Το στοίχημα της Γαλλίας να πρωταγωνιστήσει στη νέα εποχή αναγέννησης της πυρηνικής ενέργειας μοιάζει να κλονίζεται. Η Naarea, η start-up που παρουσιάστηκε ως πρότυπο τεχνολογικής καινοτομίας στον γαλλικό πυρηνικό τομέα, με ειδίκευση στους μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, βρίσκεται ένα βήμα πριν από τη δικαστική εκκαθάριση, φέρνοντας στο φως τα όρια της κρατικής στήριξης και τα προβλήματα χρηματοδότησης που αντιμετωπίζουν οι πιο φιλόδοξες τεχνολογικές προσπάθειες.

Την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, το Εμποροδικείο του Παρισιού (Tribunal des activités économiques – TAE) επρόκειτο να αποφασίσει για την εκκαθάριση της εταιρείας. Ωστόσο, μια νέα ανατροπή σημειώθηκε όταν η Eners, ο αγοραστής που είχε επιλεγεί, ανακοίνωσε στη γαλλική εφημερίδα Les Échos ότι ζητά αναβολή της ακροαματικής διαδικασίας. Αιτία είναι το αίτημα του δικαστικού εκκαθαριστή να ακυρωθεί η απόφαση που παρέδιδε τον έλεγχο της Naarea στην Eners, εταιρεία επεξεργασίας αποβλήτων που ίδρυσε ο Γάλλος επιχειρηματίας και πρώην βουλευτής Éric Delaunay. Η συμφωνία είχε επικυρωθεί από το TAE της Ναντέρ στα μέσα Ιανουαρίου, έπειτα από μια δραματική εξέλιξη, όταν η Eners επιχείρησε να αποσύρει την προσφορά της την τελευταία στιγμή. Παρά τις νομικές διελκυστίνδες, η εκκαθάριση της Naarea μοιάζει σήμερα αναπόφευκτη. «Ελπίζουμε σε μια 2η σεζόν», έλεγε πρόσφατα το περιβάλλον του ιδρυτή της start-up, Jean-Luc Alexandre, ο οποίος αποφεύγει κάθε δημόσιο σχόλιο.

Η πτώση της Naarea ρίχνει βαριά σκιά σε περίπου 12 νεοφυείς καινοτόμες επιχειρήσεις που επιχειρούν να αναπτύξουν μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Μέχρι σήμερα, το οικοσύστημα αυτό έχει λάβει συνολικά περίπου 200 εκατ. ευρώ σε δημόσιες ενισχύσεις, ποσό που απέχει πολύ από τα «πολλά δισεκατομμύρια ευρώ» που είχε υποσχεθεί ο Εμανουέλ Μακρόν, κατά την παρουσίαση του προγράμματος France 2030, πριν από τέσσερα χρόνια. Η Naarea, μαζί με την ιταλική Newcleo, ήταν από τις πρώτες εταιρείες που χρηματοδοτήθηκαν από το γαλλικό κράτος το καλοκαίρι του 2023, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής στήριξης «τεχνολογιών ρήξης»: αντιδραστήρες με λιωμένα άλατα, ψυχόμενους με μόλυβδο. Λίγους μήνες αργότερα, ο Jean-Luc Alexandre συνόδευε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στην Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο αποστολής επιχειρηματιών που προωθούσαν τις υποσχέσεις της French Tech, την κυβερνητική πρωτοβουλία για την ενίσχυση και προβολή των γαλλικών startups τεχνολογίας στο εξωτερικό.

Η αποτυχία της Alstom και της Suez να εξαγοράσουν δραστηριότητες της Naarea άφησε τη startup χωρίς ισχυρή βιομηχανική στήριξη και περισσότερο εκτεθειμένη στον ανταγωνισμό. Ο ιδρυτής της, μηχανικός με έντονη επικοινωνιακή ικανότητα, που, όπως λένε στελέχη του κλάδου, «θα μπορούσε να πουλά πάγο στην Ανταρκτική», είχε ήδη αντλήσει 90 εκατ. ευρώ από ιδιώτες επενδυτές και 10 εκατ. ευρώ από δημόσιες επιδοτήσεις, πριν αλλάξει στρατηγική πορεία. Ακόμη και τους τελευταίους μήνες, στο Παγκόσμιο Σαλόνι Πυρηνικής Ενέργειας στο Villepinte, το κλίμα στο περίπτερο της Naarea απέπνεε αισιοδοξία. Η διοίκηση συνέχιζε να μιλά για επικείμενη είσοδο νέων επενδυτών, παρότι η εταιρεία είχε ήδη τεθεί σε καθεστώς δικαστικής αναδιάρθρωσης.

Τεχνολογικό αδιέξοδο ή χρηματοδοτική ασφυξία;

