Η «εργαλειοθήκη του 2026» για τη μείωση των τιμών ενέργειας που θα περιλαμβάνει τόσο βραχυπρόθεσμα μέτρα -ως απάντηση στο νέο ενεργειακό σοκ που χτυπά την πόρτα της Ευρώπης όσο παρατείνεται η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή- όσο και μέτρα πιο μακράς πνοής με στόχο την αντιμετώπιση των διαρθρωτικά υψηλών τιμών στην ΕΕ, ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, βρέθηκε στο τραπέζι των Υπουργών Ενέργειας των «27» κατά τη χθεσινή τους Σύνοδο, που είχε προπαρασκευαστικό χαρακτήρα ενόψει των ανακοινώσεων που αναμένονται κατά τη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ την Πέμπτη 19 Μαρτίου. Εκεί, όπως ανακοίνωσε ο Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Νταν Γιόργκενσεν, θα ανακοινωθούν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για ελάφρυνση του ενεργειακού κόστους νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Πάντως καλά πληροφορημένες πηγές χαμηλώνουν τον πήχη των προσδοκιών σημειώνοντας ότι οι ανακοινώσεις δεν θα αφορούν τόσο πανευρωπαϊκά μέτρα «αμέσου δράσεως», αλλά κατευθυντήριες γραμμές που θα κληθούν να ακολουθήσουν στη οι χώρες-μέλη της ΕΕ, προσαρμόζοντάς τες η καθεμία ανάλογα με τις εθνικές τις ιδιαιτερότητες και στα δημοσιονομικά της περιθώρια.  

Μια πρόγευση των παρεμβάσεων που θα ανακοινωθούν δίνει η επιστολή της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (με ημερομηνία 16 Μαρτίου) που απευθύνεται προς του ηγέτες των «27», όπου περιγράφεται το πλαίσιο  συζήτησης ενόψει της Συνόδου Κορυφής. Όπως σχολιάζει το Politico, τα προτεινόμενα μέτρα ποικίλλουν από πιο «μετριοπαθή και τεχνικά», όπως τη χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων ώστε να διευκολύνεται η επιδότηση νοικοκυριών και επιχειρήσεων για το αυξανόμενο κόστος της ενέργειας έως τα πιο «ριζοσπαστικά και αντιφατικά», όπως είναι το πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου και η αναδιανομή των «ουρανοκατέβατων κερδών» των ηλεκτροπαραγωγών για τη στήριξη των τελικών καταναλωτών, μέτρο που εφάρμοσε η ελληνική κυβέρνηση κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023.

Όπως τονίζει η κ. φον ντερ Λάιεν στην επιστολή της, η Κομισιόν θα αποφασίσει κατά περίπτωση -εξετάζοντας την κατάσταση κάθε χώρας- για το κατά πόσο είναι σκόπιμη η εκ νέου ενεργοποίηση τέτοιων μέτρων. Επισημαίνει δε ότι «Ο σχεδιασμός τέτοιων μηχανισμών εκτάκτου ανάγκης θα πρέπει να μην προκαλεί στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά, να διατηρεί τα μακροπρόθεσμα σινιάλα για επενδύσεις και να μην δημιουργεί υπερβολική πλεονάζουσα ζήτηση για φυσικό αέριο».  Σε κάθε περίπτωση, τα  μέτρα θα πρέπει να είναι «στοχευμένα και προσωρινά» υπογραμμίζεται στην επιστολή, μια εμφανής επίπληξη προς χώρες που επιδιώκουν να αποδομήσουν σε μόνιμη βάση βασικές πολιτικές για το κλίμα, τις οποίες κατηγορούν για την αύξηση των τιμών.

Κίνητρα για την καλύτερη χρήση των δικτύων

Η Επιτροπή θα «ενισχύσει περαιτέρω» επίσης έναν μηχανισμό που επιτρέπει στις χώρες να αποζημιώνουν το 80% της τιμής άνθρακα που καταβάλλεται στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών, του βασικού μηχανισμού τιμολόγησης άνθρακα της ΕΕ, πρόσθεσε η φον ντερ Λάιεν. Η πρόεδρος της Επιτροπής πρόσθεσε ότι η ΕΕ θα εξετάσει επίσης την απλούστευση των κανόνων για τις εταιρείες που αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια μέσω μακροπρόθεσμων συμβολαίων προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας (power purchase agreements). Θα προτείνει επίσης νέες ρυθμίσεις για να «διασφαλιστεί ότι οι χρήστες του δικτύου λαμβάνουν τα κατάλληλα κίνητρα ώστε να αξιοποιούν βέλτιστα την υφιστάμενη υποδομή του δικτύου, καθώς αυτό θα αποτρέψει περιττές και δαπανηρές επεκτάσεις του δικτύου», ανέφερε.

Αλλαγές στο ETS

Η φον ντερ Λάιεν πρότεινε επίσης ευρύτερες τροποποιήσεις στο σύστημα τιμολόγησης άνθρακα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης των εσόδων από την πώληση δικαιωμάτων ETS — των αδειών που πρέπει να αγοράζουν οι βιομηχανικές εταιρείες για να συνεχίσουν να ρυπαίνουν — για τη στήριξη των προσπαθειών απανθρακοποίησης σε φτωχότερα κράτη μέλη.

