του 2022. Αναφέρθηκε ειδικότερα στην περίοδο που ακολούθησε την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, όταν πολλές χώρες προχώρησαν σε δαπανηρές παρεμβάσεις προκειμένου να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στην εκτόξευση των τιμών του φυσικού αερίου. Πιο αναλυτικά, το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ δαπάνησαν το 2,5% του ΑΕΠ σε ενεργειακές παρεμβάσεις μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία. Συγκριτικά, τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί έως τώρα στην ΕΕ αντιστοιχούν κατά μέσο όρο μόλις στο 0,18% του ΑΕΠ. Ωστόσο, αυτό το σχετικά περιορισμένο δημοσιονομικό βάρος θα αυξηθεί εάν οι περιορισμοί στην ενεργειακή προσφορά αποδειχθούν παρατεταμένοι.
«Το πρόβλημα με αυτά τα μέτρα είναι ότι τα ξεκινάς, η ενεργειακή κρίση μπορεί να διαρκέσει περισσότερο απ’ όσο αναμένουμε, και τότε το κόστος αυξάνεται συνεχώς», είπε ο Kammer. Προειδοποίησε, δε, ιδιαίτερα κατά μέτρων όπως τα πλαφόν τιμών ή οι φορολογικές μειώσεις που καταστέλλουν τα σήματα της αγοράς που δημιουργούν οι υψηλές τιμές. Αυτό, όπως είπε, μπορεί να οδηγήσει σε συνεχιζόμενα υψηλή ζήτηση σε μια αγορά με περιορισμένη προσφορά, ενώ ταυτόχρονα μειώνει τα κίνητρα για μετάβαση σε ανεξάρτητες πηγές ενέργειας όπως οι ΑΠΕ, υποστήριξε. Σύμφωνα με την ανάλυση του ΔΝΤ, πάνω από το 90% των χωρών της ΕΕ έχουν λάβει τουλάχιστον ένα μέτρο που στρεβλώνει τις τιμές κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης. «Όταν υπάρχουν αυτές οι αυξήσεις τιμών, αυτό θα έπρεπε να υποδεικνύει στροφή προς εναλλακτικές μορφές ενέργειας» τόνισε.
Κρίσιμο στοίχημα η συντονισμένη δράση
Το ζήτημα της ενεργειακής πίεσης και της ποιότητας των παρεμβάσεων βρέθηκε στο επίκεντρο και της συζήτησης στο Eurogroup. Ο υπουργός Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, ανέδειξε την αβεβαιότητα και τη διάρκεια της κρίσης ως καθοριστικούς παράγοντες για την οικονομική πορεία των επόμενων μηνών, επισημαίνοντας ότι το εύρος των επιπτώσεων εξαρτάται άμεσα από το πόσο θα διαρκέσει η ενεργειακή αναταραχή. Έμφαση έδωσε στον συντονισμό των εθνικών μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής πίεσης, λέγοντας ότι όλες οι κυβερνήσεις ήδη παρεμβαίνουν, αλλά η προστιθέμενη αξία του Eurogroup έγκειται ακριβώς στην ευθυγράμμιση των πολιτικών. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισηγείται μέτρα στοχευμένα, προσωρινά και προσαρμοσμένα», ώστε να προστατεύονται κυρίως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να διαταράσσεται η δημοσιονομική ισορροπία, ανέφερε.
Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε και στη γεωοικονομική διάσταση της κρίσης, δίνοντας έμφαση στη σημασία της απρόσκοπτης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία χαρακτήρισε κρίσιμη αρτηρία για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία. Προειδοποίησε ότι τυχόν διαταραχές ή περιορισμοί στη διέλευση θα είχαν άμεσες και σοβαρές συνέπειες τόσο για το διεθνές εμπόριο όσο και για τη ναυτιλία, με ιδιαίτερη σημασία για χώρες όπως η Ελλάδα.
