Μπροστά σε ένα νέο κύμα ενεργειακής αβεβαιότητας βρίσκεται η Ευρώπη καθώς προχωράει προς τον χειμώνα. Η εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου, τα περιορισμένα αποθέματα και οι αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά LNG επαναφέρουν στο τραπέζι τα χειρότερα σενάρια για τους επόμενους μήνες. Σενάρια που δείχνουν να δικαιώνουν τις προειδοποιήσεις του Αλέξανδρου Εξάρχου, προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου του Ομίλου AKTOR που από τις αρχές του έτους υπογράμμιζε ότι η Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων, ώστε να μη βρεθεί εκτεθειμένη στην αστάθεια της spot αγοράς.
Εκτίναξη των τιμών
Νωρίτερα σήμερα, η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς του φυσικού αερίου έφτασε στα 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας άνοδο περίπου 17% σε μηνιαία βάση και σχεδόν 168% σε ετήσια. Παρά την πρόσκαιρη υποχώρηση των τιμών στη συνέχεια, η αγορά παραμένει σε επίπεδα υπερδιπλάσια σε σχέση με πέρυσι, με την Ευρώπη να οδεύει προς τον χειμώνα υπό την πίεση των υψηλών τιμών και της αβεβαιότητας για την επάρκεια εφοδιασμού.
Σε αυτό το περιβάλλον αποκτούν νέο βάρος οι προειδοποιήσεις του Αλέξανδρου Εξάρχου, προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου του Ομίλου AKTOR που από τις αρχές του έτους υπογράμμιζε ότι η Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων, ώστε να μη βρεθεί εκτεθειμένη στην αστάθεια της spot αγοράς. Η εξάρτηση από φορτία που αγοράζονται τη στιγμή που χρειάζονται, προειδοποιούσε, αφήνει τις ευρωπαϊκές χώρες ευάλωτες στον ανταγωνισμό με την Ασία και στις απότομες μεταβολές των τιμών.
Οι προειδοποιήσεις Εξάρχου
Ήδη από τον περασμένο Ιούνιο, ο κ. Εξάρχου είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για νέα ενεργειακή κρίση τα επόμενα χρόνια επισημαίνοντας ότι πρόβλημα μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο το κόστος, αλλά και η αδυναμία εξασφάλισης επαρκών ποσοτήτων φυσικού αερίου. Ο κ. Εξάρχου είχε κατηγορήσει παράλληλα, την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι συχνά αντιδρά στις κρίσεις εκ των υστέρων, με καθυστερήσεις και υψηλό οικονομικό κόστος. Είχε ταχθεί υπέρ της σύναψης μακροχρόνιων συμφωνιών και είχε προτείνει κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, στα πρότυπα του Ταμείου Ανάκαμψης, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις ενός νέου ενεργειακού σοκ.
Η πιο ηχηρή προειδοποίηση ήρθε τον Σεπτέμβριο, όταν ο κ. Εξάρχου διατύπωση την εκτίμηση ότι η τιμή του φυσικού αερίου ενδέχεται να φτάσει ακόμη και στα 110 ευρώ/MWh τον χειμώνα, αναθεωρώντας προς τα πάνω την προηγούμενη πρόβλεψή του για τα 85 ευρώ. Η τιμή είχε ήδη πλησιάσει τα 75 ευρώ από τις πρώτες ημέρες του μήνα, πριν αυξηθεί η εποχική ζήτηση. Κατά τον ίδιο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό, να διατηρήσει τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα και να περιορίσει τις επενδύσεις. Για την αντιμετώπιση των συνεπειών είχε προτείνει ένα ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μηχανισμό, ενώ υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να εξαρτηθεί ξανά από μία μόνο πηγή προμήθειας.