«Είναι επίσης σαφές ότι πρέπει να επιταχύνουμε τη στήριξη προς τις ενεργοβόρες βιομηχανίες καθώς εκσυγχρονίζονται και απανθρακοποιούνται», δήλωσε.

Επιπλέον, η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ θα μεταρρυθμίσει κρίσιμα εργαλεία διαμόρφωσης της αγοράς που ρυθμίζουν την προσφορά διαθέσιμων δικαιωμάτων, προκειμένου «να αντιμετωπιστεί πιο αποτελεσματικά η υπερβολική μεταβλητότητα των τιμών και να διατηρούνται οι τιμές υπό έλεγχο βραχυπρόθεσμα», ανέφερε η πρόεδρος της Επιτροπής.

Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι ότι η ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ είναι διασφαλισμένη, όμως η αύξηση των τιμών των ορυκτών καυσίμων επιβαρύνει ήδη την οικονομία, με τον «λογαριασμό» από την έναρξη της κρίσης στον Κόλπο να φτάνει ήδη τα 6 δις. ευρώ. 

Οι 4 παράμετροι των τιμών ενέργειας 

Όπως υπογράμμισε άλλωστε ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν στη συνέντευξη τύπου που ακολούθησε την Σύνοδο των Υπουργών Ενέργειας, τη Ε.Ε πρέπει να προχωρήσει σε δομικές αλλαγές για να θωρακιστεί από τα σκαμπανεβάσματα των τιμών, υπογραμμίζοντας ότι βρίσκονται υπό εξέταση και τα τέσσερα συστατικά του κόστους των ενεργειακών λογαριασμών: Το κόστος της ίδιας της ενέργειας, οι χρεώσεις των δικτύων, οι φόροι και τα τέλη και το κόστος της αγοράς δικαιωμάτων ρύπων. «Οι απαντήσεις θα έρθουν πολύ σύντομα και θα ανακοινωθούν κατά τη Σύνοδο Κορυφής τη Πέμπτη», δήλωσε ο Ευρωπαίος Επίτροπος σημειώνοντας ότι είναι μεγαλύτερη ανάγκη από ποτέ να παραμείνουμε στη πορεία που έχουμε χαράξει ως Ευρώπη, και κυρίως να διπλασιάσουμε τις προσπάθειες.  

Στο μέτωπο της διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών μελών για τις επενδύσεις σε νέες υποδομές δικτύων και τον κοινό σχεδιασμό των ενεργειακών διασυνδέσεων, φαίνεται να επετεύχθη μικρή πρόοδος, ωστόσο οι συζητήσεις ανέδειξαν για μια ακόμη φορά τα επιμέρους συμφέροντα και το χάσμα που  χωρίζει τις φτηνότερες χώρες του Βορρά που  δεν θέλουν να επωμιστούν μέρος από το μεγάλο χρηματοδοτικό κόστος. Η διάσταση απόψεων αποτυπώθηκε και στην απάντηση που έδωσε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου στην Σουηδέζα ομόλογό του Έμπα Μπους που έφτασε να απειλήσει με αποχώρηση της Σουηδίας από την ΕΕ  εκφράζοντας την αντίθεσή της στην προοπτική ενός ενιαίου ευρωπαϊκού σχεδίου για τις ενεργειακές διασυνδέσεις, ζήτημα το οποίο για την ελληνική πλευρά και πολλές ακόμη χώρες, αποτελεί ύψιστης προτεραιότητας. 

Ο Έλληνας υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου απάντησε σε αυστηρό τόνο ότι «τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να λειτουργούμε αυτή τη στιγμή», καλώντας τα κράτη-μέλη να επιδείξουν πνεύμα συνεργασίας. Όπως υπογράμμισε, οι Ευρωπαίοι πολίτες περιμένουν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μια σαφή και κοινή απάντηση στις ενεργειακές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ήπειρος.

Στην τοποθέτησή του, ο Έλληνας υπουργός έφερε στο προσκήνιο ένα ζήτημα που χαρακτήρισε ως τον «ελέφαντα στο δωμάτιο»: τις μεγάλες ανισότητες στις τιμές χονδρεμπορικής ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών. Υπενθύμισε ότι πριν από δύο χρόνια χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, είχαν βρεθεί αντιμέτωπες με τιμές ακόμη και διπλάσιες σε σχέση με άλλες περιοχές της Ένωσης.

«Υπήρχε ένα τείχος τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που μας χώριζε», σημείωσε, τονίζοντας ότι το πρόβλημα αυτό δεν αποτελεί μόνο οικονομική ανισορροπία αλλά και ζήτημα συνοχής της ίδιας της ευρωπαϊκής ιδέας.

Στο περιθώριο της συνόδου, ο Σταύρος Παπασταύρου συμμετείχε επίσης σε κλειστή συζήτηση για την αμοιβαία ενεργειακή ασφάλεια, παρουσία των υπουργών Ενέργειας της Ουκρανίας και της Μολδαβίας. Εκεί αναφέρθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο του λεγόμενου «Κάθετου Διαδρόμου» ως στρατηγικού έργου που μπορεί να ενισχύσει την ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης και να συμβάλει στην απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Διαβάστε ακόμη