Εξάρχου: Η Ευρώπη ξέρει να σχεδιάζει, όχι να αποφασίζει – Ανάγκη για υποδομές και μακροχρόνια συμβόλαια LNG

Tο βασικό έλλειμμα της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής: την αδυναμία έγκαιρης λήψης αποφάσεων σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εξελίξεις επιβάλλουν ταχύτητα, συντονισμό και στρατηγική συνέπεια, έθεσε στο επίκεντρο της συζήτησης ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR και CEO της Atlantic SEE LNG Trade, Αλέξανδρος Εξάρχου. Όπως σημείωσε στο πλαίσιο του πάνελ του Economist στη Ρουμανία με τίτλο ”South-east Europe’s Next Leap Forward” η ενέργεια αποτελεί τον πιο κρίσιμο παράγοντα για την οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο η διαχείρισή της εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από καθυστερήσεις, αντιφάσεις και έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.

«Έχω το πλεονέκτημα να μην είμαι πολιτικός», σημείωσε ανοίγοντας την τοποθέτησή του, ξεκαθαρίζοντας ότι η αγορά οφείλει να θέτει τα πραγματικά ερωτήματα όταν η πολιτική συχνά διστάζει.Tο πρώτο ερώτημα όπως είπε, αφορά την ίδια τη στρατηγική της Ευρώπης: «Εννοούμε πραγματικά ότι δεν θέλουμε το ρωσικό αέριο;». Αν η απάντηση είναι θετική, τότε κατά τον ίδιο το κρίσιμο ερώτημα μετατοπίζεται στο κατά πόσο έχουν εξασφαλιστεί επαρκείς εναλλακτικές ποσότητες, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού μηχανισμού λήψης αποφάσεων, σημειώνοντας ότι η ΕΕ έχει αποδείξει διαχρονικά πως αντιδρά με καθυστέρηση απέναντι στις κρίσεις. «Το είδαμε με τον πόλεμο στην Ουκρανία, το βλέπουμε και τώρα με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή», ανέφερε, τονίζοντας ότι οι ενεργειακές αναταράξεις δεν είναι θεωρητικές, αλλά έχουν άμεσο αντίκτυπο στις τιμές, στον πληθωρισμό και τελικά στην καθημερινότητα των πολιτών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ζήτημα του κόστους ενέργειας, το οποίο χαρακτήρισε κομβικό για τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Όπως σημείωσε, οι τιμές μεταβάλλονται με μεγάλη ταχύτητα, ακόμη και σε διάστημα λίγων μηνών, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη για σταθεροποιητικούς μηχανισμούς. Σε αυτή τη λογική, ανέδειξε τον ρόλο των μακροχρόνιων συμβολαίων LNG ως βασικού εργαλείου για την εξισορρόπηση της αγοράς και τη διασφάλιση προβλέψιμων τιμών.

Παράλληλα, επεσήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να κινηθεί συντονισμένα σε επίπεδο 27 κρατών-μελών, τόσο σε μεσοπρόθεσμο όσο και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ενεργειακής ασφάλειας. Όπως υπογράμμισε, μέχρι σήμερα η Ευρώπη έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στο να «περιγράφει το πρόβλημα», όχι όμως και στο να λαμβάνει τις αναγκαίες αποφάσεις.

Εξάρχου: Ο Κάθετος Διάδρομος και η ανάγκη για ένα δεύτερο FSRU στην Ελλάδα

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον Κάθετο Διάδρομο, υπογραμμίζοντας ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα έργο υποδομών, αλλά για κρίσιμο εργαλείο διαφοροποίησης των ενεργειακών ροών στην ευρύτερη περιοχή. Όπως σημείωσε, η δυνατότητα μεταφοράς LNG μέσω της Ελλάδας προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη αποτελεί βασική προϋπόθεση για την απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και για τη δημιουργία ενός πιο ανθεκτικού ενεργειακού συστήματος.

