Η Κρήτη βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα στη διαχείριση των υδάτων της. Το πρόβλημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο νερό διαθέτει το νησί, αλλά πότε αυτό εμφανίζεται, πού συγκεντρώνεται και κατά πόσο υπάρχουν οι υποδομές για να αποθηκευτεί, να μεταφερθεί και να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά. Η μεταβολή των υδρολογικών προτύπων λόγω της κλιματικής κρίσης, η αυξανόμενη πίεση από τον τουρισμό και τη γεωργία και ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων αναδεικνύουν την ανάγκη για έναν ισχυρό κεντρικό συντονισμό, ο οποίος θα μπορεί να σχεδιάζει και να διαχειρίζεται συνολικά το υδατικό μέλλον του νησιού. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα που έστειλε ο Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ), Αριστείδης Παπαδογιάννης από το βήμα του Forum Διαχείρισης Υδάτινων Πόρων.

Όπως τόνισε, το νερό για την Κρήτη δεν αποτελεί απλώς έναν φυσικό πόρο. Συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάπτυξη, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην κατασκευή νέων έργων, αλλά πρέπει να αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο το νησί σχεδιάζει, διαχειρίζεται και αξιοποιεί έναν πόρο που γίνεται ολοένα πιο πολύτιμος μέσα σε συνθήκες αυξανόμενης κλιματικής αβεβαιότητας.

Το παράδοξο της Κρήτης: Άφθονο νερό αλλά μεγάλες απώλειες

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η Κρήτη διαθέτει σημαντικό υδατικό δυναμικό, καθώς οι μέσες ετήσιες βροχοπτώσεις αντιστοιχούν περίπου σε 7,6 δισ. κυβικά μέτρα νερού. Ωστόσο, σχεδόν το μισό αυτής της ποσότητας χάνεται, ενώ η διαθεσιμότητα των πόρων εμφανίζει έντονες γεωγραφικές και χρονικές ανισορροπίες.

Την ίδια στιγμή, η γεωργία απορροφά περισσότερο από το 73% της συνολικής κατανάλωσης νερού, ενώ η τουριστική δραστηριότητα δημιουργεί αυξημένες ανάγκες κατά τους θερινούς μήνες, ειδικά στις πλέον αναπτυγμένες περιοχές του νησιού.

Όταν οι βροχές έρχονται αργά και απότομα

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη μεταβολή των υδρολογικών κύκλων. Όπως εξήγησε, η κλιματική κρίση δεν εκφράζεται μόνο μέσα από τη μείωση των βροχοπτώσεων αλλά και μέσα από τη χρονική μετατόπιση των περιόδων κατά τις οποίες παράγονται οι απορροές που τροφοδοτούν τα φράγματα, τις λιμνοδεξαμενές και τους υδροφορείς.

Το φετινό έτος αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μέχρι το δεύτερο μισό του Μαρτίου το φράγμα Αποσελέμη, χωρητικότητας 25,3 εκατ. κυβικών μέτρων, βρισκόταν υπό πίεση μετά από τρία συνεχόμενα ξηρά υδρολογικά έτη. Ωστόσο, μέσα σε ελάχιστες ημέρες αποθηκεύθηκαν περίπου 13,5 εκατ. κυβικά μέτρα νερού, γεγονός που επιτρέπει την κάλυψη των αναγκών όχι μόνο της φετινής αλλά και της επόμενης τουριστικής περιόδου για το Ηράκλειο, τη Χερσόνησο και τον Άγιο Νικόλαο.

Την ίδια περίοδο υπερχείλισε το φράγμα Ποταμών στο Αμάρι, ενώ υπερχείλισε και η λιμνοδεξαμενή Αγίου Γεωργίου στο Οροπέδιο Λασιθίου. Παράλληλα, αυξημένες εισροές καταγράφηκαν στη λίμνη Κουρνά και στις πηγές που τροφοδοτούν τη δυτική Κρήτη.

Η δοκιμασία των τριών ξηρών ετών

Ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΑΚ υπενθύμισε ότι η Ανατολική Κρήτη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή δοκιμασία τα προηγούμενα χρόνια. Τα τρία διαδοχικά ξηρά υδρολογικά έτη έθεσαν σε δοκιμασία το σύνολο του συστήματος υδροδότησης.

Η διασφάλιση της επάρκειας νερού απαιτούσε καθημερινή παρακολούθηση των αποθεμάτων, διαρκή αναθεώρηση των επιχειρησιακών σχεδίων και συνεχή συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Σύμφωνα με τον ίδιο, καθοριστική υπήρξε η συνεργασία με τους Δήμους Ηρακλείου, Χερσονήσου και Αγίου Νικολάου και τις αντίστοιχες ΔΕΥΑ, γεγονός που επέτρεψε την αδιάλειπτη υδροδότηση κατοίκων και επισκεπτών.

