Στην ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων και την καθαρότερη θέρμανση κατευθύνεται το μεγαλύτερο μέρος των πόρων του ελληνικού Κοινωνικού Σχεδίου για το Κλίμα, ενώ ο δεύτερος μεγάλος άξονας αφορά τις μεταφορές, από το κοινωνικό leasing ηλεκτρικών αυτοκινήτων μέχρι την ανανέωση του στόλου των δημόσιων συγκοινωνιών. Πίσω, ωστόσο, από το πακέτο των 4,77 δισ. ευρώ βρίσκεται ένας μηχανισμός αυστηρά συνδεδεμένος με την υλοποίηση, οι εκταμιεύσεις δεν θα γίνονται αυτόματα, αλλά θα εξαρτώνται από την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων και στόχων ανά επένδυση, κατά το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης.

Αυτό ήταν ένα από τα βασικά σημεία που ανέδειξαν αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά την παρουσίαση του ελληνικού σχεδίου στις Βρυξέλλες. Όπως εξήγησαν, για κάθε παρέμβαση έχουν συμφωνηθεί milestones, targets και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και μόνο μετά την πιστοποίηση της προόδου θα μπορεί η Ελλάδα να υποβάλλει αιτήματα πληρωμής. Η πρώτη τέτοια δυνατότητα τοποθετείται στο α΄ τρίμηνο του 2027, εφόσον έχει ξεκινήσει η εφαρμογή και έχουν επιτευχθεί τα πρώτα προβλεπόμενα αποτελέσματα.

Το ελληνικό σχέδιο είναι το πέμπτο που εγκρίνεται από την Κομισιόν και το μεγαλύτερο μέχρι στιγμής σε ύψος πόρων. Θα κινητοποιήσει συνολικά 4,77 δισ. ευρώ την περίοδο 2026-2032, με περίπου 3,57 δισ. ευρώ να προέρχονται από την ΕΕ και το υπόλοιπο 25%, περίπου 1,2 δισ. ευρώ, από εθνική συμμετοχή. Η ελληνική κυβέρνηση αποτιμά το σύνολο των έργων σε 5,3 δισ. ευρώ όταν συνυπολογίζεται ο ΦΠΑ. Σε επίπεδο κατανομής, περίπου 2,91 δισ. ευρώ κατευθύνονται στον κτιριακό τομέα και 1,46 δισ. ευρώ στις οδικές μεταφορές, αποτυπώνοντας πού πέφτει το κύριο βάρος του προγράμματος.

Η Κομισιόν υπολογίζει ότι μέχρι το 2032 οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις του σχεδίου θα οδηγούν σε μείωση των εκπομπών κατά περίπου 811.000 τόνους ισοδυνάμου CO2 ετησίως. Η ελληνική πλευρά, από την πλευρά της, περιγράφει συνολικά 25 παρεμβάσεις, με την περίμετρο του Ταμείου να εκτείνεται σε νοικοκυριά, πολύ μικρές επιχειρήσεις, χρήστες των μεταφορών και άτομα με αυξημένες ανάγκες κινητικότητας.

Οι εκταμιεύσεις και οι εκκρεμότητες στη διαχείριση

Η έγκριση από τις Βρυξέλλες δεν σημαίνει ότι το σύνολο των 4,77 δισ. ευρώ είναι πλέον διαθέσιμο χωρίς προϋποθέσεις. Αξιωματούχοι της Επιτροπής έκαναν σαφές ότι το μοντέλο χρηματοδότησης είναι performance based. Η πρόοδος κάθε επένδυσης θα ελέγχεται έναντι των στόχων και των οροσήμων που έχουν ενσωματωθεί στο σχέδιο και, εφόσον αυτά εκπληρώνονται, θα αποδεσμεύονται οι αντίστοιχοι πόροι.

