Ανεβαίνει το θερμόμετρο λίγα μόλις εικοσιτετράωρα πριν από τη συνάντηση της 24ης Φεβρουαρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, ένα κρίσιμο ραντεβού στο οποίο θα τεθούν επί τάπητος όλα τα εκκρεμή ζητήματα που συνδέονται με την ενεργοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου (Vertical Corridor). Στο επίκεντρο των συζητήσεων θα βρεθεί η ανάγκη να καταστεί το έργο εμπορικά βιώσιμο και λειτουργικά ώριμο, ώστε να ξεκινήσει απρόσκοπτα η ροή αμερικανικού LNG από τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς προς την Ουκρανία και περαιτέρω προς Ουγγαρία και Σλοβακία. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η τεχνική διασύνδεση των υποδομών, αλλά και η υπέρβαση των ρυθμιστικών αγκυλώσεων και των εμπορικών αβεβαιοτήτων που μέχρι σήμερα επιβραδύνουν την ενεργοποίηση του διαδρόμου.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας επικράτησε έντονη κινητικότητα, με τον κύκλο των επαφών να πυκνώνει και τις διεργασίες να επιταχύνονται και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Το επικείμενο ραντεβού αναμένεται να λειτουργήσει ως κρίσιμο τεστ αντοχής τόσο για την ενεργειακή ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης όσο και για τη βαρύτητα του ρόλου που διεκδικεί η Ελλάδα ως διαμετακομιστικός κόμβος στην ευρύτερη περιοχή, με φόντο τη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Στην αίθουσα του Λευκού Οίκου, οι υπουργοί Ενέργειας και Εσωτερικών των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ και Νταγκ Μπέργκαμ, θα συναντηθούν με τους υπουργούς Ενέργειας των χωρών που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο και οι διαχειριστές συστημάτων φυσικού αερίου και ρυθμιστικές αρχές, προκειμένου να εξεταστούν τα βήματα που απαιτούνται για να ξεμπλοκάρει η πλήρης εμπορική λειτουργία του έργου. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παρουσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία θα εκπροσωπηθεί από την επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Ενέργειας Ντίτε Γιόρκενσεν. Από ελληνικής πλευράς θα συμμετάσχει ο Σταύρος Παπασταύρου και ο διευθύνων σύμβουλος της AKTOR Αλέξανδρος Εξάρχου και ο ο επικεφαλής της ΔΕΠΑ Εμπορίας, Κώστας Ξιφαράς.
Η σταδιακή απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο αφήνει πίσω της ένα απτό και ποσοτικά αποτιμήσιμο κενό, κυρίως για τις αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Σήμερα εξακολουθούν να διοχετεύονται στην ευρύτερη περιοχή περίπου 17–18 δισ. κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου ετησίως, ποσότητες που αναμένεται να εκλείψουν σταδιακά τα επόμενα χρόνια, αυξάνοντας την πίεση για εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας. Ως εκ τούτου, πληθαίνουν οι φωνές που αντιμετωπίζουν το έργο με σημασία που υπερβαίνει τα στενά εθνικά συμφέροντα και αγγίζει τη συνολική ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης.
Η στάση της Κομισιόν και τα κρίσιμα ραντεβού
Τα βλέμματα της αγοράς στρέφονται πλέον στη στάση που θα κρατήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η περιορισμένη τα τελευταία χρόνια χρηματοδότηση νέων υποδομών φυσικού αερίου, στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης, επαναφέρει σήμερα το δίλημμα μεταξύ κλιματικής πολιτικής και ασφάλειας εφοδιασμού, καθώς υποχωρούν οι ρωσικές ροές. Για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, που εξακολουθούν να εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από το ρωσικό αέριο, η πρόσβαση σε κοινοτικά κονδύλια και εγγυήσεις δεν αποτελεί απλώς επενδυτικό εργαλείο, αλλά βασική προϋπόθεση ενεργειακής σταθερότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι εντατικές διαβουλεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με επίκεντρο τις επαφές του απεσταλμένου της Κομισιόν για τον Κάθετο Διάδρομο. Αυτή την εβδομάδα ο Κλάους Ντίτερ Μπόρχαρντ ξεκίνησε από την Αθήνα την περιοδεία του στις εμπλεκόμενες χώρες, σε μια συγκυρία όπου η στάση των Βρυξελλών θεωρείται καθοριστική για την επόμενη φάση του έργου. Αποστολή του είναι να αποτυπώσει τις θέσεις κυβερνήσεων, διαχειριστών και ρυθμιστικών αρχών και να μεταφέρει στην Επιτροπή εισηγήσεις για τις αναγκαίες προσαρμογές και τη μελλοντική στήριξη του Διαδρόμου.