Τι μέτρα έλαβε κάθε χώρα
Για την Ελλάδα, το πακέτο μέτρων που καταγράφεται στην ανάλυση ανέρχεται σε περίπου 300 εκατ. ευρώ και αφορά κυρίως τη στήριξη καταναλωτών και αγροτών, με εφαρμογή από τον Απρίλιο έως τον Μάιο του 2026. Μέτρα που η ανάλυση κατατάσσει στην κατηγορία των στοχευμένων παρεμβάσεων. Σημειώνεται πως η συγκεκριμένη ανάλυση δεν περιλαμβάνει τα πιο πρόσφατα μέτρα που ανακοίνωσε η ελληνική κυβέρνηση, συνολικού ύψους 500 εκατ. ευρώ που αφορούν μεταξύ άλλων την παράταση των επιδοτήσεων καυσίμων για τον Μάιο καθώς και μη ενεργειακά μέτρα όπως τη χορήγηση επιδοτήσεων για λιπάσματα έως τον Αύγουστο, την καταβολή εφάπαξ ενίσχυσης σε οικογένειες με παιδιά, καθώς και αυξημένη ετήσια στήριξη για τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Παρακάτω τα μέτρα που έλαβαν οι άλλες χώρες της Ευρώπης κατά σειρά μεγέθους δαπανών:
- Ισπανία (5 δισ. €): Πακέτο που στοχεύει σε μειώσεις ΦΠΑ σε καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια, φυσικό αέριο και άμεση ενίσχυση για μεταφορές, αγρότες και βιομηχανία. Διάρκεια: Μάρτιος 2026 – Ιούνιος 2026
- Γερμανία (1,62 δισ. €): Μείωση ενεργειακού φόρου (1.455 εκατ. €) που οδηγεί σε μειωμένο ΦΠΑ (165 εκατ. €). Διάρκεια: Μάιος 2026 – Ιούνιος 2026
- Ολλανδία (967 εκατ. €). Διάρκεια: Διαφέρει ανάλογα με το μέτρο
• Πακέτο στήριξης ταμείου ενεργειακής έκτακτης ανάγκης (195 εκατ. €)
• Πακέτο στήριξης εθνικού ταμείου θέρμανσης (180 εκατ. €)
• Πακέτο στήριξης “Energy Fixers” (80 εκατ. €)
• Πακέτο στήριξης για κακώς μονωμένες κατοικίες (15 εκατ. €)
• Πακέτο στήριξης καυσίμων για τον αλιευτικό τομέα (25 εκατ. €)
• Πακέτο στήριξης γεωργίας και κηπουρικής (25 εκατ. €)
• Πακέτο στήριξης VVE (25 εκατ. €)
• Πακέτο φορολογικών μειώσεων (340 εκατ. €)
• Υπόλοιπο ποσό (82 εκατ. €) - Ιρλανδία (725 εκατ. €): Μειώσεις ειδικών φόρων – Φάση 1 (250 εκατ. €). Μειώσεις ειδικών φόρων – Φάση 2 (505 εκατ. €). Διάρκεια: Απρίλιος 2026 – Ιούλιος 2026
- Ιταλία (517 εκατ. €): Μείωση ειδικού φόρου στα καύσιμα (417 εκατ. €). Έκτακτη φορολογική πίστωση για οδικές μεταφορές (100 εκατ. €). Διάρκεια: Μάρτιος 2026 – Απρίλιος 2026
- Σουηδία (~466 εκατ. €): Μείωση φόρου καυσίμων οχημάτων (1,64 δισ. SEK, ~151 εκατ. €). Διάρκεια: Μάιος 2026 – Σεπτέμβριος 2026. Αποζημίωση τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου (3,4 δισ. SEK, ~315 εκατ. €). Διάρκεια: Ιανουάριος 2026 – Φεβρουάριος 2026
- Πολωνία (~396 εκατ. €): Πακέτο τιμών καυσίμων (1.680 εκατ. ζλότι, ~396 εκατ. €). Διάρκεια: Απρίλιος 2026
- Βουλγαρία (225 εκατ. €): Πακέτο στήριξης μεταφορών (100 εκατ. €). Σχέδιο ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία (125 εκατ. €). Διάρκεια: Ιούλιος 2025 – Ιούνιος 2026 (αναδρομικά)
- Βέλγιο (80 εκατ. €): Πακέτο στήριξης μεταφορών (60 εκατ. €). Πακέτο στήριξης για επαγγελματικά ταξίδια με ιδιωτικό αυτοκίνητο (5 εκατ. €). Στήριξη θέρμανσης νοικοκυριών που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα (15 εκατ. €). Διάρκεια: Μάιος 2026 – Ιούλιος 2026
- Γαλλία (70 εκατ. €): Επιδοτήσεις καυσίμων για εμπορική χρήση (70 εκατ. €). Διάρκεια: Απρίλιος 2026
- Ηνωμένο Βασίλειο (~61 εκατ. €): Στήριξη θέρμανσης νοικοκυριών που χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης (53 εκατ. GBP, ~61 εκατ. €). Διάρκεια: Απρίλιος 2026 – ασαφής.
Διαβάστε ακόμη:
