Σε προσωρινή συμφωνία για την επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων σε έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), ηλεκτρικά δίκτυα, μονάδες αποθήκευσης και σταθμούς επαναφόρτισης, κατέληξαν το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, υπό την ιρλανδική Προεδρία. Η νέα Οδηγία για τις αδειοδοτήσεις (Permitting Directive) αποτελεί το πρώτο μισό του εμβληματικού Ευρωπαϊκού Πακέτου για τα Δίκτυα (European Grids Package) και φιλοδοξεί να απαντήσει στο χρόνιο πρόβλημα της γραφειοκρατίας. Όπως είχε καταδείξει και η έκθεση Ντράγκι, οι πολύπλοκες αδειοδοτικές διαδικασίες ευθύνονται για περισσότερο από τον μισό χρόνο υλοποίησης των έργων ηλεκτρικής μεταφοράς στην Ευρώπη, τα οποία σήμερα απαιτούν κατά μέσο όρο δέκα χρόνια για να ολοκληρωθούν.

«Με τη σημερινή προσωρινή συμφωνία ολοκληρώσαμε το πρώτο μισό του Ευρωπαϊκού Πακέτου Δικτύων, υλοποιώντας τη φιλοδοξία του οδικού χάρτη “Μία Ευρώπη, Μία Αγορά”», δήλωσε ο Ιρλανδός υπουργός Κλίματος, Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Ντάραγκ Ο’ Μπράιεν, τονίζοντας την ανάγκη για φθηνή, εγχώρια καθαρή ενέργεια και απεξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Ο… ενθουσιασμός Γιόργκενσεν

Από την πλευρά του ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν δημοσίευσε μία ενθουσιώδη ανάρτηση στο linkedin: «Ξεκίνησα να εργάζομαι στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής πριν από 25 χρόνια και σε όλα αυτά τα χρόνια είναι δύσκολο να βρω ένα ζήτημα που να μου έχει επισημανθεί περισσότερο από αυτό! Χθες το βράδυ καταλήξαμε σε μια πολύ σημαντική συμφωνία για την Ενεργειακή μας Ένωση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ 2026 σχετικά με το σκέλος της αδειοδότησης της Δέσμης Μέτρων για τα Δίκτυα (Grids Package). Αυτά είναι εξαιρετικά νέα για την ανταγωνιστικότητα, την απανθρακοποίηση και την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης. Η ταχύτερη και απλούστερη ανάπτυξη δικτύων και έργων καθαρής ενέργειας, εγκαταστάσεων αποθήκευσης και σταθμών επαναφόρτισης είναι το κλειδί για τη μείωση των τιμών της ενέργειας, την ενίσχυση της ασφάλειάς μας και την επίτευξη του εξηλεκτρισμού της οικονομίας μας».

Τα στρατόπεδα και οι διαφορετικές φωνές πίσω από τη συμφωνία

Τα τελευταία χρόνια, ο ευρωπαϊκός ενεργειακός χάρτης έχει διχαστεί σε διαφορετικά «στρατόπεδα», αναφορικά με το θέμα αυτό: από τη μία πλευρά, οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία) καταγγέλλουν τα σημεία συμφόρησης που δημιουργούνται και την έλλειψη διασυνδέσεων προς την Κεντρική Ευρώπη (Αυστρία, Γερμανία, Ουγγαρία) τα οποία προκαλούν στρεβλώσεις και εκτοξεύουν τις τιμές χονδρικής στα Βαλκάνια, ενώ στον Βορρά χώρες όπως η Σουηδία και η Νορβηγία εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε νέες διασυνδέσεις φοβούμενες εισαγωγή υψηλών τιμών.