Ο μοναδικός ρόλος του ΟΑΚ και οι κρίσιμες υποδομές

Ο κ. Παπαδογιάννης υποστήριξε ότι ο ΟΑΚ αποτελεί μοναδική περίπτωση δημόσιου οργανισμού στην Ελλάδα, καθώς συγκεντρώνει στον ίδιο φορέα τον στρατηγικό σχεδιασμό, την ωρίμανση έργων, τη χρηματοδότηση, την κατασκευή, τη λειτουργία και τη συντήρηση κρίσιμων υποδομών.

Σήμερα ο οργανισμός διαχειρίζεται το φράγμα Αποσελέμη, το φράγμα Ποταμών, τη λιμνοδεξαμενή Αγίου Γεωργίου, μεγάλα αρδευτικά δίκτυα στη δυτική Κρήτη, καθώς και εγκαταστάσεις επεξεργασίας και μεταφοράς νερού που εξυπηρετούν χιλιάδες πολίτες και δεκάδες χιλιάδες στρέμματα καλλιεργειών.

Νέα έργα για τις επόμενες δεκαετίες

Παράλληλα με τη διαχείριση των υφιστάμενων υποδομών, ο ΟΑΚ προωθεί νέα έργα στρατηγικής σημασίας.

Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η μονάδα επεξεργασίας νερού στο Αμάρι, προϋπολογισμού περίπου 25 εκατ. ευρώ, η οποία βρίσκεται ήδη υπό κατασκευή και αναμένεται να εξασφαλίζει την υδροδότηση του Ρεθύμνου για τα επόμενα 30 έως 40 χρόνια. Πρόκειται για έργο αντίστοιχης λογικής με την εγκατάσταση επεξεργασίας του Αποσελέμη, η οποία καλύπτει σήμερα τις ανάγκες του Ηρακλείου, της Χερσονήσου και του Αγίου Νικολάου.

Το Master Plan για το υδατικό μέλλον της Κρήτης

Η εμπειρία που έχει αποκτήσει ο οργανισμός οδήγησε την Πολιτεία στην ανάθεση ενός ολοκληρωμένου Master Plan για τη διαχείριση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων της Κρήτης. Ο σχεδιασμός αυτός στηρίζεται σε έξι βασικούς άξονες: επάρκεια και ποιότητα πόσιμου νερού, μείωση απωλειών στα δίκτυα, εξασφάλιση αρδευτικών πόρων, αξιοποίηση ανακτημένων υδάτων, σύνδεση νερού και ενέργειας μέσω δράσεων εξοικονόμησης και ΑΠΕ, ψηφιακό μετασχηματισμό των υπηρεσιών ύδατος και ενίσχυση της αντιπλημμυρικής προστασίας του νησιού.

Στο επίκεντρο η δημιουργία ενός κεντρικού συντονιστή

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του στην ανάγκη δημιουργίας ενός ενιαίου συντονιστικού φορέα για τα ύδατα της Κρήτης.

Όπως σημείωσε, ο κατακερματισμός αρμοδιοτήτων μπορεί να λειτούργησε στο παρελθόν, ωστόσο οι σημερινές προκλήσεις απαιτούν πιο συγκεντρωμένο σχεδιασμό. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ανάγκη αυτή αναγνωρίζεται και από τη διεθνή εμπειρία, ενώ αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης κατά τις πρόσφατες επισκέψεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη στο νησί.

Ο προτεινόμενος φορέας δεν θα υποκαθιστά τους υφιστάμενους οργανισμούς, αλλά θα λειτουργεί ως κεντρικός συντονιστής, αξιοποιώντας κοινά δεδομένα, εφαρμόζοντας ενιαία πολιτική και προγραμματίζοντας τις αναγκαίες επενδύσεις για το μέλλον.

Η αφαλάτωση ως συμπληρωματικό εργαλείο

Ο κ. Παπαδογιάννης αναφέρθηκε και στις τεχνολογίες αφαλάτωσης, επισημαίνοντας ότι δεν μπορούν να αποτελέσουν τη μοναδική λύση στο υδατικό πρόβλημα. Όπως υπογράμμισε, η αφαλάτωση δεν υποκαθιστά τα φράγματα, τις λιμνοδεξαμενές ή τη σωστή διαχείριση των υδατικών πόρων. Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα πολύτιμο συμπληρωματικό εργαλείο ανθεκτικότητας και ασφάλειας, ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένες ανάγκες ή περιορισμένες εναλλακτικές δυνατότητες υδροδότησης.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο επικεφαλής του ΟΑΚ υπογράμμισε ότι η διαχείριση του νερού δεν αποτελεί απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι ταυτόχρονα αναπτυξιακό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό και στρατηγικό θέμα για το μέλλον της Κρήτης.

Διαβάστε ακόμη