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης των ενεργειακών υποδομών, επισημαίνοντας ότι η δημιουργία πρόσθετων δυνατοτήτων εισαγωγής LNG αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την ασφάλεια εφοδιασμού. «Η ανάγκη για ένα δεύτερο FSRU, καθώς και για τη βελτίωση και επέκταση των αγωγών φυσικού αερίου, δεν αποτελεί όπως τόνισε επιλογή, αλλά αναγκαιότητα σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας», είπε.

Παράλληλα, έκανε αναφορά στις διεθνείς εξελίξεις, σημειώνοντας ότι οι παγκόσμιες ενεργειακές ροές επηρεάζονται έντονα από γεωπολιτικούς παράγοντες, όπως οι εξελίξεις στο Κατάρ, η στάση της Κίνας και η συνεχιζόμενη παρουσία ρωσικού αερίου στις αγορές. Το γεγονός ότι η αγορά παραμένει πολυεπίπεδη και διασυνδεδεμένη καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για στρατηγική προετοιμασία.

«Είμαστε απροετοίμαστοι»

Κλείνοντας, ο κ. Εξάρχου έστειλε σαφές μήνυμα για το επόμενο διάστημα, προειδοποιώντας ότι οι επιπτώσεις των σημερινών επιλογών θα αποτυπωθούν έντονα στους επόμενους μήνες, με τον επόμενο χειμώνα να αποτελεί κρίσιμο τεστ για την αντοχή του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. «Αντιμετωπίζουμε ένα ισχυρό καμπανάκι κινδύνου και είμαστε απροετοίμαστοι», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να επαναπροσδιορίσει τη στρατηγική της αν θέλει να διασφαλίσει την ενεργειακή της αυτονομία και την οικονομική της σταθερότητα.

Το βασικό συμπέρασμα της παρέμβασής του είναι σαφές: η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να στηριχθεί σε αποσπασματικές κινήσεις και καθυστερημένες αντιδράσεις. Απαιτεί αποφάσεις, επενδύσεις και κυρίως μια συνεκτική στρατηγική που θα ανταποκρίνεται στην ταχύτητα των εξελίξεων.

Παπασταύρου: Ο Κάθετος Διάδρομος «αρτηρία ελευθερίας» για τη ΝΑ Ευρώπη

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έθεσε με σαφήνεια το βασικό διακύβευμα: η ενέργεια δεν αποτελεί απλώς έναν οικονομικό ή τεχνικό παράγοντα, αλλά τον πυρήνα της σταθερότητας, της ανθεκτικότητας και της ίδιας της λειτουργίας των κοινωνιών. «Η ενέργεια είναι ασφάλεια, είναι σταθερότητα, είναι ζωή», τόνισε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι χωρίς αξιόπιστη και προσιτή ενέργεια δεν μπορούν να λειτουργήσουν ούτε τα νοικοκυριά ούτε οι οικονομίες .

Αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή εμπειρία των τελευταίων ετών, σημείωσε ότι η κρίση κατέδειξε τα όρια ενός μοντέλου που στηρίχθηκε υπέρμετρα στο χαμηλό κόστος εις βάρος της ασφάλειας. «Η ενέργεια δεν μπορεί να θεωρείται φθηνή, αν δεν είναι ασφαλής», επισήμανε, προσθέτοντας ότι επιλογές που στο παρελθόν φάνταζαν αποδοτικές αποδείχθηκαν τελικά εύθραυστες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ευάλωτες σε γεωπολιτική εργαλειοποίηση .

Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε ως βασική προτεραιότητα τη διαφοροποίηση τόσο των πηγών όσο και των διαδρομών και των τεχνολογιών ενέργειας. Όπως τόνισε, η Ευρώπη έχει ήδη κάνει βήματα προς την κατεύθυνση της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, με τις εισαγωγές να μειώνονται σημαντικά τα τελευταία χρόνια, χωρίς ωστόσο να έχουν εκλείψει πλήρως. «Αυτό πρέπει να φτάσει στο μηδέν», υπογράμμισε, επισημαίνοντας ότι η εξάρτηση από πηγές που έχουν αποδείξει ότι εργαλειοποιούν την ενέργεια δεν μπορεί να αποτελεί μέρος μιας βιώσιμης στρατηγικής.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σημειώνοντας ότι μεγάλο μέρος των ροών ρωσικού αερίου εξακολουθεί να κατευθύνεται προς την περιοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, χαρακτήρισε έργα όπως ο Κάθετος Διάδρομος «κομβικής σημασίας», όχι μόνο για τη μεταφορά φυσικού αερίου, αλλά για τη συνολική αναδιάταξη του ενεργειακού χάρτη της περιοχής. Παράλληλα, άνοιξε τη συζήτηση για την επέκταση του διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια, υπογραμμίζοντας ότι χώρες όπως η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία θα πρέπει να ενταχθούν στον σχεδιασμό, ώστε να δημιουργηθεί ένα ευρύτερο περιφερειακό ενεργειακό σύστημα με αυξημένη διασυνδεσιμότητα και ανθεκτικότητα.

Όπως εξήγησε, η Ελλάδα έχει υιοθετήσει μια «πραγματιστική» ενεργειακή στρατηγική, επενδύοντας στη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος. Από μια περίοδο όπου η ηλεκτροπαραγωγή βασιζόταν σε ποσοστό άνω του 65% στον λιγνίτη, σήμερα η συμμετοχή του έχει περιοριστεί κάτω από το 10%, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καλύπτουν πλέον πάνω από το 50%-55% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας .

Την ίδια στιγμή, ανέδειξε τη στρατηγική επιλογή της χώρας να προχωρήσει στην ανάπτυξη του τομέα των υδρογονανθράκων, επισημαίνοντας ότι για πρώτη φορά μετά από σχεδόν πέντε δεκαετίες προχωρούν ερευνητικές γεωτρήσεις στο Ιόνιο, ενώ έως το τέλος του έτους αναμένεται να ξεκινήσουν σεισμικές έρευνες και νότια της Κρήτης. Στα projects συμμετέχουν μεγάλοι διεθνείς ενεργειακοί όμιλοι, όπως οι Chevron και η ExxonMobil, γεγονός που «ενισχύει την αξιοπιστία και τις προοπτικές του εγχειρήματος».

Κλείνοντας, ο Υπουργός επανέλαβε ότι η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ευρύτερη γεωπολιτική και οικονομική στρατηγική. Η εξασφάλιση αξιόπιστης, προσιτής και διαφοροποιημένης ενέργειας αποτελεί όπως τόνισε προϋπόθεση για ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και κοινωνική συνοχή. «Η ενέργεια είναι ζωή. Και η ασφαλής ενέργεια είναι δύναμη», κατέληξε, συνοψίζοντας το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του.

Η ανακοίνωση του ΥΠΕΝ

Το κρίσιμο θέμα των ενεργειακών διαδρόμων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τη στρατηγική σημασία της περιοχής για την ενεργειακή ασφάλεια, ανέδειξε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου, στο πλαίσιο στρογγυλής τραπέζης της Ρουμανικής Κυβέρνησης που διοργανώνει το Economist με θέμα «Το Επόμενο Άλμα Προς τα Εμπρός της Νοτιοανατολικής Ευρώπης».

Ο Υπουργός συμμετείχε σε πάνελ με τον Ρουμάνο ομόλογό του, Bogdan-Gruia Ivan και την αναπληρώτρια Υπουργό Ενέργειας της Βουλγαρίας, Teodora Georgieva-Mileva. Είχαν προηγηθεί, για το ίδιο θέμα, οι τοποθετήσεις των Αμερικανών Πρέσβεων στην Ελλάδα και στη Ρουμανία, κ.κ. Kimberly Guilfoyle και Darryl Nirenberg, καθώς και του CEO της AKTOR και της Atlantic SEE LNG Trade, κ. Αλέξανδρου Εξάρχου, που εκπροσώπησε τον ιδιωτικό τομέα.

