Η λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας πλησιάζει με γρήγορους ρυθμούς και για το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας η επόμενη περίοδος εξελίσσεται σε έναν πραγματικό αγώνα δρόμου. Με την 30η Ιουνίου να αποτελεί τον ορίζοντα ολοκλήρωσης για μια σειρά από προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης και τα αυστηρά ευρωπαϊκά ορόσημα να μην επιτρέπουν αποκλίσεις, μια σειρά από εμβληματικά ενεργειακά προγράμματα που σχεδιάστηκαν να χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης εμφανίζουν σοβαρές δυσκολίες στην υλοποίηση τους.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο ΥΠΕΝ εκτιμούν ότι ο συνολικός στόχος των προγραμμάτων εξοικονόμησης ενέργειας παραμένει εφικτός. Και αυτό διότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολογεί ενιαία τα προγράμματα Εξοικονομώ 2021, Εξοικονομώ 2023, Ανακαινίζω – Εξοικονομώ για Νέους, Εξοικονομώ 2025 και Εξοικονομώ Επιχειρώ. Όλα αυτά αθροίζονται σε έναν κοινό δείκτη επιδόσεων που προβλέπει την πραγματοποίηση 95.000 ενεργειακών αναβαθμίσεων κατοικιών και επιχειρήσεων. Αυτό σημαίνει ότι τυχόν υστέρηση ενός προγράμματος μπορεί θεωρητικά να καλυφθεί από καλύτερες επιδόσεις κάποιου άλλου.

Αγώνας για εναλλακτικές χρηματοδοτήσεις

Εντούτοις, με μία σειρά από προγράμματα να προχωρούν “ασθμαίνοντας”, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, επεξεργάζεται σενάρια χρηματοδότησης προκειμένου να μη χαθούν κοινοτικοί πόροι, να μη βρεθούν εκτεθειμένοι χιλιάδες δικαιούχοι και να διασωθούν επενδύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη. Στην κατηγορία αυτών των προγραμμάτων βρίσκονται το Ανακαινίζω – Εξοικονομώ για Νέους, το Εξοικονομώ Επιχειρώ, τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης σχολικών μονάδων Φοίβος και Αθηνά και το πρόγραμμα αναβάθμισης ορεινών τουριστικών καταλυμάτων Σε αρκετές περιπτώσεις εξετάζεται πλέον ανοικτά η μεταφορά τους στο ΕΣΠΑ, στο νέο Ταμείο Απανθρακοποίησης ή σε άλλες εθνικές και ευρωπαϊκές πηγές χρηματοδότησης.

Πιο αναλυτικά,

  • Ανακαινίζω – Εξοικονομώ για Νέους: Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τους τελευταίους μήνες, οι ρυθμοί παραμένουν χαμηλοί σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό. Η προθεσμία ολοκλήρωσης των επενδύσεων λήγει στις 30 Ιουνίου και αρκετοί δικαιούχοι βρίσκονται ακόμη σε στάδιο υλοποίησης εργασιών ή διοικητικών εγκρίσεων. Παράγοντες της αγοράς σημειώνουν ότι τα προβλήματα δεν προκλήθηκαν από τους ωφελούμενους αλλά από μια αλληλουχία καθυστερήσεων που εμφανίστηκαν ήδη από την έναρξη του προγράμματος. Χρονοβόρες διαδικασίες ελέγχου, ζητήματα με τις εγκρίσεις, δυσκολίες στην έκδοση δικαιολογητικών και οι συνεχείς προσαρμογές του πληροφοριακού συστήματος οδήγησαν σε συσσώρευση καθυστερήσεων που σήμερα απειλούν την ομαλή ολοκλήρωση της δράσης.
  • Εξοικονομώ Επιχειρώ: Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε ως η βασική παρέμβαση ενεργειακής αναβάθμισης για μικρές, μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις του τριτογενούς τομέα, όμως η εξέλιξη του απέχει σημαντικά από τους αρχικούς στόχους. Παρότι στο πληροφοριακό σύστημα καταγράφηκαν περισσότερες από 7.000 αιτήσεις, τελικά εντάχθηκαν λίγο περισσότερες από 1.830 επιχειρήσεις, με συνολικό προϋπολογισμό επιδοτήσεων που φθάνει περίπου τα 148 εκατομμύρια ευρώ. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι λιγότερες από 500 επιχειρήσεις βρίσκονται σήμερα σε φάση υλοποίησης ή σε προχωρημένο στάδιο ελέγχων. Με αυτά τα δεδομένα, ο αρχικός στόχος για ενεργειακή αναβάθμιση 2.600 επιχειρήσεων θεωρείται πρακτικά ανέφικτος εντός των χρονοδιαγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μόλις το ένα τρίτο των ενταγμένων επενδυτικών σχεδίων αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τις 30 Ιουνίου.
  • Φοίβος και Αθηνά: Εξίσου σημαντικές είναι οι εξελίξεις γύρω από τα προγράμματα τα οποία αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών παιδικών σταθμών, βρεφονηπιακών σταθμών, νηπιαγωγείων και δημοτικών σχολείων. Το πρόγραμμα Φοίβος διαθέτει προϋπολογισμό 12,4 εκατ. ευρώ και αφορά αποκλειστικά δημοτικούς παιδικούς, βρεφικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς. Το πρόγραμμα Αθηνά διαθέτει πολύ μεγαλύτερο προϋπολογισμό, ύψους 37,2 εκατ. ευρώ, και απευθύνεται σε νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία που έχουν κατασκευαστεί πριν το 2000 και δεν έχουν αναβαθμιστεί ενεργειακά.
  • Στο ίδιο πακέτο έργων περιλαμβάνεται και το πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης ορεινών τουριστικών καταλυμάτων. Με προϋπολογισμό 10 εκατ. ευρώ, το πρόγραμμα στοχεύει στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και του λειτουργικού κόστους μικρών τουριστικών μονάδων σε ορεινές περιοχές της χώρας.