Κατά την παραμονή του στην Αθήνα, ο κ. Μπόρχαρντ είχε διαδοχικές συναντήσεις με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκο Τσάφο, τη διοίκηση του ΔΕΣΦΑ και στελέχη της ΡΑΑΕΥ, με επίκεντρο τα ρυθμιστικά και εμπορικά ζητήματα που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα του Κάθετου Διαδρόμου.
Ο κ. Μπόρχαρντ, σύμφωνα με πληροφορίες, επανέλαβε στις επαφές του τη σταθερή θέση των Βρυξελλών ότι τα τρία προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας του Κάθετου Διαδρόμου –από τη Ρεβυθούσα, το FSRU Αλεξανδρούπολης και την Κομοτηνή μέσω TAP– δεν συμβαδίζουν πλήρως με το ισχύον κοινοτικό πλαίσιο για την αγορά φυσικού αερίου. Η βασική ένσταση αφορά το γεγονός ότι επιτρέπουν ενιαία δέσμευση δυναμικότητας σε όλη τη διαδρομή, π.χ. από την Ελλάδα έως την Ουκρανία, ενώ οι ευρωπαϊκοί κανόνες προβλέπουν χωριστή κατανομή ανά επιμέρους σημείο εισόδου και εξόδου. Τυχόν αλλαγές στη δομή τους, όπως μεγαλύτερη διάρκεια δέσμευσης για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, θα απαιτούσαν τροποποίηση των κανονισμών, διαδικασία χρονοβόρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Για τον λόγο αυτό η Κομισιόν έχει εγκρίνει κατ’ εξαίρεση τη διάθεση μηνιαίων προϊόντων, αρχικά έως τον Σεπτέμβριο του 2025 και κατόπιν με παράταση έως τον Απρίλιο του 2026, προκειμένου να καλυφθούν οι άμεσες ανάγκες τροφοδοσίας της Ουκρανίας και να δοθεί χρόνος για ρυθμιστικές προσαρμογές. Εξετάζεται μάλιστα νέα παράταση έως τον Σεπτέμβριο του 2026, αν και το εμπορικό ενδιαφέρον για τα υφιστάμενα προϊόντα παραμένει περιορισμένο. Το ενδιαφέρον στρέφεται και στην Δημοπρασία της Δευτέρας, παραμονή της συνάντησης. Υπάρχουν ελπίδες μάλιστα θα προσελκύσουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε σχέση με τις προηγούμενες, στον απόηχο της συμφωνίας που υπέγραψε η Atlantic Sea LNG Trade –η κοινοπραξία της ΔΕΠΑ με τον όμιλο Aktor– με τη Naftogaz για την παράδοση αμερικανικού φορτίου LNG στην Ουκρανία τον Μάρτιο, με αφετηρία τη Ρεβυθούσα.
Σημειώνεται πως η Atlantic See LNG Trade στη Συνάντηση της Τρίτης επιδιώκει να εξασφαλίσει σημαντικό μερίδιο από τις νέες ποσότητες μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Η εταιρεία έχει ήδη υπογράψει 20ετές συμβόλαιο με τη Venture Global για 0,7–4 bcm από το 2030. Στόχος είναι μέρος των νέων συμφωνιών που θα συζητηθούν στις 24 Φεβρουαρίου να ενεργοποιηθεί νωρίτερα, από το 2028, ενώ για τον Μάρτιο έχει προγραμματιστεί το πρώτο φορτίο αμερικανικού LNG προς την Ουκρανία μέσω του Διαδρόμου.
