Στην Πορτογαλία υπάρχουν εκατοντάδες ελαιόδεντρα που έχουν επιβιώσει για περισσότερες από δύο χιλιετίες, έχοντας βρεθεί στη σκιά πολιτισμών και ιστορικών γεγονότων που διαμόρφωσαν την Ευρώπη. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ένα δέντρο στην περιοχή Alentejo, η ηλικία του οποίου εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 3.700 χρόνια.

Η «Oliveira do Peso», όπως είναι γνωστή η συγκεκριμένη ελιά, βρίσκεται στην περιοχή Vidigueira, στην περιφέρεια Beja, και σύμφωνα με την εκτίμηση του 2021 αποτελεί πιθανότατα το αρχαιότερο ελαιόδεντρο της Πορτογαλίας. Η ηλικία της υπερβαίνει κατά πολύ εκείνη άλλων γνωστών αρχαίων δέντρων της χώρας, όπως η «Oliveira do Mouchão» στο Abrantes, η οποία εκτιμάται ότι είναι περίπου 3.350 ετών.

Η χρονολόγηση των δέντρων πραγματοποιείται από ερευνητές του University of Trás-os-Montes and Alto Douro (UTAD), οι οποίοι έχουν αναπτύξει και κατοχυρώσει μια ειδική μεθοδολογία. Το μοντέλο βασίζεται σε μαθηματικές σχέσεις μεταξύ της ηλικίας ενός δέντρου και χαρακτηριστικών του κορμού του, όπως η διάμετρος, το ύψος και η περίμετρος. Με τον τρόπο αυτό έχει καταστεί δυνατή η πιστοποίηση εκατοντάδων αρχαίων ελαιόδεντρων στην Πορτογαλία, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η «Oliveira do Peso» δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Στην ίδια περιοχή του Herdade do Peso υπάρχει μια ολόκληρη ομάδα ελαιόδεντρων, η συνολική ηλικία των οποίων ξεπερνά, σύμφωνα με την εκτίμηση του κτήματος, τα 7.000 χρόνια. Άλλες εντυπωσιακές περιπτώσεις βρίσκονται στη Monsaraz, όπου ένα από τα ελαιόδεντρα υπολογίζεται ότι είναι περίπου 2.450 ετών, αλλά και σε περιοχές όπως Estremoz, Évora και Beja.

Η έρευνα της UTAD έχει επεκταθεί και εκτός Πορτογαλίας. Ερευνητές του πανεπιστημίου έχουν κληθεί να χρονολογήσουν αρχαίες ελιές σε Ισπανία και Γαλλία, μεταξύ άλλων στη Girona, τη Málaga, το Bordeaux και τη Menorca. Σε ένα από τα δέντρα της Menorca η ηλικία έχει υπολογιστεί σε περισσότερα από 2.300 χρόνια.

Το «μυστικό» της μακροζωίας

Η εξαιρετική αντοχή της ελιάς στον χρόνο συνδέεται με τη βιολογική της ικανότητα να ανανεώνεται. Σύμφωνα με τον ερευνητή της UTAD José Luís Louzada, ακόμη και τμήματα ενός ιδιαίτερα παλιού κορμού μπορούν να αναβλαστήσουν και να συνεχίσουν να παράγουν καρπούς.

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η προσαρμογή της ελιάς στο μεσογειακό κλίμα. Οι ισχυρές ρίζες και η ικανότητά της να ανανεώνει τη βλάστησή της επιτρέπουν στο δέντρο να επιβιώνει για αιώνες, ακόμη και όταν ο αρχικός κορμός έχει υποστεί σημαντικές φθορές.

Έτσι, οι αρχαίες ελιές της Πορτογαλίας δεν αποτελούν μόνο φυσικά μνημεία. Είναι ζωντανοί μάρτυρες μιας ιστορίας που εκτείνεται χιλιάδες χρόνια πίσω και συνεχίζουν, ακόμη και σήμερα, να παράγουν ελιές και να αναπτύσσονται στο ίδιο έδαφος όπου πέρασαν αμέτρητες γενιές ανθρώπων.

Διαβάστε ακόμη