Η σύγκρουση που μαίνεται σχεδόν 10 ημέρες στη Μέση Ανατολή θα δοκιμάσει την ανθεκτικότητα της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου αντιδρούν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο σε κάθε νέα εξέλιξη στο πεδίο, ενώ κυβερνήσεις και αγορές χαρτογραφούν πιθανά σενάρια για την πορεία της κρίσης και τις συνέπειές της στην ενεργειακή ασφάλεια. Μέσα σε αυτό το πολεμικό σκηνικό, ο φόβος μιας νέας περιόδου υψηλών τιμών ενέργειας επισκιάζει τις διεθνείς αγορές, καθώς η κλιμάκωση της σύγκρουσης απειλεί να διαταράξει κρίσιμες ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και η σχεδόν πλήρης παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχονται περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης, καθώς και περίπου 120 δισ. κυβικά μέτρα LNG ετησίως, δηλαδή περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου, έχουν ήδη προκαλέσει έντονη μεταβλητότητα στις αγορές. Αναλυτές προειδοποιούν ότι το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα θα μπορούσε να βρεθεί στο έλεος μιας νέας κρίσης, επαναφέροντας στο προσκήνιο τον «εφιάλτη» των υψηλών τιμών ενέργειας για οικονομίες και καταναλωτές.

Η Ελλάδα βρίσκεται στον κυκεώνα αυτής της σύγκρουσης και τώρα καλείται να κάνει τον λογαριασμό. Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εκτιμά πως ο πραγματικός «συναγερμός» θα χτυπήσει όταν το πετρέλαιο κινηθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι ή εάν το φυσικό αέριο ξεπεράσει σταθερά τα 60 ευρώ/MWh, επίπεδα που θα μπορούσαν να μεταφραστούν σε ισχυρότερες πιέσεις για τις ευρωπαϊκές οικονομίες και τις τιμές ενέργειας.

Την Παρασκευή η σχετική ψυχραιμία που επικρατούσε έως τότε στην αγορά πετρελαίου φαίνεται να υποχώρησε, με τις τιμές να αντιδρούν έντονα στις γεωπολιτικές εξελίξεις. Το Brent εκτινάχθηκε πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι, καθώς η σκληρή ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν, σε συνδυασμό με τα σενάρια για περαιτέρω κλιμάκωση της κρίσης, ενίσχυσαν τη νευρικότητα των αγορών. Στο κλίμα αυτό συνέβαλαν και οι προειδοποιήσεις του υπουργού Ενέργειας του Κατάρ, Σαάντ αλ-Κάαμπι, ο οποίος δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο οι τιμές να φτάσουν ακόμη και τα 150 δολάρια το βαρέλι τις επόμενες εβδομάδες, εάν τα δεξαμενόπλοια αδυνατούν να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ. Σημειώνεται πως το πετρέλαιο κατέγραψε την πρώτη εβδομάδα πολέμου αύξηση άνω του 25%.

Την ίδια ώρα, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατέγραψαν ισχυρή άνοδο, που ξεπερνά το 60% μέσα σε μία εβδομάδα, με το δείκτη για τις τιμές αερίου στην Ευρώπη να σταθεροποιείται πλέον στην περιοχή των 50–52 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Αν και η αύξηση είναι σημαντική, τα επίπεδα αυτά παραμένουν αισθητά χαμηλότερα από τα ιστορικά υψηλά που είχαν καταγραφεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν οι τιμές είχαν εκτιναχθεί σε επίπεδα άνω των 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη δραστική μείωση των ροών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Πώς είδε την νευρικότητα των αγορών η εγχώρια αγορά

Η άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται και στην εγχώρια αγορά καυσίμων, με τις τιμές στα πρατήρια να καταγράφουν αυξήσεις μέσα σε λίγες ημέρες. Η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης κινείται πλέον πανελλαδικά κοντά στα 1,79 ευρώ το λίτρο, αυξημένη κατά περίπου 4 λεπτά σε σχέση με τα επίπεδα της προηγούμενης εβδομάδας. Στην Αττική η τιμή διαμορφώνεται ήδη γύρω στα 1,83–1,84 ευρώ το λίτρο, ενώ σε ορισμένες περιοχές, όπως τα Δωδεκάνησα και οι Κυκλάδες, οι τιμές προσεγγίζουν ή και ξεπερνούν τα 1,90 ευρώ, με ορισμένα πρατήρια να πωλούν ακόμη και πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στο ντίζελ κίνησης, όπου η αύξηση είναι ακόμη πιο έντονη. Η μέση πανελλαδική τιμή έχει διαμορφωθεί περίπου στα 1,65 ευρώ το λίτρο, από περίπου 1,56 ευρώ πριν από μία εβδομάδα, καταγράφοντας άνοδο σχεδόν 9 λεπτών. Στην Αττική, μάλιστα, το ντίζελ φτάνει σε ορισμένα πρατήρια ακόμη και τα 1,74 ευρώ το λίτρο.