«Αν η Ευρώπη δεν θέλει να γίνει ξανά όμηρος με βάση την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο, θα πρέπει να εξασφαλίσει μακροχρόνιες συμφωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε να διασφαλίσει ισορροπία στο μέλλον και διαθεσιμότητα αερίου σε λογικές τιμές», είχε τονίσει ο Αλέξανδρος Εξάρχου στο Reuters.
Ο ρόλος της Ελλάδας
Υπό αυτό το πρίσμα, η ελληνική πλευρά προσέρχεται στο τραπέζι με στόχο να «κλειδώσει» τις μακροπρόθεσμες ποσότητες LNG που θα κινούνται κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου, ενώ παράλληλα επιδιώκει την εξασφάλιση βραχυπρόθεσμων συμβολαίων για την περίοδο 2026-2030, ώστε το project να αποκτήσει άμεση εμπορική υπόσταση. Η απουσία μακροχρόνιων συμβολαίων προμήθειας και μεταφοράς καθιστά δύσκολη τη χρηματοδότηση και την ανάληψη δεσμεύσεων από τις εταιρείες. Το εμπορικό στοίχημα είναι να προχωρήσουν νέες «διπλές» συμφωνίες, με τη λογική ότι για κάθε ποσότητα αμερικανικού LNG που θα δεσμεύεται θα οριστικοποιείται ταυτόχρονα και ο τελικός αποδέκτης της στην ευρωπαϊκή αγορά, ώστε οι ροές να συνοδεύονται εξαρχής από κλειδωμένη ζήτηση.
Το επικείμενο ραντεβού εκλαμβάνεται και ως κρίσιμο τεστ για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, αλλά και για το ειδικό βάρος της Ελλάδας ως διαμετακομιστικού κόμβου σε μια περίοδο επιτάχυνσης της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Το τελευταίο διάστημα διαμορφώνεται ένα αναβαθμισμένο πλαίσιο ελληνοαμερικανικής συνεργασίας, με αιχμή την αξιοποίηση της γεωστρατηγικής θέσης της χώρας. Η Αμερικανίδα πρέσβειρα στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, έχει επισημάνει δημόσια ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο του αμερικανικού σχεδιασμού, υπογραμμίζοντας τη στήριξη στο εγχείρημα.
«Ο Κάθετος Διάδρομος θα καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες όχι μόνο τις δικές μας, αλλά και γειτονικών χωρών. Θέλουμε να δυναμώσουμε τις διατλαντικές μας σχέσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ενίσχυση της ενεργειακής της παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο και η Αθήνα διεκδικεί ρόλο κόμβου εναλλακτικής τροφοδοσίας μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες και υπό ανάπτυξη υποδομές LNG. Στο πλαίσιο αυτό επανέρχεται η συζήτηση για νέες επενδύσεις, όπως ένα δεύτερο FSRU, που θα ενίσχυαν περαιτέρω τη δυναμικότητα και τη θέση της χώρας στον περιφερειακό ενεργειακό χάρτη.
Υπενθυμίζεται πως την Παρασκευή ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου συναντήθηκε με αντιπροσωπεία του Κογκρέσου των ΗΠΑ υπό τον Γερουσιαστή Jerry Moran, ο Υπουργός επεσήμανε ότι «η ενέργεια αποκτά έναν γεωστρατηγικό και πολυδιάστατο χαρακτήρα για όλες τις χώρες. Ο Κάθετος Διάδρομος είναι θέμα εθνικής ασφάλειας». Επαφές για την προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου είχε στο Παρίσι και ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος, ο οποίος εκπροσώπησε την Ελλάδα στην Υπουργική Σύνοδο του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ).
