Σε αναθεώρηση του πενταετούς σχεδίου για την ύδρευση και την αποχέτευση της Πάτμου καλείται να προχωρήσει ο Δήμος, καθώς η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) εντόπισε σειρά ουσιαστικών ελλείψεων και ασυνεπειών στον φάκελο που έχει κατατεθεί για την περίοδο 2025-2029. Παρότι ο φάκελος κρίθηκε τυπικά πλήρης, η ΡΑΑΕΥ ζητά διορθώσεις σε κρίσιμα πεδία, από την τιμολογιακή πολιτική και την καταγραφή των υδρομέτρων μέχρι τις ιδιωτικές γεωτρήσεις, τις ζώνες προστασίας των υδροληψιών και την τεκμηρίωση των επενδύσεων, δίνοντας στον Δήμο αποκλειστική προθεσμία 60 ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης για να υποβάλει επικαιροποιημένο και εγκεκριμένο Γενικό Σχέδιο Υπηρεσιών Ύδατος.
Η παρέμβαση της Αρχής αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της πίεσης που αντιμετωπίζει το νησί στο υδατικό του ισοζύγιο. Η Πάτμος είχε κηρυχθεί από τον Δεκέμβριο του 2025 σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, ενώ το σχετικό καθεστώς παρατάθηκε τον Μάιο του 2026. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Γενικό Σχέδιο Υπηρεσιών Ύδατος αποτελεί ουσιαστικά τον οδικό χάρτη με τον οποίο ο Δήμος καλείται να οργανώσει για την επόμενη πενταετία τις πηγές υδροδότησης, τα δίκτυα, τις επενδύσεις, την τιμολόγηση και την κάλυψη των αναγκών των κατοίκων.
Η ΡΑΑΕΥ αναγνωρίζει ότι το σχέδιο περιλαμβάνει όλες τις βασικές ενότητες που απαιτεί το θεσμικό πλαίσιο, από την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης και την αναζήτηση νέων πηγών νερού έως τις προβλέψεις ζήτησης, τη μείωση των διαρροών, την αποχέτευση, την επαναχρησιμοποίηση και τον επενδυτικό σχεδιασμό. Ο ουσιαστικός έλεγχος, ωστόσο, έφερε στην επιφάνεια μια σειρά από σημεία που, κατά την Αρχή, χρειάζονται συμπλήρωση ή επανεξέταση.
Στο μικροσκόπιο η τιμολόγηση του νερού
Ένα από τα βασικότερα μέτωπα αφορά την τιμολογιακή πολιτική. Η ΡΑΑΕΥ επισημαίνει ότι για κατηγορίες καταναλωτών πέραν των νοικοκυριών, όπως ξενοδοχεία, καταστήματα και επιχειρήσεις εκμετάλλευσης θαλάσσιων μέσων αναψυχής, δεν προβλέπονται κλιμακωτές ογκομετρικές χρεώσεις. Αντίθετα εφαρμόζεται ενιαία τιμή ανά ποσότητα κατανάλωσης, η οποία μάλιστα προβλέπεται να παραμείνει αμετάβλητη έως και το 2028 και να αυξηθεί κατά 3% το 2029.
Κατά τη Ρυθμιστική Αρχή, η συγκεκριμένη δομή δεν διαφοροποιεί επαρκώς το κόστος ανάλογα με την ποσότητα νερού που καταναλώνεται. Παράλληλα, ζητείται από τον Δήμο να τεκμηριώσει γιατί η πρώτη κλίμακα χρέωσης των οικιακών καταναλωτών ανταποκρίνεται στις βασικές ανάγκες διαβίωσης και παραμένει οικονομικά προσιτή, αλλά και με ποιον τρόπο οι υψηλότερες κλίμακες έχουν διαμορφωθεί ώστε να λειτουργούν αποτρεπτικά απέναντι στην υπερκατανάλωση.
Η παρατήρηση έχει ιδιαίτερο βάρος για ένα νησί που βρίσκεται αντιμέτωπο με λειψυδρία, καθώς το νέο πλαίσιο τιμολόγησης των υπηρεσιών ύδατος συνδέει πλέον στενότερα την ανάκτηση του κόστους με την ορθολογική χρήση του νερού.
Ζήτημα εντοπίζεται και στην αποχέτευση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλε ο Δήμος, η υπηρεσία τιμολογείται αποκλειστικά μέσω σταθερού τέλους, το οποίο συνδέεται με χαρακτηριστικά του ακινήτου. Η ΡΑΑΕΥ ζητά να εφαρμοστεί το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, σύμφωνα με το οποίο η τιμολόγηση της αποχέτευσης και της επεξεργασίας λυμάτων βασίζεται στην ογκομέτρηση του νερού που καταναλώνεται για ύδρευση και μπορεί να διαμορφώνεται με μικτό σύστημα, δηλαδή με συνδυασμό πάγιου και μεταβλητού τέλους.
