Σε φάση συστηματικής αναδιάρθρωσης όσον αφορά το ρυθμιστικό κομμάτι εισέρχεται η αγορά διαχείρισης απορριμμάτων στην Ελλάδα, καθώς η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων επιχειρεί να εγκαθιδρύσει ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο εποπτείας και αξιολόγησης, με αιχμή την ψηφιοποίηση των δεδομένων, την πιστοποίηση των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων και την καθιέρωση ενιαίων δεικτών αποδοτικότητας. Το πλέγμα παρεμβάσεων που βρίσκεται σε εξέλιξη αναμένεται να κορυφωθεί την επόμενη διετία, με το 2026 να αποτελεί ορόσημο για τη λειτουργία ενός νέου, περισσότερο διαφανή και μετρήσιμου συστήματος ελέγχου του κλάδου.

Το ψηφιακό μάτι της ΡΑΑΕΥ

Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου ψηφιακού μοντέλου παρακολούθησης της διαχείρισης στερεών αστικών αποβλήτων σε πραγματικό χρόνο, το οποίο, σύμφωνα με πληροφορίες του energygame.gr, προγραμματίζεται να παρουσιαστεί σε πρώτη έκδοση έως το τέλος του 2026. Η πλατφόρμα που θα λειτουργεί ως «ψηφιακό μάτι» φιλοδοξεί να καλύψει το σύνολο της αλυσίδας διαχείρισης, από τη συλλογή και τη μεταφορά έως την επεξεργασία και την τελική διάθεση, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς το Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων, αλλά με πιο επιχειρησιακό και εποπτικό χαρακτήρα. Στόχος είναι να καταστεί δυνατή η συγκέντρωση και ανάλυση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, καθώς και η αποτύπωση των επιδόσεων των ΦοΔΣΑ με βάση μετρήσιμους δείκτες που θα εναρμονίζονται με διεθνή πρότυπα.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το κρίσιμο βήμα για την ανάπτυξη της νέας ψηφιακής πλατφόρμας εποπτείας είναι η ολοκλήρωση και ανάρτηση του συνόλου των δεικτών αξιολόγησης που επεξεργάζεται η ΡΑΑΕΥ. Πρόκειται για περίπου εκατό ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες, οι οποίοι θα αποτυπώνουν την απόδοση των ΦοΔΣΑ σε όλο το φάσμα της διαχείρισης απορριμμάτων. Με τον όρο «δείκτες» η ΡΑΑΕΥ αναφέρεται σε ένα σύνολο ποσοτικών και ποιοτικών μετρήσεων που αποτυπώνουν την απόδοση των ΦοΔΣΑ σε όλο το φάσμα της διαχείρισης απορριμμάτων από τη συλλογή και το κόστος λειτουργίας έως τα ποσοστά ανακύκλωσης, την αξιοποίηση υποδομών και την οικονομική βιωσιμότητα, ώστε να υπάρχει αντικειμενική, συγκρίσιμη και επαναλαμβανόμενη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας κάθε φορέα και του συστήματος συνολικά.

Πηγές με γνώση των διεργασιών αναφέρουν στο energygame.gr ότι η συγκέντρωση και επεξεργασία των δεδομένων βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και εκτιμάται πως έως το τέλος του 2026 θα έχουν αναρτηθεί οι δείκτες, οι οποίοι θα αποτελέσουν τη βάση ενός εθνικού «παρατηρητηρίου» επιδόσεων. Σε δεύτερη φάση θα προχωρήσει η πλήρης ανάπτυξη της ηλεκτρονικής πλατφόρμας και η μετάβαση σε καθεστώς παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο, καθώς, όπως επισημαίνεται, «δεν έχει νόημα να δημιουργηθεί η πλατφόρμα εάν προηγουμένως δεν έχουν οριστικοποιηθεί και συγκεντρωθεί οι δείκτες».

