Σε μια περίοδο όπου οι αλλεπάλληλες ενεργειακές κρίσεις αναδεικνύουν την εξάρτηση των ευρωπαϊκών οικονομιών από τα ορυκτά καύσιμα, οι αντλίες θερμότητας προβάλλονται ως η «λογική» και αναπόφευκτη εναλλακτική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση τις τοποθετεί στον πυρήνα της στρατηγικής για κτήρια μηδενικών εκπομπών έως το 2050, οι κυβερνήσεις τη στηρίζουν με επιδοτήσεις, ενώ η αγορά καταγράφει ανάπτυξη.

Την ίδια ώρα, η αγορά στην Ελλάδα αναπτύσσεαι σημαντικά τα τελευταία χρόνια: από λίγες χιλιάδες μονάδες στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, έχει φτάσει σήμερα να ξεπερνά τις 20.000 εγκαταστάσεις ετησίως. Πίσω όμως από αυτή τη δυναμική εικόνα, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Όπως εξηγούν ειδικοί, οι αντλίες θερμότητες δεν αποτελούν συσκευές που απλώς «βάζουμε και δουλεύουν». Είναι μια επένδυση, ένα τεχνικό σύστημα, ένα κομμάτι ενός μεγαλύτερου ενεργειακού οικοσυστήματος – και, σε πολλές περιπτώσεις, μια απόφαση που μπορεί να αποδειχθεί είτε εξαιρετικά αποδοτική είτε να οδηγήσει σε απογοήτευση ανάλογα με το πώς θα υλοποιηθεί.

Πώς λειτουργούν οι αντλίες θερμότητας

Οι αντλίες θερμότητας αξιοποιούν ενέργεια από το περιβάλλον (αέρα, νερό ή έδαφος) και τη μετατρέπουν σε θερμότητα. Η λειτουργία τους θα μπορούσε να παρομοιαστεί με ένα ψυγείο σε αντίστροφη κατεύθυνση: ένα ψυκτικό υγρό συμπιέζεται, μετατρέπεται σε θερμό αέριο και αποδίδει θερμότητα στο σύστημα θέρμανσης. Το κρίσιμο πλεονέκτημα είναι η απόδοσή της. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, για κάθε 1 kWh ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνει μία αντλία θερμότητας, μπορεί να αποδώσει 2,5 έως και 4 ή περισσότερες kWh θερμότητας. Αυτό μεταφράζεται σε συντελεστή απόδοσης (COP) γύρω στο 3 ή και υψηλότερο. Μάλιστα, όπως τονίζουν μία αντλία θερμότητας μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά ως ένα «κλιματιστικό για νερό», που καλύπτει ταυτόχρονα θέρμανση, ψύξη και ζεστό νερό χρήσης. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα σύστημα που δουλεύει 12 μήνες τον χρόνο.

Όπως ανέφερε ο κ. Κίμων Λέφας, γραμματέας της Ένωσης Ελληνικών Επιχειρήσεων Θέρμανσης και Ενέργειας (ΕΝΕΕΠΙΘΕ) και ιδιοκτήτης της Thermoventelas μιλώντας πρόσφατα σε ενεργειακό συνέδριο στο πλαίσιο της διεθνούς έκθεσης Renewable EnergyTech στη Θεσσαλονίκη, όσον αφορά στα νοικοκυριά, η μαζική αντικατάσταση των παλιών καυστήρων με αντλίες θερμότητας σημαίνει ότι θα αυξηθεί η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό, όπως τόνισε, είναι απαραίτητο για την ενεργειακή μετάβαση, ακόμα κι αν γίνονται προσπάθειες περιορισμού της ζήτησης μέσω περικοπών ή εφαρμογής προγραμμάτων «ώρες μηδενικής ενέργειας». Έτσι, η χρήση αντλιών θερμότητας μπορεί να συνεισφέρει ευρύτερα στην εξισορρόπηση της ενεργειακής ζήτησης. Και αυτό γιατί όπως εξήγησε, σύμφωνα με τα δεδομένα που γνωρίζουμε, η κατανάλωση στην Ελλάδα είναι σημαντικά υψηλότερη τους θερινούς μήνες, ενώ η ενεργειακή ζήτηση τον χειμώνα θα μπορούσε να ισορροπηθεί με τη λειτουργία των αντλιών θερμότητας.

Η οικονομία της αντλίας θερμότητας: Εξοικονόμηση με προϋποθέσεις

Το βασικό κίνητρο των καταναλωτών για την επένδυση σε αντλίες θερμότητας είναι η μείωση των λογαριασμών. Και πράγματι, όπως τονίζουν ειδικοί, σε πολλές περιπτώσεις η εξοικονόμηση μπορεί να φτάσει το 40–60%, ενώ σε ευνοϊκές συνθήκες ακόμη και το 80%. Ωστόσο, το αποτέλεσμα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: τις τιμές ενέργειας, την κατάσταση του κτιρίου, τη σωστή διαστασιολόγηση και τη χρήση του συστήματος.

