Πόσο συστηματικά ελέγχεται και συντηρείται το δίκτυο διανομής φυσικού αερίου στην Αττική και ποιος διασφαλίζει ότι τηρούνται στην πράξη οι προβλεπόμενες διαδικασίες ασφαλείας; Το ερώτημα επανέρχεται με μεγαλύτερη ένταση, καθώς τα διαδοχικά περιστατικά των τελευταίων εβδομάδων χτυπούν «καμπανάκι» για την κατάσταση των υποδομών, την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και τη διαχείριση των έκτακτων συμβάντων.

Από τη φονική έκρηξη στην Πλάκα, τα αίτια της οποίας εξακολουθούν να διερευνώνται, έως την υπόθεση της Γκράβας, όπου η πηγή της οσμής παραμένει «άγνωστη» παρά το πόρισμα του ΤΕΕ εδώ και πέντε εβδομάδες, και τη νέα διαρροή στον Κολωνό, η ασφάλεια του φυσικού αερίου βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο. Πρόκειται για διαφορετικά περιστατικά, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι οφείλονται σε αστοχίες του δικτύου διανομής. Αναδεικνύουν, ωστόσο, ένα ευρύτερο ζήτημα, κατά πόσο οι έλεγχοι που πραγματοποιούνται είναι επαρκείς και πώς κατανέμονται οι αρμοδιότητες μεταξύ διαχειριστή, ιδιοκτητών εγκαταστάσεων, δήμων και εποπτικών αρχών.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η Enaon EDA, ως διαχειριστής του δικτύου διανομής φυσικού αερίου στην Αττική. Το ερώτημα δεν περιορίζεται στην ταχύτητα ανταπόκρισης των συνεργείων όταν σημειώνεται ένα περιστατικό, αλλά επεκτείνεται σε όσα προηγούνται, τους προληπτικούς ελέγχους, τη συντήρηση των παλαιότερων αγωγών, την καταγραφή των βλαβών και την επάρκεια των μηχανισμών ασφαλείας. Το energygame.gr απευθύνθηκε στην Enaon για τα παραπάνω ζητήματα, χωρίς να έχει λάβει μέχρι τη σύνταξη του παρόντος άρθρου συγκεκριμένη ενημέρωση. Η απουσία τεκμηριωμένων απαντήσεων έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία οι καταγγελίες, οι τεχνικές διαπιστώσεις και τα διαδοχικά περιστατικά απαιτούν κάτι περισσότερο από γενικές διαβεβαιώσεις περί ασφαλούς λειτουργίας.

Συγκεκριμένα, γιατί, πέντε εβδομάδες μετά την πρώτη αναφορά για οσμή φυσικού αερίου στη Γκράβα, παραμένει άγνωστη η προέλευσή της και γιατί δεν είχε παραδοθεί ο πλήρης τεχνικός φάκελος των εγκαταστάσεων;

Η εικόνα που αποτυπώνει η έκθεση του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΤΕΕ) για τις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στο σχολικό συγκρότημα της Γκράβας είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Παρότι οι έλεγχοι δεν εντόπισαν ενεργή διαρροή, η πραγματογνωμοσύνη καταγράφει σοβαρές ελλείψεις στα συστήματα ασφαλείας, αποκλίσεις από τις μελέτες των εγκαταστάσεων και προβλήματα στις διατάξεις άμεσης διακοπής της παροχής. Συνολικά, εισηγείται 14 διορθωτικές παρεμβάσεις, ενώ η προέλευση της οσμής που προκάλεσε την αναστάτωση στο σχολικό συγκρότημα παραμένει ανεξιχνίαστη.