«Ένα βασικό συμπέρασμα που αναδείχθηκε μέχρι τώρα στη συζήτηση από τους αξιότιμους πρέσβεις των ΗΠΑ, αλλά και την προηγούμενη εβδομάδα στο Χιούστον, όπου είχα την τιμή να συμμετάσχω, είναι ότι η ενέργεια είναι ασφάλεια. Η ενέργεια είναι σταθερότητα. Θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε ότι η ενέργεια είναι ζωή. Χωρίς αξιόπιστη και προσιτή ενέργεια τίποτα δεν μπορεί να λειτουργήσει πραγματικά. Τα νοικοκυριά δεν μπορούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια και ασφάλεια. Οι οικονομίες δεν μπορούν να αναπτυχθούν. Οι βιομηχανίες δεν μπορούν να γίνουν διεθνώς ανταγωνιστικές. Οι κοινωνίες δεν μπορούν να ευημερήσουν. Κατά συνέπεια, τα κράτη δεν μπορούν να παραμείνουν ανθεκτικά σε περιόδους κρίσης, όπως αυτές που βιώνουμε σήμερα», τόνισε ο κ. Παπασταύρου, επισημαίνοντας ότι αυτό που έμαθε η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια «με τον δύσκολο τρόπο, είναι ότι ενέργεια δεν μπορεί να θεωρηθεί φθηνή αν δεν είναι ασφαλής».

«Γι’ αυτό, κάθε χώρα αλλά και συνολικά η περιοχή πρέπει να εστιάσει στη διαφοροποίηση πηγών, διαδρομών και τεχνολογιών. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ασφαλής, αξιόπιστη και προσιτή ενέργεια, κάτι που δεν μπορεί να επιτευχθεί όταν εξαρτάται κανείς από χώρες που χρησιμοποιούν την ενέργεια ως μέσο πίεσης», υπογράμμισε, διευκρινίζοντας ότι «γι’ αυτό έργα όπως ο Κάθετος Διάδρομος έχουν τεράστια σημασία. Η Ελλάδα ακολουθεί μια ρεαλιστική ενεργειακή στρατηγική και έχει διαφοροποιήσει το ενεργειακό της μείγμα».

Ο κ. Παπασταύρου είπε ότι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο συνεργαζόμαστε εντατικά με τις γειτονικές χώρες για την ενίσχυση του Κάθετου Διαδρόμου: «Ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι μόνο ένα δίκτυο αγωγών. Είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο. Είναι αρτηρία ανάπτυξης. Αρτηρία σταθερότητας. Αρτηρία ευημερίας. Αρτηρία ελευθερίας. Γιατί μετασχηματίζει την περιοχή, ενισχύει τη διασυνδεσιμότητα και δημιουργεί συνθήκες σταθερότητας που δεν επιτρέπουν επιστροφή στο παρελθόν», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Παπασταύρου, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να προχωρήσουμε ακόμα περισσότερο, «να επεκτείνουμε τον Κάθετο Διάδρομο στα Δυτικά Βαλκάνια, συμπεριλαμβάνοντας τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία».

Και κατέληξε λέγοντας ότι πρόκειται για ένα έργο που αλλάζει τα δεδομένα: «Σε συνδυασμό με ασφαλή και προσιτή ενέργεια από τις ΗΠΑ, μπορεί να φέρει ειρήνη και ευημερία σε ολόκληρη την περιοχή. Και όπως είπα και στην αρχή, η ενέργεια είναι ζωή. Η ασφαλής ενέργεια είναι ισχύς».

Bogdan-Gruia Ivan: Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε

Ο υπουργός Ενέργειας της Ρουμανίας, Bogdan-Gruia Ivan, έθεσε με σαφήνεια το δίλημμα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη: αποφάσεις τώρα ή παρατεταμένη εξάρτηση και αστάθεια. Όπως υπογράμμισε, το πρόβλημα της περιοχής δεν είναι ούτε η έλλειψη πόρων ούτε η γραφειοκρατία, αλλά η απουσία ξεκάθαρης πολιτικής απόφασης.