Παράλληλα, από τις απαντήσεις που δόθηκαν στις Βρυξέλλες προκύπτει ότι υπάρχουν ακόμη ορισμένες διοικητικές λεπτομέρειες που πρέπει να αποσαφηνιστούν, κυρίως ως προς τις αρμοδιότητες και τον ακριβή ρόλο των φορέων που θα αναλάβουν την υλοποίηση και τη διαχείριση του νέου Ταμείου. Οι ίδιοι αξιωματούχοι υποβάθμισαν πάντως το ζήτημα ως πιθανή εστία καθυστέρησης, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο που απαιτεί σαφέστερη κατανομή αρμοδιοτήτων και εκτιμώντας ότι το σχετικό πλαίσιο θα οριστικοποιηθεί σύντομα.

Στο ερώτημα, εξάλλου, ποια σημεία αποτέλεσαν αντικείμενο της μεγαλύτερης διαπραγμάτευσης μεταξύ Αθήνας και Βρυξελλών, δεν κατονομάστηκε κάποια συγκεκριμένη επένδυση. Αξιωματούχοι της Κομισιόν τόνισαν ότι το σχέδιο καταρτίστηκε σε στενή συνεργασία με τις ελληνικές αρχές, με την Επιτροπή να εξετάζει τόσο τη συμβατότητά του με τον Κανονισμό του Κοινωνικού Ταμείου όσο και τη συνέπειά του με τους μακροπρόθεσμους στόχους του ελληνικού Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα.

Το μεγαλύτερο βάρος σε κατοικίες και θέρμανση

Το κτιριακό σκέλος αποτελεί τον μεγαλύτερο χρηματοδοτικό πυλώνα. Η επίσημη αποτύπωση της Επιτροπής προβλέπει 1,748 δισ. ευρώ για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, μέσω των οποίων θα υποστηριχθούν περίπου 62.000 κατοικίες και η εγκατάσταση τουλάχιστον 200.000 ενεργειακά αποδοτικών συστημάτων, κυρίως αντλιών θερμότητας και ηλιακών συστημάτων θέρμανσης νερού, σε αντικατάσταση εξοπλισμού που χρησιμοποιεί ορυκτά καύσιμα. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών για αυτοπαραγωγή και περιορισμό του ενεργειακού κόστους.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν θα λειτουργήσει ως ένα γενικό «Εξοικονομώ» για το σύνολο των πολιτών. Σε ερώτηση που τέθηκε στις Βρυξέλλες, αξιωματούχοι της Επιτροπής διευκρίνισαν ότι οι πόροι του Κοινωνικού Ταμείου θα κατευθυνθούν σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, βάσει εισοδηματικών και άλλων κοινωνικών κριτηρίων, και όχι στον γενικό πληθυσμό. Η Επιτροπή δεν απέκλεισε την ύπαρξη άλλων, παράλληλων εθνικών προγραμμάτων για νοικοκυριά που δεν εμπίπτουν στη συγκεκριμένη κατηγορία.

Στο ίδιο σκέλος εντάσσεται η δημιουργία 2.800 κοινωνικών κατοικιών, με προϋπολογισμό περίπου 487,5 εκατ. ευρώ. Από αυτές, 2.350 προβλέπεται να είναι νέες κατοικίες σε κτίρια μηδενικών εκπομπών και περίπου 450 να προκύψουν από την ανακαίνιση και αλλαγή χρήσης υφιστάμενων δημόσιων κτιρίων, με περίπου 11.500 ωφελουμένους. Παράλληλα, 226,6 εκατ. ευρώ προβλέπονται για την ανακαίνιση 15 δημόσιων φοιτητικών εστιών σε δέκα πανεπιστήμια, με στόχο να βελτιωθούν οι συνθήκες στέγασης για 5.930 φοιτητές. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για εστίες των οποίων μέρος της δυναμικότητας παραμένει σήμερα αναξιοποίητο λόγω της κατάστασης των εγκαταστάσεων.

Από το 2027 σχεδιάζεται ακόμη η λειτουργία 13 one-stop shops, ένα σε κάθε Περιφέρεια, δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά και η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης, όπου θα καταγράφονται οι δικαιούχοι του Ταμείου.