  • Το «στρατόπεδο» της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία). Ήδη από το 2023 το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας στη χώρα μας έχει αναδείξει το θέμα καταγγέλλοντας ότι η ενιαία αγορά ηλεκτρισμού υπολειτουργεί, κι ότι τα σημεία συμφόρησης (bottlenecks) και η έλλειψη διασυνδέσεων προς την Κεντρική Ευρώπη εγκλωβίζουν τις αγορές των Βαλκανίων, προκαλώντας ακραίες αποκλίσεις τιμών (έως και πολλαπλάσιες σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη). Για τη ΝΑ Ευρώπη, η επιτάχυνση των διασυνδέσεων είναι ζήτημα οικονομικής επιβίωσης και ισονομίας.
  • Οι αντιστάσεις της Κεντρικής Ευρώπης (Γερμανία, Αυστρία, Ουγγαρία): Οι χώρες του ευρωπαϊκού πυρήνα βρέθηκαν στο στόχαστρο κριτικής τόσο από τον Νότο όσο και από τον Βορρά. Η Γερμανία πίεσε ασφυκτικά για ταχύτατες αδειοδοτήσεις, καθώς χρειάζεται επειγόντως εισαγωγές πράσινης ενέργειας για τη βαριά βιομηχανία της, αρνούμενη ωστόσο να «σπάσει» τη δική της ενιαία ζώνη τιμών (bidding zone), γεγονός που προκαλεί εσωτερικές συμφορήσεις. Αντίστοιχα, η Αυστρία κατηγορήθηκε ευθέως από βιομηχανικούς φορείς των Βαλκανίων ότι περιορίζει τις διασυνοριακές ροές προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη για να προστατεύσει την εγχώρια αγορά της.
  • Ο σκεπτικισμός του Βορρά (Σουηδία, Νορβηγία): Οι σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες διαθέτουν άφθονη και φθηνή υδροηλεκτρική και αιολική ενέργεια, αντιμετώπισαν με έντονη καχυποψία το αφήγημα της απεριόριστης διασυνδεσιμότητας. Η Σουηδία (η οποία ακύρωσε το καλώδιο Hansa PowerBridge με τη Γερμανία) και η Νορβηγία υποστήριξαν ότι οι νέες διασυνδέσεις με την Κεντρική Ευρώπη «εισάγουν» τις γερμανικές στρεβλώσεις και εκτοξεύουν τους λογαριασμούς των δικών τους πολιτών. Επιπλέον, η Στοκχόλμη αντέδρασε σθεναρά στις προτάσεις της Κομισιόν για υποχρεωτική δέσμευση των εσόδων συμφόρησης (congestion revenues) υπέρ τρίτων διασυνοριακών έργων, θεωρώντας το άδικο βάρος για τις εξαγωγικές χώρες.
  • Η σύγκρουση Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου: Σε θεσμικό επίπεδο, το Ευρωκοινοβούλιο πίεσε για αυστηρές, οριζόντιες δεσμεύσεις (fast-track παντού, αυτόματη σιωπηρή έγκριση και υποχρεωτική προτεραιοποίηση των ΑΠΕ) ώστε να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι. Αντίθετα, τα κράτη-μέλη στο Συμβούλιο έβαλαν «φρένο» στον πλήρη αφοπλισμό των εθνικών αρχών: απαίτησαν και πέτυχαν η «σιωπηρή έγκριση» να είναι προαιρετική ευχέρεια κάθε χώρας και εξαίρεσαν ρητά ζητήματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας και πολιτιστικής κληρονομιάς από το τεκμήριο του «υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος».

Τι έδειξε η δημόσια διαβούλευση

Κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης, εκφράστηκαν έντονες ανησυχίες ότι η «εξπρές» αδειοδότηση θα παρακάμψει την περιβαλλοντική προστασία και θα πυροδοτήσει κοινωνικές εκρήξεις στην περιφέρεια. Το συμβιβαστικό κείμενο επιχείρησε να κατευνάσει αυτές τις αντιδράσεις, ενσωματώνοντας μηχανισμούς διαλόγου και υποχρεωτικό διαμοιρασμό οικονομικών οφελών με τις τοπικές κοινωνίες.

Τι σημαίνει η συμφωνία για τον ρόλο της Ελλάδας

Παράγοντες της αγοράς υπογραμμίζουν ότι με το European Grids Package για τα δίκτυα εδραιώνεται ο ρόλος της χώρας ως ενεργειακού κόμβου: Η Ελλάδα αποκτά ένα ισχυρό ευρωπαϊκό πλαίσιο για να επιταχύνει τις εσωτερικές και διασυνοριακές της υποδομές, μετατρέποντας το πλεόνασμα καθαρής ενέργειας της Μεσογείου σε εξαγώγιμο προϊόν προς την ενδοχώρα της Κεντρικής Ευρώπης. Υπενθυμίζεται ότι το ευρύτερο πακέτο δικτύων εστιάζει στην άρση οκτώ κρίσιμων ευρωπαϊκών ενεργειακών λεωφόρων (Energy Highways), στα οποία περιλαμβάνονται έργα άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος, όπως η ενίσχυση των διασυνδέσεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector) και ο Διαβαλκανικός Αγωγός, σε συνδυασμό με τη σχεδιαζόμενη διασύνδεση Ελλάδας–Αιγύπτου (GREGY).