Οι 18 ιδιωτικές γεωτρήσεις και οι πηγές υδροδότησης
Ξεχωριστό κεφάλαιο ανοίγει για τις ιδιωτικές γεωτρήσεις που χρησιμοποιούνται σε περιοχές όπου δεν είναι δυνατή η σύνδεση με το δημοτικό δίκτυο. Η ΡΑΑΕΥ ζητά από τον Δήμο να αποσαφηνίσει τον ρόλο 18 ιδιωτικών γεωτρήσεων που έχουν καταγραφεί στα στοιχεία που της έχουν υποβληθεί και να προσδιορίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια πώς συμμετέχουν στην κάλυψη των υδρευτικών αναγκών.
Ειδικότερα, ο Δήμος καλείται να υποβάλει εκτιμήσεις για τις ποσότητες που αντλούνται, να προσδιορίσει ποιες περιοχές ή οικισμοί εξυπηρετούνται από τις συγκεκριμένες γεωτρήσεις και να αποσαφηνίσει πώς κατανέμεται το νερό για την κάλυψη των αναγκών τους.
Η Αρχή ζητά ακόμη διευκρινίσεις για τη διαδικασία είσπραξης και απόδοσης του Περιβαλλοντικού Τέλους, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων μεμονωμένων υδρογεωτρήσεων που δεν ανήκουν σε συλλογικό δίκτυο. Πρόκειται για ένα από τα σημεία όπου ο ρυθμιστικός έλεγχος περνά από τη γενική αποτύπωση των διαθέσιμων πηγών στη λεπτομερή παρακολούθηση των ποσοτήτων και του κόστους του νερού.
Ανάλογες παρατηρήσεις γίνονται και για τις ζώνες προστασίας. Στο σχέδιο ο Δήμος αντιμετωπίζει ολόκληρη την περιοχή αρμοδιότητάς του ως μία ενιαία Ζώνη Παροχής Ύδρευσης. Η ΡΑΑΕΥ κρίνει ότι αυτή η προσέγγιση δεν αιτιολογείται επαρκώς, καθώς ο Δήμος περιλαμβάνει τρία διαφορετικά νησιά —την Πάτμο, τους Αρκιούς και το Μαράθι— και περισσότερα του ενός υδροδοτικά συστήματα, τα οποία τροφοδοτούνται από διαφορετικές πηγές και διαθέτουν ξεχωριστές υποδομές.
Ζητά επομένως να αποτυπωθούν διακριτά οι Ζώνες Ασφαλείας ή, όπου αυτές δεν έχουν θεσμοθετηθεί, οι προβλεπόμενες ζώνες προστασίας ανά σημείο υδροληψίας και ανά υδροδοτικό σύστημα. Εάν δεν υπάρχουν οριοθετημένες ζώνες, θα πρέπει αυτό να δηλωθεί ρητά και να παρουσιαστούν τα μέτρα προστασίας που εφαρμόζονται σε κάθε σημείο.
Κενά στην καταγραφή υδρομέτρων
Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα της μέτρησης της κατανάλωσης. Η ΡΑΑΕΥ διαπιστώνει ότι δεν έχει αποτυπωθεί επαρκώς η κατάσταση των υποδομών καταμέτρησης και ζητά επικαιροποιημένο μητρώο χρηστών και υδρομέτρων, τον ακριβή αριθμό των εγκατεστημένων μετρητών, αλλά και τη συχνότητα με την οποία πραγματοποιούνται οι μετρήσεις.
Η απαίτηση αυτή δεν είναι τυπική. Χωρίς ολοκληρωμένη εικόνα για το ποιος καταναλώνει νερό, σε ποια ποσότητα και με ποια συχνότητα γίνεται η καταμέτρηση, δυσκολεύεται τόσο η ακριβής τιμολόγηση όσο και η παρακολούθηση της ζήτησης και των απωλειών του δικτύου. Η Αρχή ζητά, παράλληλα, να τεκμηριωθεί ότι η διαδικασία καταμέτρησης είναι σύμφωνη με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.
Στο ίδιο πεδίο των οικονομικών στοιχείων, η ΡΑΑΕΥ εντοπίζει επιπλέον ελλείψεις. Οι δαπάνες μισθοδοσίας ύδρευσης και αποχέτευσης δεν έχουν αναλυθεί στις απαιτούμενες επιμέρους κατηγορίες, ενώ το μητρώο παγίων που υποβλήθηκε περιλαμβάνει το σύνολο της περιουσίας του Δήμου και όχι μόνο τα πάγια που σχετίζονται με τις υπηρεσίες νερού. Για τον λόγο αυτό δεν μπορεί, κατά την Αρχή, να θεωρηθεί Ρυθμιστικό Μητρώο Παγίων και ζητείται η σταδιακή κατάρτιση ενός τέτοιου μητρώου μέσα στη ρυθμιστική περίοδο.