Μιλώντας στο ίδιο πάνελ στην έκθεση Renewable EnergyTech ο κ. Σπύρος Καλός από τη Huawei τόνισε τη σημασία του να ενταχθεί η αντλία θερμότητας στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου ενεργειακού οικοσυστήματος. Σε αυτό το μοντέλο, μία κατοικία διαθέτει: φωτοβολταϊκά, μπαταρία, φορτιστή ηλεκτρικού οχήματος και έξυπνο σύστημα διαχείρισης. Έτσι, η αντλία θερμότητας μπορεί να λειτουργεί όταν υπάρχει περίσσεια ενέργειας και να αποθηκεύει θερμότητα – ουσιαστικά μετατρέποντας το ζεστό νερό σε μορφή αποθήκευσης ενέργειας. Παράλληλα, με την αξιοποίηση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης και έξυπνων μετρητών, η κατανάλωση μπορεί να προσαρμόζεται δυναμικά, βελτιστοποιώντας το κόστος.

Το κόστος: Η μεγαλύτερη «παγίδα»

Εάν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο συμφωνούν όλοι οι εμπλεκόμενοι, αυτό είναι το κόστος. Η αντλία θερμότητας δεν αποτελεί μία συσκευή που απλώς χρειάζεται τοποθέτηση. Είναι ένα σύστημα που απαιτεί σχεδιασμό, μελέτη και προσαρμογές. Όπως εξήγησε ο κ. Λέφας, το συνολικό κόστος περιλαμβάνει όχι μόνο τη συσκευή, αλλά και: υδραυλικές παρεμβάσεις, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, πιθανή αντικατάσταση θερμαντικών σωμάτων, εγκατάσταση fan coils, ακόμη και παρεμβάσεις στο κέλυφος του κτιρίου αυξάνοντας το τελικό ποσό που είναι απαραίτητο για την εγκατάσταση.

Στην Ευρώπη το κόστος της αντλίας κυμαίνεται από €8.000 έως €18.000 και η εγκατάσταση από €3.000 έως €20.000. Στην Ελλάδα, όπως έχει γράψει το energygame.gr το αρχικό κόστος αγοράς και εγκατάστασης εξαρτάται από το μέγεθος και τον τύπο του συστήματος. Για μια τυπική κατοικία 80–140 m², το συνολικό κόστος κυμαίνεται μεταξύ 8.000 και 15.000 ευρώ, με το 60–75% να αφορά τον εξοπλισμό και το υπόλοιπο την εγκατάσταση και τις προσαρμογές.

Εντούτοις, καταγράφουν όπως έχει σημειώσει η Ειρήνη Καραντίνα, Μηχανικός Βιομηχανικής Σχεδίασης και Παραγωγής στην εταιρεία Petros Blatzas S.A., μιλώντας στο energygame.gr «για κάθε 1 kWh ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνει, μια αντλία θερμότητας μπορεί να αποδώσει 2,5 έως και 4 ή και περισσότερες kWh θερμότητας. Αυτό σημαίνει πως το κόστος λειτουργίας μπορεί να είναι 40–60% χαμηλότερο σε σχέση με έναν λέβητα πετρελαίου ή φυσικού αερίου».

«Αγκάθι» το κόστος και στα προγράμματα επιδότησης

Το ζήτημα του συνολικού κόστους της επένδυσης για την εγκατάσταση συστήματος αντλιών θερμότητας αναδεικνύεται και στο πλαίσιο του προγράμματος Αλλάζω Σύστημα Θέρμανσης και Θερμοσίφωνα. Μιλώντας στο energygame.gr ο κ. Λευτέρης Φωτόπουλος, Πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Επιχειρήσεων Θέρμανσης Ενέργειας τονίζει ότι εκτιμάται ότι περίπου ένας στους δύο ωφελούμενους τελικά δε θα προχωρήσει στην εγκατάσταση αντλίας θερμότητας στο πλαίσιο του προγράμματος Όπως αναφέρει ο ίδιος, ένας βασικός λόγος υπαναχώρησης είναι το κόστος. Πολλοί δικαιούχοι δεν είχαν αντιληφθεί ότι, ακόμη και με επιδότηση 50%, απαιτείται ίδια συμμετοχή 3.000–5.000 ευρώ, γεγονός που οδήγησε αρκετούς να αποσυρθούν όταν συνειδητοποίησαν την πραγματική επιβάρυνση.

Πότε γίνεται η απόσβεση

Η απόσβεση εξαρτάται από την τιμή της ενέργειας που αντικαθίσταται, τη χρήση του κτιρίου και το αν το σύστημα καλύπτει και ψύξη ή ζεστό νερό. «Σε μία κατοικία που αντικαθιστά λέβητα πετρελαίου, η επένδυση αποσβένεται συνήθως μέσα σε 3 έως 7 χρόνια», εξηγεί η κα Καραντίνα. «Σε επαγγελματικούς χώρους όπως ξενοδοχεία, γυμναστήρια ή κέντρα ευεξίας, όπου η κατανάλωση είναι συνεχής, η απόσβεση μπορεί να επιτευχθεί ακόμη και σε 2–5 χρόνια». Σημειώνεται ότι η εξοικονόμηση είναι μεγαλύτερη όταν η αντλία καλύπτει όλες τις ανάγκες όπως θέρμανση, ψύξη και ζεστό νερό χρήσης καθώς αυξάνεται ο χρόνος αποδοτικής λειτουργίας μέσα στο έτος.