Αναφορικά με το εγχώριο σύστημα ΑΠΕ η ταχύτερη αδειοδότηση για τα δίκτυα και τις μονάδες αποθήκευσης (μπαταρίες) περιορίζει τις περικοπές πράσινης ενέργειας (curtailments) και θωρακίζει τη σταθερότητα των τιμών για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Οι πέντε αλλαγές που προωθούνται

Η συμφωνία τροποποιεί τρεις κομβικές ευρωπαϊκές νομοθεσίες (την Οδηγία για τις ΑΠΕ, την Οδηγία για την Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας και την Οδηγία για την Αγορά Φυσικού Αερίου), εισάγοντας πέντε μεγάλες αλλαγές:

  1. Επιταχυνόμενες και απλοποιημένες διαδικασίες: Θεσπίζονται αυστηρά χρονοδιαγράμματα και ανώτατα χρονικά όρια για την έγκριση και τη σύνδεση με το δίκτυο έργων ΑΠΕ, μονάδων αποθήκευσης ενέργειας, σταθμών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, καθώς και νέων υποδομών ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου.
  2. Τεκμήριο «υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος» με εθνικές δικλείδες: Τα κράτη-μέλη θα μπορούν να δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και ηλεκτρικών δικτύων, θεωρώντας τα εξ ορισμού ως έργα «υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος» (overriding public interest). Ωστόσο, διατηρούν τη διακριτική ευχέρεια να μην εφαρμόζουν αυτή την αρχή όταν διακυβεύονται ζητήματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας ή πολιτιστικής κληρονομιάς.
  3. Προαιρετική «σιωπηρή έγκριση» κατά της γραφειοκρατίας: Για να εξαλειφθούν οι διοικητικές καθυστερήσεις, τα κράτη-μέλη αποκτούν τη δυνατότητα –εφόσον το επιλέξουν– να θεσπίζουν ότι η μη απάντηση των αρμόδιων αρχών εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών στα ενδιάμεσα διοικητικά στάδια ισοδυναμεί αυτομάτως με σιωπηρή έγκριση (tacit approval).
  4. Ενιαίες ψηφιακές πύλες (One-stop-shop): Προβλέπεται η δημιουργία ενιαίων εθνικών ψηφιακών πυλών –ή διασυνδεδεμένων ψηφιακών συστημάτων– σε κάθε κράτος-μέλος, προσφέροντας ένα μοναδικό σημείο πρόσβασης και πλήρη διαφάνεια για τους επενδυτές.
  5. Κοινωνική αποδοχή και ανταποδοτικά οφέλη: Θεσπίζονται αρχές συμμετοχής των πολιτών, συμπεριλαμβανομένου του εθελοντικού ορισμού ενός ανεξάρτητου διαμεσολαβητή για τον διάλογο, καθώς και μηχανισμοί δίκαιου διαμοιρασμού των οφελών (fair benefit-sharing) με τις τοπικές κοινωνίες που φιλοξενούν έργα ΑΠΕ εγκατεστημένης ισχύος άνω των 7 MW.

Τα επόμενα βήματα

Η πολιτική συμφωνία εισέρχεται πλέον στην τελική ευθεία της θεσμικής της ολοκλήρωσης:

  • Τυπική έγκριση: Το κείμενο της προσωρινής συμφωνίας θα πρέπει να επικυρωθεί επισήμως τόσο από το Συμβούλιο της ΕΕ όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έπειτα από τη σχετική νομοτεχνική και γλωσσική επεξεργασία.
  • Ενσωμάτωση στα εθνικά δίκαια: Από τη στιγμή που η Οδηγία δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, τα κράτη-μέλη –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας– θα έχουν προθεσμία 1,5 έτους (18 μηνών) για να ενσωματώσουν τις διατάξεις της στην εθνική τους νομοθεσία.
  • Η μάχη για το δεύτερο σκέλος (χρηματοδότηση και κόστος): Η σύγκρουση των διαφορετικών «στρατοπέδων» αναμένεται να αναζωπυρωθεί στις διαπραγματεύσεις για το δεύτερο μισό του πακέτου (την αναθεώρηση του Κανονισμού TEN-E για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα), όπου θα κριθεί το πιο ακανθώδες ζήτημα: ποιος πληρώνει τον λογαριασμό των διασυνοριακών δικτύων και πώς θα κατανεμηθούν οι πόροι του νέου προγράμματος Connecting Europe Facility (2028–2034).

Διαβάστε ακόμη