Η σημερινή εικόνα δίνει σαφή βάση στις προειδοποιήσεις αυτές. Ο πόλεμος με το Ιράν και η διαταραχή των ροών από τον Περσικό Κόλπο έχουν περιορίσει την παγκόσμια προσφορά LNG, ενώ οι ευρωπαϊκές αποθήκες παραμένουν χαμηλότερα από τα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή. Την ίδια στιγμή, οι αγοραστές της Ευρώπης ανταγωνίζονται τους Ασιάτες για διαθέσιμα φορτία. Σύμφωνα με στοιχεία που μετέδωσε το Reuters, τα αποθέματα της ΕΕ βρίσκονταν τον Αύγουστο κάτω από το 58%, σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο για την εποχή. Η κάλυψη του κενού απαιτεί ακριβότερες αγορές LNG, ακριβώς όταν οι ανάγκες αυξάνονται ενόψει του χειμώνα.
Καμπανάκι από τον Μυτιληναίο
Αντίστοιχη προειδοποίηση είχε απευθύνει την ίδια εποχή και ο επικεφαλής της METLEN Ευάγγελος Μυτιληναίος. Πιο αναλυτικά, από το Μάιο ήδη, είχε επισημάνει ότι, χωρίς αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή ή στην Ουκρανία, η Ευρώπη οδεύει προς ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα, με την αγορά LNG να θυμίζει τις συνθήκες της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης.
Ο πρόεδρος της METLEN είχε υπογραμμίσει ότι οι τιμές, που τότε βρίσκονταν περίπου στα 40-45 ευρώ/MWh, δεν αντανακλούσαν πλήρως τους κινδύνους της αγοράς. Προειδοποίησε ότι εάν περισσότερα φορτία LNG κατευθύνονταν προς την Άπω Ανατολή, η Ευρώπη θα αναγκαζόταν να προσφέρει υψηλότερες τιμές για να εξασφαλίσει τις ποσότητες που χρειάζεται.
Ο κ. Μυτιληναίος είχε επίσης εκφράσει επιφυλάξεις για την ευρωπαϊκή απόφαση απαγόρευσης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, θεωρώντας ότι ο περιορισμός των διαθέσιμων πηγών εφοδιασμού, χωρίς παράλληλη εξασφάλιση επαρκών εναλλακτικών ποσοτήτων, αυξάνει τους κινδύνους για τις τιμές και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Οι τιμές βρίσκονται πλέον περίπου τρεις φορές υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο στο Ιράν. Παρότι απέχουν από τα ιστορικά υψηλά της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης, η νέα ανατίμηση αυξάνει την πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Παράλληλα, το γερμανικό συμβόλαιο ηλεκτρικής ενέργειας με παράδοση το επόμενο έτος έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2023.
Ανησυχία για τα αποθέματα και τον χειμώνα
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες ανησυχίας είναι η κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου. Τα αποθέματα βρίσκονται περίπου στο 75% της χωρητικότητάς τους, το χαμηλότερο επίπεδο για την αντίστοιχη περίοδο σε στοιχεία που φτάνουν έως το 2009. Στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, η πληρότητα βρίσκεται λίγο πάνω από το 61%.
Ο σχετικά ήπιος καιρός του Οκτωβρίου έδωσε στις ενεργειακές εταιρείες τη δυνατότητα να ενισχύσουν τα αποθέματα με ταχύτερους ρυθμούς. Ωστόσο, η αγορά παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητη στις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Οι εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τον Περσικό Κόλπο εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προβλήματα εξαιτίας του πολέμου. Η περιοχή αντιστοιχούσε περίπου στο 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG το 2025. Την ίδια ώρα, οι τιμές του LNG στην Ασία αυξήθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022, εντείνοντας τον ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία.
Η πιθανότητα ισχυρότερου ανταγωνισμού μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για την εξασφάλιση προμηθειών κατά τη διάρκεια του χειμώνα δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους για τις τιμές. Αναλυτές της Rabobank προειδοποιούν ότι η επιδείνωση της γεωπολιτικής κατάστασης μπορεί να προκαλέσει νέες ανατιμήσεις στο άμεσο μέλλον.
Την ίδια στιγμή, οι κυβερνήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στην επαναφορά εκτεταμένων επιδοτήσεων, μειώσεων φόρων και ανώτατων ορίων τιμών, καθώς οι δημοσιονομικές δυνατότητες παραμένουν περιορισμένες.
Η πορεία των τιμών το επόμενο διάστημα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την αποκατάσταση των ροών LNG και τις καιρικές συνθήκες στην Ευρώπη.
Διαβάστε ακόμα