Μικρή παράταση για το Εξοικονομώ 2025

Παράλληλα, έντονες είναι οι πιέσεις που ασκούνται προς την πολιτική ηγεσία για παράταση του Εξοικονομώ 2025. Μηχανικοί, τεχνικά επιμελητήρια, κοινωνικοί φορείς και δικαιούχοι υποστηρίζουν ότι οι καθυστερήσεις που σημειώθηκαν κατά την ενεργοποίηση του προγράμματος δεν επιτρέπουν την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων μέσα στις υφιστάμενες προθεσμίες. Σύμφωνα με πληροφορίες, το ΥΠΕΝ εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο μιας σύντομης παράτασης που θα μπορούσε να φθάσει έως τα μέσα Ιουλίου σε συνεννόηση με το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Εκτός έμεινε το Απόλλων

Η πιο ηχηρή όμως περίπτωση είναι αυτή του προγράμματος «Απόλλων». Το πρόγραμμα είχε σχεδιαστεί ως η βασική παρέμβαση στήριξης ενεργειακών κοινοτήτων και ευάλωτων νοικοκυριών μέσω επενδύσεων ύψους 100 εκατ. ευρώ. Στόχος ήταν η εγκατάσταση 400 έως 500 MW έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με συστήματα αποθήκευσης σε μπαταρίες. Η παραγόμενη ενέργεια θα κατευθυνόταν σε δήμους και νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια, μειώνοντας σημαντικά το ενεργειακό τους κόστος. Η απένταξη του έργου από το ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις. Η ευρωπαϊκή ομοσπονδία ενεργειακών κοινοτήτων REScoop ανακοίνωσε ότι υποβάθμισε την Ελλάδα στο ευρωπαϊκό εργαλείο αξιολόγησης χρηματοδοτήσεων για ενεργειακές κοινότητες.

Μικρότεροι στόχοι και το δίκτυο δημόσιων φορτιστών ηλεκτρικών οχημάτων Φορτίζω Παντού

Σημαντικές αλλαγές έγιναν και στο πρόγραμμα Φορτίζω Παντού, το οποίο αποτελούσε ένα από τα βασικά έργα ηλεκτροκίνησης του Ταμείου Ανάκαμψης. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε συνολική χρηματοδότηση 80 εκατ. ευρώ για την εγκατάσταση τουλάχιστον 4.500 δημοσίως προσβάσιμων σημείων φόρτισης με συνολική ισχύ 300 MW. Το πρόγραμμα κάλυπτε την προμήθεια, εγκατάσταση και σύνδεση των φορτιστών με το ηλεκτρικό δίκτυο και στόχευε σε πόλεις, εθνικούς οδικούς άξονες, λιμάνια, αεροδρόμια και σημεία του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών. Μετά την αναθεώρηση του Σχεδίου Ανάκαμψης, το έργο απεντάχθηκε από το ΤΑΑ και μεταφέρθηκε στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης. Τα διαθέσιμα κονδύλια μειώθηκαν στο μισό, από 80 σε 40 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 8 εκατ. ευρώ προορίζονται για έργα δήμων μέσω των Σχεδίων Φόρτισης Ηλεκτρικών Οχημάτων, ενώ τα υπόλοιπα 32 εκατ. ευρώ θα διατεθούν σε ιδιωτικές επενδύσεις, εμπορικά κέντρα, πρατήρια καυσίμων, χώρους στάθμευσης, τουριστικές εγκαταστάσεις, λιμένες και αερολιμένες.

Το θετικό στοιχείο είναι ότι το νέο πλαίσιο συνοδεύεται από πολύ μεγαλύτερη χρονική ευελιξία. Τα έργα των δήμων μπορούν πλέον να ολοκληρωθούν έως τις 30 Ιουνίου 2027, ενώ οι σχετικές αιτήσεις πληρωμής θα γίνονται δεκτές έως το τέλος του ίδιου έτους. Για τις ιδιωτικές επενδύσεις η προθεσμία ολοκλήρωσης μεταφέρεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026, ενώ οι αιτήσεις πληρωμής μπορούν να υποβληθούν έως τον Ιούνιο του 2027. Η τελική λήξη της δράσης τοποθετείται στις 31 Δεκεμβρίου 2028.

Ποια έργα έμειναν εκτός στην αναθεώρηση του 2025

Η αναθεώρηση του 2025 αποκάλυψε συνολικά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ελλάδα στην απορρόφηση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης σε σύνθετα ενεργειακά έργα. Μεταξύ των έργων που τροποποιήθηκαν ή απεντάχθηκαν περιλαμβάνονται η ενεργειακή αναβάθμιση 150 δημοσίων κτιρίων και 100.000 σημείων οδικού φωτισμού, η οποία καταργήθηκε πλήρως, ενώ για την ενεργειακή αναβάθμιση ιδιωτικών επιχειρήσεων ο στόχος μειώθηκε από 7.000 σε 3.500 εγκαταστάσεις. Παράλληλα αφαιρέθηκαν ορισμένα ορόσημα από το έργο δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στον Πρίνο, ενώ απεντάχθηκε πλήρως το έργο δημιουργίας των 13 Περιφερειακών Κέντρων Πολιτικής Προστασίας συνολικού προϋπολογισμού 143 εκατ. ευρώ.

Διαβάστε ακόμα