Στο επίκεντρο τίθεται, πλέον, και το ζήτημα των αρμοδιοτήτων. Σύμφωνα με όσα αναφέρει η ίδια η Enaon για το ισχύον πλαίσιο, η ευθύνη της ως διαχειριστή αφορά την τροφοδότηση με φυσικό αέριο έως και τον μετρητή, ενώ η συντήρηση και η καλή κατάσταση των εσωτερικών εγκαταστάσεων βαρύνουν τον καταναλωτή ή τον κατά νόμο υπεύθυνο. Η διάκριση αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η εταιρεία στερείται κάθε αρμοδιότητας για τις εσωτερικές εγκαταστάσεις. Στις προβλεπόμενες δραστηριότητές της περιλαμβάνονται η θεώρηση των μελετών, οι έλεγχοι για την έκδοση άδειας χρήσης και, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, η διενέργεια μεταγενέστερων ελέγχων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι, επομένως, πού ακριβώς αρχίζει και πού τελειώνει η ευθύνη κάθε εμπλεκόμενου φορέα στη συγκεκριμένη υπόθεση. Και κυρίως, εάν οι αποκλίσεις που εντόπισε το ΤΕΕ είχαν καταγραφεί κατά το παρελθόν, ποιος όφειλε να τις διαπιστώσει και ποιες ενέργειες είχαν γίνει για την αποκατάστασή τους. Μάλιστα, στην έκθεση του ΤΕΕ πληροφορίες αναφέρουν ότι υποβλήθηκε «αίτημα προς την Enaon την 16.10.2026 με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για υποβολή στοιχείων». Η Enaon απέστειλε αυθημερόν την εγκεκριμένη μελέτη του 40ού Γυμνασίου, όχι όμως και εκείνη του κεντρικού λεβητοστασίου. Για τη δεύτερη εγκατάσταση, το πόρισμα σημειώνει ότι ο διαχειριστής «δεν έχει ανταποκριθεί» στο σχετικό αίτημα μέχρι την ολοκλήρωση της πραγματογνωμοσύνης, στις 20 Οκτωβρίου. Από την πλευρά τους, πηγές της Enaon υποστηρίζουν ότι δεν υπήρξε σχετικό αίτημα επικοινωνίας, ενώ επισημαίνουν πως η χορήγηση στοιχείων συντήρησης των εσωτερικών εγκαταστάσεων προϋποθέτει εξουσιοδότηση. Πρόκειται, ωστόσο, για στοιχεία διαφορετικά από τις εγκεκριμένες μελέτες που είχε ζητήσει ο πραγματογνώμονας, έχοντας, σύμφωνα με το πόρισμα, ήδη λάβει εξουσιοδότηση από τον Δήμο.

Το ερώτημα, συνεπώς, παραμένει: γιατί δεν είχε παραδοθεί η εγκεκριμένη μελέτη του κεντρικού λεβητοστασίου; Η εκκρεμότητα δεν είναι αμελητέα, καθώς ο πραγματογνώμονας υποχρεώθηκε να ελέγξει τη συμμόρφωση της εγκατάστασης με βάση τη μελέτη που είχε προσκομίσει ο Δήμος, χωρίς να διαθέτει την αντίστοιχη εγκεκριμένη από τον διαχειριστή.

Το τελευταίο περιστατικό στον Κολωνό ανοίγει ένα ακόμη μέτωπο αντιπαράθεσης γύρω από την ασφάλεια των υποδομών. Το πρωί της 22ας Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης βλάβης στον δημοτικό ηλεκτροφωτισμό, συνεργείο χτύπησε αγωγό φυσικού αερίου στη συμβολή των οδών Διστόμου και Τριπόλεως, προκαλώντας μικρή διαρροή και την προληπτική εκκένωση γειτονικών σχολείων. Ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών, Πάρης Χαρλαύτης, κατήγγειλε ότι ο αγωγός δεν έφερε ευδιάκριτη σήμανση: σύμφωνα με την ενημέρωση του συνεργείου, ήταν μαύρος, χωρίς κίτρινες ρίγες, ενώ το πλέγμα επισήμανσης ήταν λευκό αντί για κίτρινο.

Η Enaon EDA, με ανακοίνωσή της, αποδίδει τη βλάβη σε εργασίες τρίτων, επισημαίνοντας ότι το προσωπικό Άμεσης Επέμβασης έσπευσε στο σημείο και ολοκλήρωσε την αποκατάσταση περίπου στις 14:00. Υπενθυμίζει, παράλληλα, ότι πριν από κάθε εκσκαφή απαιτείται επικοινωνία με την εταιρεία, προκειμένου να χορηγηθούν τα χαρτογραφικά στοιχεία του δικτύου και οι σχετικές οδηγίες ασφαλείας.

Ήταν ο αγωγός στον Κολωνό κατάλληλα σημασμένος και είχαν τηρηθεί όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες πριν από την εκσκαφή; Η επίσημη απάντηση της Enaon η οποία ήρθε αργά το απόγευμα αποσαφηνίζει ποιος εκτελούσε τις εργασίες και πότε αποκαταστάθηκε η βλάβη, αφήνει όμως αναπάντητη την ουσία της καταγγελίας που κάνει ο Δήμος. Δεν διευκρινίζει εάν η συγκεκριμένη σήμανση ανταποκρινόταν στις τεχνικές προδιαγραφές, ούτε εάν είχε προηγηθεί αίτημα χορήγησης χαρτογραφικών στοιχείων από το συνεργείο. Πρόκειται για δύο διαφορετικές πλευρές της ίδιας υπόθεσης, που απαιτούν τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να αποσαφηνιστεί ο επιμερισμός των ευθυνών. Παράλληλα, για άλλη μία φορά έρχονται στο φως ανησυχίες σχετικά με τη σωστή χαρτογράφηση των υποδομών αερίου με πηγές να κάνουν λόγο για σημαντικά «κενά». Αντίστοιχη, εικόνα συγχυσης περιγράφεται από πηγές της αγοράς και στην Γκράβα, αφού φαίνεται πως και στο εν λόγω περιστατικο η χαρτογράφηση ήταν ελλιπής.