Το ETS2 και το μεταβατικό επίδομα θέρμανσης

Στην καρδιά του σχεδιασμού βρίσκεται το νέο ETS2, το διακριτό από το υφιστάμενο ETS σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών που θα καλύψει τα καύσιμα στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές. Το Κοινωνικό Ταμείο δημιουργήθηκε ακριβώς για να περιορίσει τις κοινωνικές επιπτώσεις αυτής της νέας τιμολόγησης του άνθρακα στους πολίτες που έχουν μικρότερη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν την ενεργειακή τους μετάβαση.

Η προσωρινή εισοδηματική στήριξη μέσω του επιδόματος θέρμανσης εντάσσεται σε αυτή τη λογική. Η κυβερνητική εξειδίκευση προβλέπει ότι από το 2027 περίπου 780.000 δικαιούχοι θα μπορούν να λαμβάνουν έως 100 ευρώ επιπλέον τον χρόνο, ώστε να απορροφηθεί μέρος της επιβάρυνσης σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και υγραέριο.

Από τις Βρυξέλλες δόθηκε, ωστόσο, μία κρίσιμη διευκρίνιση: η συγκεκριμένη ενίσχυση δεν σχεδιάζεται ως μόνιμο επίδομα. Όπως ανέφεραν αξιωματούχοι της Επιτροπής, θα αφορά την πρόσθετη επιβάρυνση που μπορεί να προκύψει από το ETS2 για νοικοκυριά που θερμαίνονται με ορυκτά καύσιμα, ενώ ο αριθμός των δικαιούχων προβλέπεται να μειώνεται σταδιακά όσο αποδίδουν οι επενδύσεις σε ανακαινίσεις και καθαρότερα συστήματα θέρμανσης και περιορίζεται η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η διευκρίνιση ότι η χρονική μετάθεση ορισμένων βασικών υποχρεώσεων του ETS2 έως το 2028 δεν μεταθέτει το Κοινωνικό Ταμείο. Το χρονοδιάγραμμα 2026-2032 και ο προϋπολογισμός του παραμένουν αμετάβλητα, ενώ, σύμφωνα με αξιωματούχους της Επιτροπής, έχουν προβλεφθεί πρόσθετοι πόροι για την κάλυψη ενδεχόμενου χρηματοδοτικού κενού.

Στις παραδοχές που χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση των επιπτώσεων του ETS2 οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναφέρθηκαν σε τιμή της τάξης των 30 ευρώ ανά τόνο CO2. Παράλληλα, σημείωσαν ότι έχουν προβλεφθεί μηχανισμοί για την αντιμετώπιση απότομων αυξήσεων, μεταξύ άλλων μέσω της Market Stability Reserve και της πρόωρης δημοπράτησης δικαιωμάτων. Σε ό,τι αφορά τη βενζίνη και το ντίζελ, η εκτίμηση που διατυπώθηκε ήταν ότι, υπό αυτή την παραδοχή τιμής άνθρακα, η επίπτωση στον τελικό καταναλωτή θα παραμένει σχετικά περιορισμένη σε σχέση με τη μεταβλητότητα που ήδη προκαλούν οι διεθνείς τιμές και οι γεωπολιτικές αναταράξεις.

Social leasing, 211 λεωφορεία και Μετρό

Στις μεταφορές, μία από τις πιο χαρακτηριστικές νέες δράσεις είναι το κοινωνικό leasing οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Το μέτρο έχει προϋπολογισμό περίπου 165,3 εκατ. ευρώ και στόχο να δώσει πρόσβαση σε ηλεκτρικό όχημα σε 15.000 νοικοκυριά με αυξημένη μεταφορική ευαλωτότητα. Η κυβερνητική εξειδίκευση προβλέπει τετραετή μίσθωση, μηνιαίο μίσθωμα έως 150 ευρώ και μέγιστη ενίσχυση 12.500 ευρώ, η οποία αυξάνεται κατά 1.500 ευρώ για οικογένειες με μέλος ΑμεΑ.