Ανοδική πορεία καταγράφει και το πετρέλαιο θέρμανσης, το οποίο μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα έχει αυξηθεί σχεδόν 10 λεπτά, φτάνοντας στα 1,28 ευρώ το λίτρο, από περίπου 1,18 ευρώ. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι οι τιμές ενδέχεται να κινηθούν ακόμη υψηλότερα τις επόμενες ημέρες. Ωστόσο, κύκλοι της αγοράς καυσίμων επισημαίνουν ότι οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές πετρελαίου δεν μεταφέρονται άμεσα στην αντλία, καθώς απαιτούνται συνήθως τρεις έως τέσσερις ημέρες μέχρι να περάσουν σταδιακά στη λιανική αγορά, λόγω των αποθεμάτων που έχουν ήδη αγοραστεί σε προηγούμενες τιμές και συνιστούν «ψυχραιμία».

Όμως, ο προβληματισμός είναι έντονος. Το υπουργείο Ανάπτυξης μελετά την επαναφορά του πλαφόν στο περιθώριο μικτού κέρδους, ενώ η Ομοσπονδία Βενζινοπωλών Ελλάδος να έχει ζητήσει συνάντηση με τον Υπουργό Ανάπτυξης, υποστηρίζοντας ότι οι αυξήσεις που καταγράφονται στα πρατήρια είναι χαμηλότερες από εκείνες που σημειώθηκαν στις τιμές των διυλιστηρίων και καλεί την κυβέρνηση να εξετάσει προσεκτικά τα στοιχεία πριν προχωρήσει σε τυχόν μέτρα όπως η επιβολή πλαφόν στα καύσιμα. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας του Καταναλωτή εντείνει τους ελέγχους στην αγορά, με στόχο την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας.

Πάντως, προς το παρόν το ασφαλές συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι δεν διαφαίνεται κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας. Τα δύο διυλιστήρια της χώρας επιβεβαιώνουν ότι τα διαθέσιμα αποθέματα υπερβαίνουν τις 90 ημέρες, επίπεδο που καλύπτει πλήρως τις υποχρεώσεις της χώρας.

Το ρεύμα και η ευνοϊκή συγκυρία

Στο φυσικό αέριο, τυχόν παρατεταμένη άνοδος των τιμών αναμένεται να επηρεάσει τα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας των επόμενων μηνών, καθώς αποτελεί βασικό καύσιμο για την ηλεκτροπαραγωγή. Ωστόσο, η αγορά εισέρχεται σε περίοδο χαμηλότερης εποχικής ζήτησης, ενώ οι ταμιευτήρες παραμένουν σε υψηλά επίπεδα λόγω των πρόσφατων βροχοπτώσεων, ενισχύοντας την υδροηλεκτρική παραγωγή. Παράλληλα, η αυξημένη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα και η μειωμένη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργούν ως «μαξιλάρι» απέναντι στις πιέσεις που προκαλούν οι διεθνείς εξελίξεις στις τιμές της ενέργειας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να ενισχύσει τη στροφή νοικοκυριών και επιχειρήσεων προς τα σταθερά «μπλε» τιμολόγια, ιδιαίτερα μετά από ένα δίμηνο πολύ χαμηλών χονδρεμπορικών τιμών που αποτυπώθηκαν και στα τιμολόγια του Μαρτίου.

«Ψύχραιμη» προσπαθεί να παραμείνει η Ευρώπη, αγκάθι οι τιμές

Καθησυχαστική προς ως προς την ασφάλεια εφοδιασμού παραμένει και η Ευρωπαϊκή, αλλά ταυτόχρονα προειδοποιεί για τους κινδύνους που δημιουργεί η νέα γεωπολιτική κρίση στις ενεργειακές αγορές. Όπως ανέφερε ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν την Παρασκευή η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο διακοπής προμηθειών φυσικού αερίου, καθώς το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα παραμένει ανθεκτικό χάρη στη διαφοροποίηση πηγών. Ωστόσο, η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να ασκήσει ισχυρές πιέσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας και να δυσκολέψει την επόμενη κρίσιμη φάση της αγοράς, δηλαδή την αναπλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου ενόψει του χειμώνα 2026-2027.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή καθιστά την αναπλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου για τον επόμενο χειμώνα σημαντικά πιο δύσκολη και ακριβή. Τα επίπεδα πλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου βρίσκονται σήμερα κάτω από το 31%, έναντι περίπου 40% την ίδια περίοδο πέρυσι, περιορίζοντας τα περιθώρια απορρόφησης νέων ενεργειακών κραδασμών. Η Ευρώπη αναμένεται να ολοκληρώσει τη χειμερινή περίοδο με αποθέματα μόλις 22%–27%, πολύ χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας που διαμορφώνεται γύρω στο 41%, γεγονός που σημαίνει ότι θα χρειαστεί να εισαγάγει περίπου 700 φορτία LNG, δηλαδή περίπου 67 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, για να γεμίσει ξανά τις αποθήκες της μέσα στο καλοκαίρι.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις διαταραχές στις ροές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς, καθώς ακόμη και μια διακοπή ενός μήνα θα μπορούσε να αφαιρέσει σχεδόν 10 bcm LNG από την αγορά, εντείνοντας τον ανταγωνισμό με την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία. Σε αυτό το περιβάλλον οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν ήδη αυξηθεί σχεδόν 50% μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ αναλυτές του Montel προειδοποιούν ότι θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα και ακόμη και τα 100 ευρώ/MWh εάν η διαταραχή στις προμήθειες παραταθεί.