Αντίστοιχα, στην Πλάκα, η έκρηξη και η κατάρρευση του κτιρίου στην οδό Λυσικράτους, με έξι νεκρούς, συνιστούν μια υπόθεση πολύ μεγαλύτερης βαρύτητας, για την οποία τα αίτια εξακολουθούν να διερευνώνται. Το ενδεχόμενο διαφυγής φυσικού αερίου περιλαμβάνεται στα σενάρια που εξετάστηκαν, χωρίς να τεκμηριώνεται κατ αρχήν ότι ευθύνεται το δίκτυο διανομής. Ποια ήταν όμως τα αποτελέσματα των ελέγχων που πραγματοποίησε η Enaon στην περιοχή, έχουν διαβιβαστεί όλα τα σχετικά στοιχεία στις αρμόδιες ερευνητικές αρχές; Η απάντηση δεν μπορεί να προεξοφλήσει το πόρισμα της έρευνας, μπορεί όμως να αποσαφηνίσει τι ακριβώς έχει ελεγχθεί.

Πέρα από τα συγκεκριμένα περιστατικά, το ενδιαφέρον στρέφεται στην καθημερινή επιτήρηση των υποδομών. Το δημοσιευμένο πρόγραμμα συντήρησης της Enaon προβλέπει έλεγχο του δικτύου για ενδεχόμενες διαφυγές φυσικού αερίου τουλάχιστον μία φορά ετησίως, συμπεριλαμβανομένων των παροχετευτικών αγωγών. Για ορισμένα τμήματα χυτοσιδηρού δικτύου σε πυκνοκατοικημένες περιοχές η ελάχιστη συχνότητα αυξάνεται σε τέσσερις ελέγχους τον χρόνο. Πρόκειται για συγκεκριμένες δεσμεύσεις, των οποίων η υλοποίηση πρέπει να είναι μετρήσιμη. Το energygame.gr είχε ζητήσει στοιχεία σχετικά με το πόσα χιλιόμετρα του δικτύου της Αττικής ελέγχθηκαν το 2025 και πόσα μέχρι σήμερα το 2026. Με δεδομένο ότι στο τέλος του 2024 το δίκτυο της Αττικής εκτεινόταν σε περίπου 4.159 χιλιόμετρα, ζητούμενο είναι να δημοσιοποιηθεί η πραγματική κάλυψη των επιθεωρήσεων και όχι μόνο η προβλεπόμενη συχνότητά τους.

Στα επενδυτικά σχέδια της εταιρείας γίνεται, επίσης, αναφορά στην αξιοποίηση οχημάτων προηγμένης ανίχνευσης διαρροών, με την καταγραφόμενη δραστηριότητα επιθεώρησης να αντιστοιχεί σε ποσοστό έως και 200% του μήκους του δικτύου από το 2025. Το ποσοστό αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι κάθε επιμέρους αγωγός έχει ελεγχθεί δύο φορές. Ποιες περιοχές καλύπτονται από τους ελέγχους, πόσο συχνά επανεξετάζονται τα παλαιότερα τμήματα και με ποια κριτήρια καθορίζονται οι προτεραιότητες; Χωρίς γεωγραφική κατανομή και αναλυτικά στοιχεία, οι συνολικοί δείκτες δύσκολα επιτρέπουν αξιολόγηση της πραγματικής κατάστασης του δικτύου.

Εξίσου κρίσιμη είναι η εικόνα των συμβάντων που καταγράφει η ίδια η εταιρεία. Τον Μάιο του 2026, η Enaon είχε αναφέρει ότι δέχθηκε περισσότερες από 356 κλήσεις για ασυνήθιστη οσμή σε περιοχές της νότιας Αθήνας και ότι, παρά την κινητοποίηση συνεργείων και ειδικών οχημάτων, δεν εντοπίστηκε διαρροή από το δίκτυό της. Πόσες αναφορές για πιθανή διαρροή έχει δεχθεί συνολικά στην Αττική την τελευταία τριετία, σε πόσες επιβεβαιώθηκε πρόβλημα και ποια ήταν η αιτία του; Η δημοσιοποίηση αυτών των στοιχείων θα επέτρεπε να διαχωριστούν οι αβάσιμες ειδοποιήσεις από τις πραγματικές αστοχίες, αλλά και να αξιολογηθεί η ανταπόκριση του διαχειριστή.