Παράλληλα, λείπουν οικονομικά απολογιστικά στοιχεία για το δεύτερο έτος που προηγείται της έναρξης της περιόδου 2025-2029, ενώ ζητείται αναλυτικότερη τεκμηρίωση για την κατηγορία «λοιπά έσοδα», η οποία εμφανίζει σημαντική αύξηση από το 2028 στο 2029 χωρίς να εξηγείται επαρκώς από πού προέρχεται.
Ασυνέπειες στα έργα και στη χρηματοδότηση
Παρατηρήσεις διατυπώνονται και για το επενδυτικό πρόγραμμα. Η ΡΑΑΕΥ εντόπισε ασυμφωνίες μεταξύ διαφορετικών πινάκων του σχεδίου ως προς τα ποσά που αντιστοιχούν στα έργα, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η ασφαλής αντιστοίχιση των δαπανών με τις προβλεπόμενες παρεμβάσεις.
Ταυτόχρονα, στο επενδυτικό πρόγραμμα έχουν συμπεριληφθεί έργα για τα οποία, μέχρι την ημερομηνία υποβολής του φακέλου, δεν είχε εξασφαλιστεί χρηματοδότηση. Η Ρυθμιστική Αρχή δεν ζητά να αφαιρεθούν, αλλά να παρουσιαστούν με σαφήνεια ως μη χρηματοδοτημένα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του σχετικού οδηγού, ώστε να είναι καθαρή η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις ώριμες επενδύσεις και σε εκείνες που εξακολουθούν να αναζητούν πόρους.
Εκκρεμότητα υπάρχει επίσης με το Δημοτικό Σχέδιο Μείωσης Εκπομπών, του οποίου δεν έχει υποβληθεί η απαιτούμενη έγκριση. Η ΡΑΑΕΥ ζητά να συμπεριληφθεί στον αναθεωρημένο φάκελο, καθώς συνδέεται με το πρόγραμμα έργων για την αναβάθμιση του υδροδοτικού συστήματος, τη μείωση των διαρροών και τον περιορισμό του ανθρακικού αποτυπώματος.
Ασυνέπεια εντοπίζεται ακόμη στα στοιχεία για τα όμβρια ύδατα. Σε ένα σημείο του σχεδίου αναφέρεται ότι δεν υπάρχει δίκτυο ομβρίων, ενώ σε άλλο γίνεται λόγος για υφιστάμενα τμήματα συνολικού μήκους 1,7 χιλιομέτρων και για το έργο «Αποχέτευση ομβρίων Σκάλας Πάτμου». Ο Δήμος καλείται να αποσαφηνίσει εάν το δίκτυο βρίσκεται υπό κατασκευή, έχει ολοκληρωθεί ή λειτουργεί ήδη εν μέρει ή στο σύνολό του.
Η Αρχή επισημαίνει ακόμη ότι η τιμή των 6.000 ισοδύναμων κατοίκων που αφορά την Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων έχει καταχωρισθεί σε πεδίο στο οποίο απαιτείται ποσοστό και ζητά τη σχετική διόρθωση. Αντίθετα, στο κεφάλαιο για την επαναχρησιμοποίηση νερού και την αξιοποίηση ιλύος δεν προχωρά σε περαιτέρω αξιολόγηση, καθώς ο Δήμος δηλώνει ότι σήμερα δεν παρέχει τέτοια υπηρεσία. Εάν αυτό αλλάξει, θα πρέπει να ενημερωθεί άμεσα η ΡΑΑΕΥ και να τροποποιηθεί αναλόγως το σχέδιο.
Η προθεσμία των 60 ημερών
Το αποτέλεσμα της αξιολόγησης είναι ένα συγκεκριμένο πακέτο διορθώσεων που ο Δήμος καλείται πλέον να ενσωματώσει. Η ΡΑΑΕΥ δίνει αποκλειστική προθεσμία 60 ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης για την υποβολή επικαιροποιημένου Γενικού Σχεδίου Υπηρεσιών Ύδατος.
Στην πράξη, ο Δήμος θα πρέπει μέσα σε αυτό το διάστημα να αποσαφηνίσει τις πραγματικές πηγές και ποσότητες υδροδότησης, να οργανώσει πληρέστερα την εικόνα των υδρομέτρων και των χρηστών, να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο τεκμηριώνεται η τιμολογιακή πολιτική, να ξεκαθαρίσει το κόστος και τη χρηματοδότηση των έργων και να διορθώσει τις ασυνέπειες που εντόπισε ο ρυθμιστής.
Διαβάστε ακόμη