Δεύτερος κύκλος πιστοποίησης των ΦοΔΣΑ

Παράλληλα, η ΡΑΑΕΥ προχωρά στον δεύτερο κύκλο πιστοποίησης των ΦοΔΣΑ, διαδικασία που αποτελεί βασικό εργαλείο για την εξυγίανση του κλάδου. Η πιστοποίηση αποσκοπεί στη διασφάλιση ότι οι φορείς διαθέτουν τη διοικητική, οικονομική και τεχνική επάρκεια για να λειτουργούν αποτελεσματικά και νόμιμα, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας σε εθνικό επίπεδο. Ο πρώτος κύκλος ολοκληρώθηκε με σχεδόν καθολική συμμετοχή, με εξαίρεση τον ΦοΔΣΑ Αχαΐας, ο οποίος παραμένει σε εκκρεμότητα αλλά εκτιμάται από πηγές ότι θα συμμορφωθεί στο επόμενο διάστημα.

Η διαδικασία συνεχίζεται με σταδιακή συμπλήρωση στοιχείων και δικαιολογητικών, ενώ δεν προβλέπονται σημαντικές διαφοροποιήσεις στα κριτήρια του δεύτερου κύκλου. Η Αρχή επιδιώκει να λειτουργήσει περισσότερο «συνεργατικά παρά τιμωρητικά», δίνοντας χρόνο προσαρμογής στους φορείς, αλλά θέτοντας ταυτόχρονα σαφή όρια νομιμότητας και λειτουργικής επάρκειας.

Η συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το report αξιολόγησης

Συμπληρωματικά προς την πιστοποίηση, η ΡΑΑΕΥ αναπτύσσει και μεθοδολογία βαθμολόγησης των φορέων, σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Η βαθμολόγηση θα βασίζεται σε πολυκριτηριακή ανάλυση, λαμβάνοντας υπόψη τη δομή, τα οικονομικά στοιχεία και τους δείκτες αποτελεσματικότητας κάθε φορέα. Αν και σε πρώτη φάση η βαθμολογία δεν θα συνδέεται με κυρώσεις ή οικονομικά κίνητρα, εκτιμάται ότι μελλοντικά θα μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο πολιτικής, ενισχύοντας την πίεση για βελτίωση των επιδόσεων και μεγαλύτερη λογοδοσία.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η κατάρτιση ετήσιου report δεικτών, το οποίο θα αποτυπώνει την αποτελεσματικότητα των ΦοΔΣΑ σε εθνικό επίπεδο. Το report αναμένεται να δημοσιοποιηθεί εντός του πρώτου εξαμήνου του 2026 και να αποτελέσει εργαλείο συγκριτικής αξιολόγησης, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό και την αυτορρύθμιση της αγοράς. Τα στοιχεία θα αποστέλλονται στα αρμόδια υπουργεία και θα αναρτώνται δημόσια, σηματοδοτώντας ένα νέο επίπεδο διαφάνειας στον κλάδο.

Σε εφαρμογή και η «πλατφόρμα παραπόνων»

Η ψηφιακή εποπτεία θα ενισχυθεί περαιτέρω με τη λειτουργία του συστήματος MyRAAEY, το οποίο εισάγει για πρώτη φορά έναν μηχανισμό καταγραφής καταγγελιών και παραπόνων πολιτών σε σχέση με τη διαχείριση απορριμμάτων. Η πλατφόρμα επιτρέπει την υποβολή αναφορών για κρίσιμα ζητήματα, όπως η συλλογή ανακυκλώσιμων και σύμμεικτων απορριμμάτων από το ίδιο όχημα, η ανεξέλεγκτη απόρριψη και καύση αποβλήτων ή προβλήματα στη συλλογή και μεταφορά. Οι καταγγελίες θα διαβιβάζονται αυτόματα στους αρμόδιους δήμους και φορείς, ενώ η ΡΑΑΕΥ θα παρακολουθεί την ανταπόκριση και την επίλυση των προβλημάτων, ενισχύοντας τον εποπτικό της ρόλο.