Δύο αντικρουόμενες ερμηνείες κυριαρχούν για την κατάρρευση της Naarea. «Η εταιρεία βρίσκεται σε τεχνολογικό αδιέξοδο, σε ένα εξαιρετικά σύνθετο πυρηνικό έργο», εκτιμά πρώην στέλεχος. Από την πλευρά της, η Naarea μιλά για «λάθος τροχιά» και αφήνει αιχμές για την οικονομική ευθραυστότητα του αγοραστή. Σε κάθε περίπτωση, η ανάπτυξη ενός καινοτόμου πυρηνικού αντιδραστήρα δεν ήταν ποτέ απλή υπόθεση. Η φάση του πρωτοτύπου απαιτεί κατά μέσο όρο επενδύσεις «της τάξης του 1 δισ. ευρώ ανά έργο», υπενθυμίζει η Επιτροπή Ρύθμισης της Ενέργειας (CRE). Οι τεχνολογίες AMR (advanced modular reactors), όπως αυτές της Naarea ή της Newcleo, είναι λιγότερο δοκιμασμένες, ενώ η καθαρότητα της καύσης, ιδίως του πλουτωνίου, δεν είναι εγγυημένη. Ήδη από το 2024, εμπιστευτική έκθεση του Ανώτατου Επιτρόπου Στρατηγικής, με χαρακτηρισμό «άμυνας», προειδοποιούσε ότι οι συνεχείς μεταβολές και η αβεβαιότητα στη χρηματοδότηση μπορούν να πλήξουν σοβαρά έναν τόσο ευαίσθητο και κρίσιμο τομέα όπως η πυρηνική ενέργεια.

Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένες startups διστάζουν να υποβάλουν αιτήσεις για τις απαραίτητες εγκρίσεις, επικαλούμενες το ασταθές πολιτικό πλαίσιο. Το επιχείρημα αυτό επανήλθε στο προσκήνιο και στην υπόθεση Naarea. «Η πολιτική αστάθεια το 2024 οδήγησε σε επιβράδυνση των αποφάσεων και σε αναβολή νέων ενισχύσεων του France 2030, ύψους 80 εκατ. ευρώ», επιβεβαιώνει ο δικαστής της Ναντέρ. Από τον Μάρτιο του 2024, μετά το διεθνές πυρηνικό συνέδριο στις Βρυξέλλες, η Γαλλία δεν έχει αποδεσμεύσει νέα βοήθεια. Τα 80 εκατ. ευρώ που διατέθηκαν για τη Naarea δεν επαρκούν, αλλά «δεν είναι άδικη μομφή», σημειώνει ο Bruno Bonnell, επικεφαλής της Γενικής Γραμματείας Επενδύσεων (SGPI). «Συχνά δεν είναι αρκετό για τα έργα μας», παραδέχεται, υπενθυμίζοντας ότι το κράτος δεν σκοπεύει να αντικαταστήσει τους ιδιώτες επενδυτές, αλλά να μειώσει το ρίσκο. Από τα 500 εκατ. ευρώ του πακέτου France 2030, έχουν δεσμευθεί λιγότερα από 100 εκατ. ευρώ για τα 130 εκατ. που έχουν ήδη χορηγηθεί σε έργα ανάπτυξης. Οι ιδιωτικές start-up έχουν συγκεντρώσει συνολικά περίπου 230 εκατ. ευρώ, ενώ οι συνολικές ανάγκες ανέρχονται σε 2 δισ. ευρώ. Μέχρι σήμερα έχουν εξασφαλιστεί 645 εκατ. ευρώ, ποσό τρεις φορές μικρότερο από το απαιτούμενο.

Η στροφή προς τις ΗΠΑ

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Newcleo στρέφει πλέον το βλέμμα της προς τις ΗΠΑ. «Στην Αμερική του Τραμπ, ορισμένα έργα έχουν ήδη συγκεντρώσει δεκάδες εκατομμύρια δολάρια», σημειώνει στέλεχος, προσθέτοντας ότι αντίστοιχα επενδυτικά ρεύματα παρατηρούνται και στην Κίνα και τη Ρωσία, όπου ήδη λειτουργούν μίνι-αντιδραστήρες.

Στη Γαλλία, το Συμβούλιο Πυρηνικής Πολιτικής υπό τον Εμανουέλ Μακρόν αποφάσισε να αναπροσανατολίσει τη δημόσια στήριξη προς ώριμα βιομηχανικά έργα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε λειτουργία ενός επιδεικτικού αντιδραστήρα μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2030. Πέντε υποψήφια έργα έχουν ήδη προεπιλεγεί -Calogena, Blue Capsule, Jimmy, Nuward και Archeos-, με στόχο να στηριχθούν τελικά μόνο δύο ή τρία. Τα έργα παραγωγής θερμότητας της Calogena και της Jimmy ξεχωρίζουν σήμερα ως τα «φαβορί» για τη δημόσια στήριξη. Η Calogena στοχεύει στη θέρμανση μεγάλων πόλεων, ξεκινώντας από το Ελσίνκι, ενώ η Jimmy φιλοδοξεί να αντικαταστήσει το φυσικό αέριο σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, με πρώτη εφαρμογή το 2030 στον όμιλο Union Inox. Πρόσφατα, η Jimmy ολοκλήρωσε νέο γύρο χρηματοδότησης ύψους 20 εκατ. ευρώ, με βασικό επενδυτή την Eners. «Ολοκληρώσαμε μια νέα άντληση κεφαλαίων και ετοιμαζόμαστε να βγούμε από το δάσος», δηλώνει ο συνιδρυτής Antoine Guyot, τονίζοντας όμως ότι η εταιρεία χρειάζεται επιπλέον 300 εκατ. ευρώ για να φτάσει σε ένα βιώσιμο προϊόν. Η κατάρρευση της Naarea ηχεί πλέον σαν καμπανάκι για όλο τον κλάδο. Το γαλλικό στοίχημα των μίνι πυρηνικών αντιδραστήρων παραμένει ανοιχτό, αλλά το όνειρο της France 2030 αποδεικνύεται πιο εύθραυστο, πιο ακριβό και πολύ πιο αργό απ’ όσο αρχικά είχε υποσχεθεί το Παρίσι.

Διαβάστε ακόμη