Η συζήτηση για τα «πράσινα» κτίρια μετακινείται πλέον από την κατανάλωση ενέργειας σε μια πολύ ευρύτερη εξίσωση: πόσο άνθρακα εκπέμπεται για να κατασκευαστούν, ποια υλικά χρησιμοποιούνται, τι μέρος ενός παλιού κτιρίου μπορεί να διατηρηθεί και, τελικά, με ποιον τρόπο αποδεικνύεται ότι ένα ακίνητο είναι πράγματι βιώσιμο. Η επανάχρηση υφιστάμενων κτιρίων, τα τσιμέντα χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος, η αξιοποίηση αποβλήτων από κατεδαφίσεις και οι πιστοποιήσεις που παρακολουθούν την πραγματική απόδοση των ακινήτων συνθέτουν πλέον το νέο μοντέλο για τις κατασκευές στις πόλεις.

Αυτή η αλλαγή αποτυπώθηκε στη συζήτηση για το μέλλον της «πράσινης» δόμησης, με τους Άγγελο Έντμονς, Senior Sustainability Manager της Dimand, Βασίλη Κατερέλο, Sustainability Director του Ομίλου ΗΡΑΚΛΗΣ, και Χάρη Τολούμη, Managing Director της TÜV NORD Hellas, να φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της ίδιας μετάβασης στο πλαίσιο του 9ου Συνεδρίου Υποδομών και Μεταφορών – ITC 2026 από την επανάχρηση των κτιρίων και τον ενσωματωμένο άνθρακα, έως τα νέα δομικά υλικά και την ανάγκη πιστοποίησης της περιβαλλοντικής επίδοσης.

Το αποτύπωμα πριν ακόμη ανάψουν τα φώτα

Ένα από τα βασικά σημεία που αναδεικνύονται είναι ότι το ανθρακικό αποτύπωμα ενός κτιρίου αρχίζει πολύ πριν αυτό αποκτήσει τους πρώτους ενοίκους του. Η παραγωγή των δομικών υλικών, η μεταφορά τους και η ίδια η κατασκευαστική διαδικασία έχουν ήδη επιβαρύνει σημαντικά το περιβαλλοντικό ισοζύγιο πριν το κτίριο τεθεί σε λειτουργία.

Σε αυτό το σημείο στάθηκε ο Άγγελος Έντμονς της Dimand, επισημαίνοντας ότι η αξιοποίηση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά αυτό το αρχικό αποτύπωμα. Όπως σημείωσε, εφόσον ένα κτίριο διατηρείται και επαναχρησιμοποιείται αντί να κατεδαφιστεί και να κατασκευαστεί από την αρχή, αποφεύγεται σημαντικό μέρος των εκπομπών που συνδέονται με τα υλικά και τη νέα κατασκευή.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Πύργου Πειραιά. Σύμφωνα με έρευνα που επικαλέστηκε ο ίδιος, εάν το κτίριο κατασκευαζόταν εκ νέου, η πρόσθετη ενεργειακή επιβάρυνση θα ξεπερνούσε τις 42 GWh και θα αντιστοιχούσε σε περίπου 23.100 τόνους διοξειδίου του άνθρακα. Για να αποτυπωθεί το μέγεθος της διαφοράς, ο Έντμονς ανέφερε ότι η ετήσια κατανάλωση του ανακαινισμένου κτιρίου εκτιμάται περίπου στις 2,5 GWh.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η αναγέννηση των πόλεων. Η βιωσιμότητα δεν αφορά μόνο την ενεργειακή κλάση ενός νέου ακινήτου, αλλά και την απόφαση που προηγείται: εάν ένα υφιστάμενο κτίριο μπορεί να αποκτήσει δεύτερη ζωή αντί να δώσει τη θέση του σε μια νέα κατασκευή.

Λιγότερος άνθρακας στο τσιμέντο, δεύτερη ζωή στα υλικά

Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο βρίσκεται στα ίδια τα δομικά υλικά, με τη βιομηχανία τσιμέντου να επιχειρεί να μειώσει το αποτύπωμα μιας δραστηριότητας που βρίσκεται στον πυρήνα σχεδόν κάθε κατασκευαστικού έργου.

Ο Βασίλης Κατερέλος ανέφερε ότι ο Όμιλος ΗΡΑΚΛΗΣ έχει ήδη αναπτύξει υλικά με τουλάχιστον 30% χαμηλότερες εκπομπές σε σχέση με συμβατικά τσιμέντα προηγούμενης γενιάς. Κρίσιμο στοιχείο, όπως εξήγησε, είναι οι Περιβαλλοντικές Δηλώσεις Προϊόντος, τα λεγόμενα EPDs, μέσω των οποίων το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ενός υλικού μπορεί να τεκμηριωθεί και να πιστοποιηθεί. Η πληροφορία αυτή αποκτά αυξανόμενη βαρύτητα όχι μόνο για την περιβαλλοντική πιστοποίηση ενός κτιρίου, αλλά και για την πρόσβασή του σε μορφές πράσινης χρηματοδότησης.