Παράλληλα, η Αρχή έχει εκδώσει σειρά κατευθυντήριων εγγράφων και αναφορών για τη λειτουργία των ΦοΔΣΑ, την ενεργειακή αξιοποίηση αποβλήτων και την εφαρμογή της νέας νομοθεσίας για την κυκλική οικονομία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και οδηγός πιστοποίησης που καθορίζει το πρότυπο λειτουργίας του «ιδεατού» ΦοΔΣΑ, καθώς και μεθοδολογικές οδηγίες για τον υπολογισμό του βιογενούς κλάσματος αποβλήτων, στοιχείο κρίσιμο για την ενεργειακή αξιοποίηση.

Το 2026 αναμένεται να σηματοδοτήσει τη μετάβαση σε ένα πιο δομημένο σύστημα αποστολής και ελέγχου στοιχείων από τους ΦοΔΣΑ, βάσει ενιαίων προδιαγραφών και του νέου Οδηγού Αξιολόγησης της ΡΑΑΕΥ. Από το έτος αυτό, οι φορείς θα υποχρεούνται να υποβάλλουν στοιχεία με συγκροτημένο και συγκρίσιμο τρόπο, επιτρέποντας την αντικειμενική αξιολόγηση της διαχειριστικής τους ικανότητας και τη συνεχή παρακολούθηση των επιδόσεων.

Η κρίσιμη συγκυρία και το στοίχημα της Αττικής

Η συγκυρία καθιστά το εγχείρημα ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις στον τομέα της διαχείρισης απορριμμάτων και να βρίσκεται υπό πίεση για τη βελτίωση των επιδόσεων ανακύκλωσης και την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας.

Η Αττική μάλιστα βρίσκεται στο επίκεντρο της πρόκλησης, δίνοντας τον τόνο σε μια παρατεταμένη κατάσταση στασιμότητας που δεν επιδέχεται ουσιαστικές βελτιώσεις, αφού πηγές της αγοράς κάνουν λόγο για συζητήσεις που έχουν «κολλήσει». Η αγορά και οι δήμοι περιμένουν την οριστική παρουσίαση του νέου Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ), δηλαδή τον «χάρτη» που θα κλειδώσει ποιες νέες υποδομές θα γίνουν, πού θα χωροθετηθούν, με ποιο χρονοδιάγραμμα και, κυρίως, πώς θα μοιραστούν οι ροές απορριμμάτων ώστε να πάψει η Φυλή να σηκώνει σχεδόν μόνη της το βάρος. Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο κρίσιμες μονάδες επεξεργασίας: η μία στο Σχιστό, σε χωροθετημένη εγκατάσταση που θεωρείται κομβική για τη Δυτική Αττική και τον Πειραιά, και η δεύτερη στον Κεντρικό Τομέα Αθηνών, για την οποία έχει αποφασιστεί να «κουμπώσει» εντός του χώρου της Φυλής, ως βασικός κρίκος του νέου δικτύου διαχείρισης.

Ωστόσο, οι αποφάσεις μετατίθενται μήνα με τον μήνα, οι διαγωνισμοί παραμένουν «παγωμένοι» και η ωρίμανση των έργων καθυστερεί, την ώρα που ο μοναδικός ενεργός χώρος ταφής συνεχίζει να δέχεται τις καθημερινές ποσότητες σχεδόν ολόκληρης της περιφέρειας. Στο μεταξύ, η Φυλή εξακολουθεί να μεγαλώνει μέσω νέων επεκτάσεων και «πανωσηκωμάτων», χωρίς ένα καθαρό και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα αποσυμφόρησης, ενώ οι εισερχόμενες ποσότητες παραμένουν υψηλές και η πίεση συσσωρεύεται.

Στελέχη της αγοράς περιγράφουν μια οριακή ισορροπία, προειδοποιώντας ότι χωρίς άμεσο «ξεκλείδωμα» του ΠΕΣΔΑ, επανεκκίνηση των διαγωνισμών και σαφή κατανομή ροών προς τις νέες μονάδες, το σύστημα της Αττικής κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπο με πραγματική ασφυξία, με μια περιφέρεια που παράγει ολοένα περισσότερα απόβλητα και υποδομές που παραμένουν καθηλωμένες στις καθυστερήσεις.

Διαβάστε ακόμη