Το ζήτημα της ηλικίας των υποδομών δεν είναι δευτερεύον. Στο Πενταετές Πρόγραμμα ανάπτυξης της εταιρείας προβλέπεται η ολοκλήρωση, έως το τέλος του 2026, της αντικατάστασης περίπου 150 χιλιομέτρων χυτοσιδηρού δικτύου στο κέντρο της Αθήνας. Πόσα από αυτά τα χιλιόμετρα έχουν ήδη αντικατασταθεί και τι απομένει μέχρι την ολοκλήρωση του προγράμματος; Αντίστοιχα, απαιτείται εικόνα για την ηλικία, τα υλικά κατασκευής και το ιστορικό βλαβών των υπόλοιπων τμημάτων, ώστε να διαπιστωθεί εάν οι παρεμβάσεις ακολουθούν τις πραγματικές ανάγκες του δικτύου.

Η πρόληψη, άλλωστε, κρίνεται πριν από το συμβάν. Πόσες εργασίες προληπτικής συντήρησης και πόσες έκτακτες επισκευές πραγματοποίησε η Enaon στην Αττική το 2024, το 2025 και το 2026; Χρειάζονται ακόμη στοιχεία για τον χρόνο ανταπόκρισης στις ειδοποιήσεις, τη διαδικασία κλιμάκωσης όταν οι αναφορές επαναλαμβάνονται και τα κριτήρια με τα οποία αποφασίζεται η εντατικότερη παρακολούθηση ενός αγωγού. Η περίπτωση της Γκράβας αναδεικνύει ακριβώς τη σημασία αυτής της διαδικασίας: όταν μια οσμή αναφέρεται επί εβδομάδες χωρίς να εντοπίζεται η προέλευσή της, ποιο είναι το επόμενο επίπεδο ελέγχου;

Ερωτήματα γεννά και η σχέση επενδύσεων και ασφάλειας. Στο πενταετές πρόγραμμα ανάπτυξης της Αττικής για την περίοδο 2027–2031 προβλέπονται περίπου 126,3 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη του δικτύου και τις νέες συνδέσεις, ενώ το κονδύλι για την ασφάλεια και την ενίσχυση του δικτύου ανέρχεται σε περίπου 4,69 εκατ. ευρώ. Οι κατηγορίες αυτές δεν αποτυπώνουν κατ’ ανάγκη το σύνολο των λειτουργικών δαπανών συντήρησης. Ποιο είναι, επομένως, το πραγματικό ύψος των ετήσιων δαπανών για επιθεωρήσεις, προληπτική συντήρηση και αντιμετώπιση βλαβών στην Αττική; Και πώς τεκμηριώνεται ότι τα διαθέσιμα κονδύλια επαρκούν για ένα εκτεταμένο δίκτυο, σημαντικό μέρος του οποίου βρίσκεται κάτω από πυκνοδομημένες αστικές περιοχές;

Τέλος, υπάρχει το ζήτημα της εποπτείας. Η δημοσίευση ενός προγράμματος συντήρησης αποτελεί υποχρέωση του διαχειριστή, δεν συνιστά όμως απόδειξη ότι κάθε προβλεπόμενη εργασία έχει ολοκληρωθεί. Ποιος ελέγχει ανεξάρτητα την τήρηση του προγράμματος της Enaon, ποια απολογιστικά στοιχεία υποβάλλονται στις αρμόδιες αρχές και ποια από αυτά είναι διαθέσιμα στους πολίτες; Ιδιαίτερα για το δίκτυο χαμηλής πίεσης, χρειάζεται να αποσαφηνιστούν τόσο η διαδικασία ελέγχου όσο και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται τυχόν αποκλίσεις.

Για ένα δίκτυο που διατρέχει κατοικημένες περιοχές, περνά κοντά σε σχολεία και τροφοδοτεί χιλιάδες κτίρια, η ασφάλεια δεν αρκεί να περιγράφεται στα προγράμματα. Πρέπει να αποδεικνύεται με ελέγχους, μετρήσιμα αποτελέσματα και σαφή ανάληψη ευθύνης.

Διαβάστε ακόμη