Η Σουηδία κάνει ένα αποφασιστικό βήμα για την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος, ανακοινώνοντας ότι θα προχωρήσει σε εθνική απαγόρευση των λεγόμενων «παντοτινών χημικών» (PFAS) σε σειρά προϊόντων καθημερινής χρήσης από την 1η Ιανουαρίου 2028, χωρίς να περιμένει το αντίστοιχο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο.
Η απόφαση τοποθετεί τη χώρα στην πρώτη γραμμή των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών για τον περιορισμό των επικίνδυνων αυτών ουσιών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρυξέλλες προετοιμάζουν τη δική τους πρόταση για περιορισμούς, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί το 2027, σύμφωνα με το Reuters.
«Πρόκειται για μια μεγάλη νίκη για την ανθρώπινη υγεία και το σουηδικό περιβάλλον», δήλωσε η υπουργός Κλίματος και Περιβάλλοντος της Σουηδίας, Ρομίνα Πουρμοχτάρι, υπογραμμίζοντας ότι οι ουσίες PFAS δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σε προϊόντα όπως τα ρούχα, τα καλλυντικά και τα μαγειρικά σκεύη όταν υπάρχουν ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις.
Τι είναι τα PFAS
Τα PFAS (υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες) αποτελούν μια οικογένεια περισσότερων από 10.000 συνθετικών χημικών ενώσεων, οι οποίες χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες στη βιομηχανία χάρη στην αντοχή τους στο νερό, τα λίπη και τις υψηλές θερμοκρασίες.
Η εξαιρετικά αργή αποδόμησή τους στο περιβάλλον –η οποία μπορεί να διαρκέσει χιλιάδες χρόνια– τους έχει χαρίσει τον χαρακτηρισμό «παντοτινά χημικά» (forever chemicals).
Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες επιστημονικές μελέτες συνδέουν τη μακροχρόνια έκθεση στις ουσίες αυτές με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, μεταξύ των οποίων ορισμένες μορφές καρκίνου, προβλήματα γονιμότητας και διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ποια προϊόντα θα επηρεαστούν
Η σουηδική απαγόρευση θα αφορά ένα ευρύ φάσμα καταναλωτικών προϊόντων, όπως:
- ρούχα και υποδήματα,
- αδιάβροχα υλικά και προϊόντα στεγανοποίησης,
- μαγειρικά σκεύη,
- καλλυντικά,
- κεριά για σκι.
Στόχος της κυβέρνησης είναι να αποτραπεί η περαιτέρω διάδοση των PFAS στα νοικοκυριά, στο φυσικό περιβάλλον και στον ανθρώπινο οργανισμό, αξιοποιώντας ήδη διαθέσιμες εναλλακτικές τεχνολογίες.
Η Σουηδία δεν είναι η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που λαμβάνει εθνικά μέτρα. Η Γαλλία έθεσε ήδη σε ισχύ μέσα στο 2026 νομοθεσία που απαγορεύει την παραγωγή, πώληση και εισαγωγή προϊόντων που περιέχουν PFAS, όταν υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις, προβλέποντας πάντως εξαιρέσεις για ορισμένες στρατηγικές χρήσεις.
Αντίστοιχα, η Δανία έχει εφαρμόσει περιορισμούς στις ουσίες PFAS σε υλικά συσκευασίας τροφίμων και επεκτείνει σταδιακά την απαγόρευση και σε άλλα καταναλωτικά προϊόντα.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει το 2027 ολοκληρωμένη νομοθετική πρόταση για τον περιορισμό των PFAS. Οι νέοι κανόνες εκτιμάται ότι θα καλύπτουν προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, όπως είδη ένδυσης και συσκευασίες τροφίμων, διατηρώντας εξαιρέσεις για τομείς στρατηγικής σημασίας, όπως οι ιατρικές εφαρμογές.
Αυξανόμενη πίεση για αυστηρότερους κανόνες
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η απόφαση της Σουηδίας αποδεικνύει πως οι κυβερνήσεις μπορούν να κινηθούν ταχύτερα από τις ευρωπαϊκές διαδικασίες όταν υπάρχουν διαθέσιμες ασφαλέστερες λύσεις.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Χημικών Προϊόντων (ECHA) συνεχίζει την αξιολόγηση των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων από έναν ευρύ περιορισμό των PFAS, με τα πορίσματά της να αναμένεται να διαμορφώσουν το τελικό περιεχόμενο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Με την πρωτοβουλία της αυτή, η Σουηδία επιχειρεί να επιταχύνει τη μετάβαση σε ασφαλέστερα υλικά, στέλνοντας μήνυμα ότι η προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος μπορεί να προηγηθεί των χρονοβόρων ευρωπαϊκών διαδικασιών.
Διαβάστε ακόμη