Για τις δημόσιες συγκοινωνίες προβλέπεται κονδύλι 129 εκατ. ευρώ για 211 νέα λεωφορεία μηδενικών εκπομπών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, με προτεραιότητα σε περιοχές αυξημένης μεταφορικής ευαλωτότητας. Η ελληνική πλευρά τα κατανέμει σε 101 οχήματα στην Αθήνα και 110 στη Θεσσαλονίκη. Στο briefing, όταν τέθηκε ερώτηση για το εάν το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει λεωφορεία υδρογόνου, οι αξιωματούχοι της Κομισιόν περιορίστηκαν να διευκρινίσουν ότι ο εγκεκριμένος σχεδιασμός αφορά γενικότερα λεωφορεία μηδενικών εκπομπών.

Άλλα 47,2 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στις υπηρεσίες μεταφορών κατά παραγγελία, με στόχο περιοχές της περιφέρειας και απομακρυσμένες ζώνες όπου η συμβατική δημόσια συγκοινωνία δεν καλύπτει επαρκώς τις ανάγκες. Για το Μετρό της Αθήνας προβλέπονται η αναβάθμιση 10 συρμών της Γραμμής 1 και η προμήθεια 12 νέων συρμών για τις Γραμμές 2 και 3, σε πακέτο περίπου 262 εκατ. ευρώ.

Ιδιαίτερο σκέλος αφορά τη μετακίνηση ατόμων με αναπηρία. Προβλέπονται 41,4 εκατ. ευρώ για την προμήθεια ηλεκτρικών αμαξιδίων, mobility scooters και hand bikes για 13.200 δικαιούχους, ενώ 219,4 εκατ. ευρώ κατευθύνονται σε λεωφορεία μηδενικών εκπομπών για την καθημερινή μεταφορά έως 11.000 μαθητών με ειδικές ανάγκες. Παράλληλα, χρηματοδοτούνται αναβαθμίσεις προσβασιμότητας σε σιδηροδρομικούς σταθμούς και σταθμούς του Μετρό.

Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη ανάπτυξη 4.400 δημόσια προσβάσιμων σημείων φόρτισης, προϋπολογισμού 135 εκατ. ευρώ, με έμφαση σε περιοχές όπου η αγορά δεν έχει αναπτύξει επαρκείς υποδομές. Για τα ταξί προβλέπεται παράλληλα πρόγραμμα 68 εκατ. ευρώ, με επιδότηση 20.000 ευρώ για αντικατάσταση συμβατικού ταξί με ηλεκτρικό και αυξημένη ενίσχυση 29.000 ευρώ για προσβάσιμα οχήματα ΑμεΑ.

Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις

Σημαντικό μέρος του σχεδίου αφορά και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Συνολικά η Κομισιόν υπολογίζει ότι 28.000 ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις θα υποστηριχθούν με περίπου 820 εκατ. ευρώ για καθαρότερα κτίρια και λύσεις κινητικότητας.

Η ενεργειακή αναβάθμιση επιχειρηματικών κτιρίων έχει προϋπολογισμό περίπου 396 εκατ. ευρώ, με παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος, αντλίες θερμότητας και άλλο ενεργειακά αποδοτικό εξοπλισμό. Η αναλυτική αποτύπωση της Κομισιόν εκτιμά περίπου 9.350 ωφελούμενες πολύ μικρές επιχειρήσεις από το συγκεκριμένο σκέλος, ενώ η ελληνική κυβερνητική ανακοίνωση είχε θέσει στόχο περίπου 12.000 επιχειρήσεις για την αντίστοιχη δράση.

Επιπλέον 373,7 εκατ. ευρώ προβλέπονται για τη στήριξη περίπου 15.550 ευάλωτων πολύ μικρών επιχειρήσεων στην αγορά ή μίσθωση οχημάτων χαμηλών και μηδενικών εκπομπών, παράλληλα με τις επενδύσεις στις υποδομές φόρτισης. δρόμο για τις επόμενες εκταμιεύσεις.

Διαβάστε ακόμη