Γιατί το Κατάρ δημιουργεί μία μορφή πίεσης στην Ευρώπη

Το Κατάρ βρίσκεται στο επίκεντρο των ανησυχιών για την παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου, καθώς αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG στον κόσμο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, καλύπτοντας περίπου το 20% της παγκόσμιας δυναμικότητας υγροποίησης. Το 2025 οι εξαγωγές του ανήλθαν σε περίπου 81 εκατομμύρια μετρικούς τόνους LNG, σύμφωνα με στοιχεία του Reuters. Η απόφαση της QatarEnergy να αναστείλει προσωρινά την παραγωγή και τις παραδόσεις από το συγκρότημα Ras Laffan, σε συνδυασμό με τις σοβαρές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, από διέρχεται σχεδόν σύνολο των καταριανών φορτίων, δημιουργεί τον κίνδυνο να τεθεί εκτός αγοράς σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς LNG.

Σε αυτό το περιβάλλον, το βασικό ζήτημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο η άμεση έκθεσή της στο καταριανό αέριο, η οποία παραμένει σχετικά περιορισμένη, περίπου στο 4% των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ, αλλά κυρίως ο ανταγωνισμός με την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία LNG. Καθώς η πλειονότητα των καταριανών εξαγωγών κατευθύνεται προς ασιατικές αγορές, τυχόν περιορισμός των ροών θα οδηγήσει χώρες της Ασίας να αναζητήσουν εναλλακτικά φορτία από τις ίδιες αγορές στις οποίες απευθύνεται και η Ευρώπη, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλοι προμηθευτές του Ατλαντικού. Αυτό αυξάνει τον ανταγωνισμό για τα ίδια φορτία και ενισχύει την πιθανότητα ανοδικών πιέσεων στις τιμές LNG τους επόμενους μήνες.

Σύμφωνα με το Montel, μια παρατεταμένη διαταραχή στις εξαγωγές LNG από το Κατάρ θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των τιμών φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Ειδικότερα, εάν η διακοπή των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ διαρκέσει περίπου έναν μήνα, ο ευρωπαϊκός δείκτης TTF θα μπορούσε να κινηθεί πάνω από τα 70 ευρώ/MWh, ενώ σε σενάρια μεγαλύτερης διάρκειας οι τιμές ενδέχεται να φτάσουν ακόμη και τα 85–115 ευρώ/MWh. Παρότι τα επίπεδα αυτά παραμένουν αισθητά χαμηλότερα από το ιστορικό υψηλό των 345 ευρώ/MWh που είχε καταγραφεί το 2022, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να δυσκολέψει την πλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου πριν από τον επόμενο χειμώνα, διατηρώντας τις τιμές σε ανοδική τροχιά.

Τι φοβάται η Κίνα

Η Κίνα αποτελεί την αγορά που έχει στραμμένο το βλέμμα της η παγκόσμια αγορά πετρελαίου, καθώς οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τη Λατινική Αμερική επηρεάζουν άμεσα το ενεργειακό της ισοζύγιο. Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων Kpler, σχεδόν όλο το εξαγόμενο πετρέλαιο του Ιράν και περισσότερο από το μισό της Βενεζουέλας κατευθύνθηκε πέρυσι στην κινεζική αγορά, με τις δύο χώρες να καλύπτουν συνολικά περίπου το 17% των εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας. Ωστόσο, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι πολιτικές ανατροπές στη Βενεζουέλα μεταβάλλουν ριζικά το ενεργειακό τοπίο, αυξάνοντας το κόστος προμήθειας για το Πεκίνο σε μια περίοδο όπου η κινεζική οικονομία επιβραδύνεται και η βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα δοκιμάζεται.

Την ίδια στιγμή, η Ινδία, ο τρίτος μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο επανέρχεται δυναμικά στο ρωσικό πετρέλαιο, γεγονός που προσθέτει νέα δεδομένα στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να παραχωρήσουν εξαίρεση 30 ημερών στις αγορές ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία, αναστέλλοντας τους δασμούς 25% που είχαν επιβληθεί τον προηγούμενο μήνα. Οι αναλυτές του Bloomberg εκτιμούν ότι κάθε μείωση της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου κατά 1% μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών περίπου κατά 4%, εντείνοντας τις πιέσεις στις αγορές.

Η σύγχυση και οι διαδοχικές διαταραχές στις ενεργειακές ροές ενδέχεται να καταστούν ολοένα δυσκολότερο να αγνοηθούν, εάν η κρίση παραταθεί για πολλές εβδομάδες, σημειώνει το Bloomberg, προειδοποιώντας ότι οι ισορροπίες στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές αρχίζουν να μεταβάλλονται με ανησυχητικό τρόπο.

Διαβάστε ακόμη