Τα μηνύματα στήριξης
Πάντως, καταιγιστικά είναι τα μηνύματα στήριξης προς τον Κάθετο Διάδρομο από την Ουάσιγκτον όσο πλησιάζει η Υπουργική Σύνοδος της 24ης Φεβρουαρίου. Μετά τις δημόσιες αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ υπέρ του έργου, θετικό σήμα έστειλε και ο Εκτελεστικός Διευθυντής του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Τζάροντ Έιγκεν, ο οποίος υπογράμμισε ότι το momentum ενισχύεται και ότι οι επαφές με Ελλάδα, Ρουμανία, Βουλγαρία και Ουκρανία επιταχύνονται με στόχο τη μετατροπή του Διαδρόμου σε λειτουργική ενεργειακή οδό. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύναψη μακροχρόνιων δεσμεύσεων 10–20 ετών, που θα εξασφαλίσουν εμπορική προβλεψιμότητα και βιωσιμότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι πρόσφατες επαφές στον Λευκό Οίκο με την ουκρανική Naftogaz για τις επικείμενες ροές αμερικανικού LNG, με την αμερικανική πλευρά να πιέζει για μακροπρόθεσμα συμβόλαια και για μεγαλύτερη αξιοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου ως εναλλακτικής διαδρομής τροφοδοσίας της Ουκρανίας.
Την ίδια ώρα, στο περιθώριο της Υπουργικής Συνόδου του ΙΕΑ στο Παρίσι, ο Αμερικανός Υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ συναντήθηκε με τον Ουκρανό ομόλογό του Ντένις Σμίχαλ, με φόντο την αναζήτηση εναλλακτικών οδεύσεων για το αμερικανικό LNG προς την Ουκρανία. Παρά το γεγονός ότι το Κίεβο εξακολουθεί να προμηθεύεται σημαντικές ποσότητες ρωσικού αερίου μέσω Σλοβακίας και Ουγγαρίας και δείχνει προτίμηση στη διαδρομή μέσω Πολωνίας, ο Σμίχαλ τόνισε ότι «το πιο αποτελεσματικό μέσο» για την προμήθεια αμερικανικού LNG είναι ο Κάθετος Διάδρομος, υπογραμμίζοντας τη δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσης της δυναμικότητάς του. Η τοποθέτηση αποτυπώνει τη σύγκλιση Ουάσιγκτον και Αθήνας υπέρ μεγαλύτερης αξιοποίησης της διαδρομής.
Το στοίχημα
Το διακύβευμα πάντως είναι να ξεπεραστούν οι «παιδικές ασθένειες» που ταλανίζουν το project, να αντιμετωπιστούν ρυθμιστικά και εμπορικά ζητήματα. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα τέλη διέλευσης και η μεθοδολογία τιμολόγησης κατά μήκος της διαδρομής, ιδίως σε χώρες όπως η Ρουμανία, καθώς και η συμμόρφωση με τους κανόνες τρίτης πρόσβασης και αγοράς. Οι διαδρομές μέσω Ελλάδας παραμένουν αντικειμενικά ακριβότερες, λόγω γεωγραφίας, πολλαπλών διασυνοριακών τελών και κόστους LNG.
Την ίδια ώρα, ανταγωνιστικές διαδρομές –με αιχμή την Πολωνία– επιταχύνουν τα δικά τους σχέδια, με νέους αγωγούς που θα ενισχύσουν τη διασύνδεση της χώρας με Λιθουανία, Σλοβακία και Ουκρανία, αυξάνοντας τη μεταφορική της ικανότητα. Το τελικό στοίχημα είναι να καταστεί ο Κάθετος Διάδρομος πραγματικά ανταγωνιστικός. Για να λειτουργήσει, όμως, αποτελεσματικά απαιτείται συντονισμένη ευρωπαϊκή παρέμβαση που θα διασφαλίσει τη βιωσιμότητά του.
Διαβάστε ακόμη