Μείωση χρόνου απόσβεσης έως και 50% με φωτοβολταϊκά

Παράλληλα, ο συνδυασμός των αντλιών θερμότητας με φωτοβολταϊκά μπορεί να μειώσει θεαματικά το κόστος λειτουργίας και τον χρόνο απόσβεσης κατά 20–50%, ανάλογα με την αυτοπαραγωγή και τη διαχείριση του φορτίου. Με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα μπορεί να λειτουργεί με σχεδόν μηδενικό κόστος ενέργειας, προσφέροντας ταυτόχρονα θέρμανση, ψύξη και ζεστό νερό χωρίς εκπομπές ρύπων.

Συντήρηση και διάρκεια ζωής

Οι αντλίες θερμότητας έχουν χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης σε σύγκριση με τα συμβατικά συστήματα καύσης. Σύμφωνα με ειδικούς αρκεί ένας ετήσιος τεχνικός έλεγχος για καθαρισμό φίλτρων, επιθεώρηση των εναλλακτών, έλεγχο πίεσης και των συστημάτων αποπάγωσης. Το κόστος συντήρησης είναι ίσο ή μικρότερο από αυτό ενός λέβητα φυσικού αερίου ή πετρελαίου, καθώς δεν υπάρχουν υπολείμματα καύσης ή ανάγκη καθαρισμού καυστήρα. Η διάρκεια ζωής του εξοπλισμού μπορεί να ξεπεράσει τα 15–20 χρόνια, εφόσον η εγκατάσταση και η συντήρηση γίνονται σωστά.

Οι προκλήσεις σε ελληνικά κτίρια και οι τεχνικές προσαρμογές

Η εφαρμογή μιας αντλίας θερμότητας σε υπάρχον κτίριο δεν είναι πάντα απλή υπόθεση. Όπως εξηγεί η κα Καραντίνα, «οι περισσότερες αντλίες θερμότητας λειτουργούν βέλτιστα με χαμηλές θερμοκρασίες προσαγωγής (35–50°C), ενώ τα περισσότερα υφιστάμενα δίκτυα καλοριφέρ έχουν σχεδιαστεί για υψηλότερες θερμοκρασίες (70–80°C). Για να επιτευχθεί σωστή λειτουργία, συχνά απαιτούνται μεγαλύτερα σώματα, εγκατάσταση fan coils ή προσαρμογή του υδραυλικού κυκλώματος με αντιστάθμιση. Παράλληλα, η αναβάθμιση του κελύφους του κτιρίου σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ΚΕΝΑΚ είναι κρίσιμη, καθώς μειώνει τις θερμικές απώλειες και επιτρέπει στην αντλία να λειτουργεί σε χαμηλότερες θερμοκρασίες, αυξάνοντας την απόδοση».

Επιπρόσθετ, ένα από τα πιο συχνά επιχειρήματα κατά των αντλιών θερμότητας είναι ότι «δεν κάνουν για παλιά σπίτια». Έρευνες δείχνουν ότι μπορούν να λειτουργήσουν ακόμη και σε πολύ παλιά κτίρια – ακόμη και 100 ή 150 ετών – αρκεί να έχουν γίνει βασικές ενεργειακές βελτιώσεις. Το πρόβλημα δεν είναι η ηλικία του κτιρίου, αλλά οι θερμικές απώλειες και η θερμοκρασία λειτουργίας του συστήματος.

Το «αόρατο» εμπόδιο: ανθρώπινο δυναμικό και αγορά

Πέρα από την τεχνολογία και το κόστος, υπάρχει ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: η έλλειψη τεχνικών. Η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας απαιτεί εξειδίκευση, ιδιαίτερα με τα νέα ψυκτικά μέσα και τις αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας. Όπως επεσήμανε ο κ. Λέφας, η αγορά δεν διαθέτει ακόμη τον απαραίτητο αριθμό εκπαιδευμένων επαγγελματιών. Το αποτέλεσμα είναι καθυστερήσεις, αυξημένο κόστος και –σε ορισμένες περιπτώσεις– κακές εγκαταστάσεις.

Είναι υπεύθυνες οι αντλίες θερμότητας για ηχορύπναση;

Ένα από τα συχνότερα αντεπιχειρήματα είναι ο θόρυβος. Οι ειδικοί εντούτοις είναι κατηγορηματικοί: Η εικόνα μιας θορυβώδους αντλίας θερμότητας που ενοχλεί τη γειτονιά ανήκει περισσότερο στη σφαίρα του μύθου. Οι σύγχρονες μονάδες λειτουργούν σε επίπεδα 40–60 ντεσιμπέλ, δηλαδή περίπου όσο ένα ψυγείο. Όταν υπάρχουν προβλήματα, συνήθως οφείλονται σε κακή εγκατάσταση.

Διαβάστε ακόμη