Το επόμενο βήμα αφορά τη δραστικότερη μείωση των εκπομπών από την παραγωγή τσιμέντου. Ο Κατερέλος αναφέρθηκε στο έργο δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα που βρίσκεται σε εξέλιξη στο εργοστάσιο στο Μηλάκι, με σχεδιασμό για δέσμευση περίπου 1 εκατ. τόνων CO₂ ετησίως και στόχο, προς το τέλος της δεκαετίας, την παραγωγή τσιμέντων με πολύ χαμηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα.

Παράλληλα, στο επίκεντρο περνά και η κυκλική οικονομία. Υλικά που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζονταν ως απόβλητα από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις μπορούν, μετά από κατάλληλη επεξεργασία, να επιστρέψουν στην παραγωγική διαδικασία ως πρώτη ύλη. Στην κατεύθυνση αυτή, ο Όμιλος ΗΡΑΚΛΗΣ έχει αναπτύξει προϊόντα EcoCycle, τα οποία, σύμφωνα με τον Κατερέλο, περιλαμβάνουν τουλάχιστον 10% ανακυκλωμένα αδρανή. Το 2025 αξιοποιήθηκαν περίπου 250.000 τόνοι τέτοιων υλικών, με στόχο η ποσότητα να διπλασιαστεί έως το 2030.

Η Ελλάδα, πάντως, εξακολουθεί να έχει απόσταση να καλύψει. Όπως επισήμανε, η χρήση ανακυκλωμένων υλικών σε ευρεία κλίμακα προϋποθέτει προσαρμογές στις τεχνικές προδιαγραφές, στις διαδικασίες πιστοποίησης και αδειοδότησης, αλλά και μεγαλύτερη εξοικείωση ολόκληρης της αλυσίδας, από τους μελετητές και τους κατασκευαστές έως τους εργολάβους και τις αρμόδιες αρχές.

Το «πράσινο» πρέπει και να αποδεικνύεται

Η τρίτη πλευρά της εξίσωσης αφορά την πιστοποίηση. Καθώς όλο και περισσότερα ακίνητα προβάλλουν υψηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις, αυξάνεται αντίστοιχα η ανάγκη οι ισχυρισμοί αυτοί να στηρίζονται σε μετρήσιμα και επαληθεύσιμα δεδομένα.

Ο Χάρης Τολούμης της TÜV NORD Hellas στάθηκε στη σημασία των Green Building Certifications, αλλά και της συνεχούς παρακολούθησης της λειτουργίας των κτιρίων. Η πιστοποίηση δεν εξαντλείται στη στιγμή της κατασκευής ή της παράδοσης ενός ακινήτου. Η πραγματική του επίδοση χρειάζεται να παρακολουθείται και στη συνέχεια, σε συνδυασμό με συστήματα ενεργειακής διαχείρισης, ώστε να καταγράφεται εάν οι στόχοι που τέθηκαν στον σχεδιασμό επιτυγχάνονται και στην καθημερινή λειτουργία.

To μοντέλο της πράσινης κατασκευής γίνεται σταδιακά πιο απαιτητικό. Δεν αρκεί ένα καινούργιο, ενεργειακά αποδοτικό κτίριο. Η συζήτηση μεταφέρεται πλέον σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του: τι υπήρχε προηγουμένως στη θέση του, πόσο από αυτό διατηρήθηκε, τι άνθρακας ενσωματώνεται στα υλικά του, πόσα από αυτά μπορούν να ανακυκλωθούν και ποια είναι η πραγματική του επίδοση μετά την παράδοση.

Αυτή ακριβώς η αλλαγή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τις πόλεις των επόμενων δεκαετιών. Στην Ελλάδα  μεγάλο μέρος του κτιριακού αποθέματος είναι ήδη υφιστάμενο, το στοίχημα δεν περιορίζεται στο να χτίζονται καλύτερα νέα κτίρια. Μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο πώς θα παρατείνεται η ζωή όσων υπάρχουν, πώς θα μειώνεται το αποτύπωμα των υλικών και πώς τα απόβλητα της σημερινής πόλης θα μετατρέπονται σε πρώτη ύλη για την επόμενη.

Διαβάστε ακόμη