Ο ίδιος ανέδειξε τον ρόλο της Ρουμανίας ως βασικού ενεργειακού παίκτη, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για τον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς όμως αυτό να επαρκεί για να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες της περιοχής. «Χρειαζόμαστε εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού», τόνισε, ξεκαθαρίζοντας ότι η πλήρης αποκοπή από τις ρωσικές ενεργειακές ροές αποτελεί μονόδρομο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Με ιδιαίτερα αιχμηρό λόγο, σημείωσε ότι η συζήτηση για την απεξάρτηση από τη Ρωσία παραμένει σε επίπεδο δηλώσεων, ενώ στην πράξη οι αποφάσεις καθυστερούν. «Σε συλλογικό επίπεδο όλοι συμφωνούν, αλλά στην πράξη οι αλλαγές δεν προχωρούν», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η περιοχή βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι όπου απαιτείται άμεση δράση.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε η ανάγκη διαμόρφωσης μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για τα επόμενα 20 έως 25 χρόνια, μέσα από συντονισμό των χωρών της περιοχής. Όπως τόνισε, η ενεργειακή ανεξαρτησία δεν είναι ζήτημα επιλογής μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά ζήτημα ενίσχυσης της αυτάρκειας μέσω συνεργασιών και διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού.

Ο Ρουμάνος υπουργός ανέδειξε επίσης μια κρίσιμη αντίφαση της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής: παρά τις επενδύσεις δισεκατομμυρίων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αυτές εξακολουθούν να καλύπτουν λιγότερο από το 20% της κατανάλωσης, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο πάνω από το 80% της ενέργειας εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Σε αυτό το πλαίσιο, υποστήριξε ότι η Ευρώπη οφείλει να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα καύσιμα κατά τη μεταβατική περίοδο, δίνοντας παράλληλα έμφαση στην πυρηνική ενέργεια ως βασικό πυλώνα ενεργειακής ασφάλειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα πυρηνικά έργα της Ρουμανίας, επισημαίνοντας τη σημασία της αναβάθμισης της μονάδας 1 και της κατασκευής μονάδων, τα οποία μπορούν να ενισχύσουν όχι μόνο την ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας, αλλά και την ασφάλεια εφοδιασμού των γειτονικών αγορών.

Παράλληλα, συνέδεσε ευθέως την ενεργειακή πολιτική με τη βιομηχανική και τεχνολογική ανάπτυξη, υπογραμμίζοντας ότι το μέλλον ανήκει στις χώρες που διαθέτουν δύο βασικούς πυλώνες: προσιτή ενέργεια βάσης και πρόσβαση στην τεχνολογία. Όπως σημείωσε, η ενέργεια αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη της βιομηχανίας, της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης, καθιστώντας την κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας.

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στις δυνατότητες της ευρύτερης περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, τονίζοντας ότι χώρες όπως η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Μολδαβία, η Σερβία και η Ουκρανία μπορούν να λειτουργήσουν ως ενιαία αγορά, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική τους ισχύ και δημιουργώντας νέες επενδυτικές ευκαιρίες. Κεντρική θέση στην τοποθέτησή του κατείχε και η ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα, με αιχμή το έργο Neptun Deep, το οποίο χαρακτήρισε «τεράστια επιτυχία».

Όπως ανέφερε, η Ρουμανία στοχεύει όχι μόνο στην αξιοποίηση του συγκεκριμένου έργου, αλλά και στην επέκταση της δραστηριότητας με νέα projects, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες ολόκληρης της περιοχής. Αναφερόμενος στον Κάθετο Διάδρομο, ξεκαθάρισε ότι η Ρουμανία στηρίζει ενεργά το επιχειρηματικό μοντέλο του έργου και εργάζεται για την άρση των εμποδίων και την επιτάχυνση των διαδικασιών. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η περιοχή δεν έχει την «πολυτέλεια της αναμονής». «Δεν είναι ζήτημα αν είναι σωστό, ξέρουμε ότι είναι απαραίτητο. Το μόνο που μένει είναι να δράσουμε άμεσα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Γκεοργκίεβα: Η Νοτιοανατολική Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ενεργειακής ασφάλειας.