Του Δρ. Μιχάλη Μαθιουλάκη*

Η πρόσφατη συμφωνία για την αλλαγή της μετοχικής σύνθεσης του Great Sea Interconnector, της εταιρείας που υλοποιεί την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, αποτελεί αναμφίβολα μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη. Η είσοδος της γαλλικής Meridiam στο έργο ενισχύει το χρηματοδοτικό και επιχειρησιακό του υπόβαθρο και δημιουργεί νέες προοπτικές για την υλοποίησή του. Ωστόσο, παρά το θετικό της πρόσημο, η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν πρέπει να συγχέεται με την ολοκλήρωση του έργου ούτε να οδηγήσει σε πρόωρους πανηγυρισμούς.

Το Great Sea Interconnector αποτελεί ίσως το σημαντικότερο γεωπολιτικό έργο που έχει αναλάβει η Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες. Η αξία του υπερβαίνει κατά πολύ την ενεργειακή του διάσταση καθώς φέρει τεράστια σημασία για τα εθνικά μας συμφέροντα. 

Γράφω έχοντας πλήρη επίγνωση αυτού που λέω:

  • Εάν η Ελλάδα μπορέσει να ποντίσει, να θέσει σε λειτουργία, και να διατηρήσει την απρόσκοπτη λειτουργία του έργου, αυτό θα αποτελεί τη μεγαλύτερη επί του πεδίου γεωπολιτική επιτυχία της χώρας μας τα τελευταία 100 χρόνια.
  • Σε όρους γεωπολιτικής σημασίας, η επιτυχής ολοκλήρωση του έργου θα μπορούσε να τοποθετηθεί αμέσως μετά από στρατηγικές επιλογές όπως η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, η συμμετοχή στην Ευρωζώνη και η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τόσο σημαντικό είναι αυτό το έργο. Ο λόγος είναι απλός αλλά κρίσιμος: 

Εφόσον ποντιστεί και λειτουργήσει, το καλώδιο δημιουργεί de facto συνθήκες ΑΟΖ στην περιοχή από την οποία περνάει και συνεπώς θέτει τις βάσεις ώστε, για πρώτη φορά στη νεότερη ιστορία της, η Ελλάδα να έχει πάρει κάτι, το οποίο δικαιούταν να διεκδικήσει με βάσει το διεθνές δίκαιο, χωρίς να το έχει ήδη κατοχυρωμένο από αυτό.   

Η φυσική παρουσία και η διατήρηση μιας τόσο κρίσιμης υποδομής στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα στην περιοχή. Η λειτουργία του καλωδίου ενισχύει έμπρακτα την ελληνική παρουσία στον θαλάσσιο χώρο από τον οποίο διέρχεται και δημιουργεί ένα ισχυρό νέο γεωπολιτικό δεδομένο. Υπό αυτή την έννοια, το έργο δεν αποτελεί απλώς μια ενεργειακή επένδυση αλλά και ένα κρίσιμο εργαλείο στρατηγικής προβολής κυριαρχικών δικαιωμάτων και ενίσχυσης της ελληνικής θέσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ακριβώς επειδή το διακύβευμα είναι τόσο μεγάλο, απαιτείται νηφαλιότητα και όχι θριαμβολογία.

Τι πραγματικά υπεγράφη

Η συμφωνία που ανακοινώθηκε δεν αφορά την υλοποίηση του έργου αλλά την αλλαγή της μετοχικής του σύνθεσης. Μέχρι σήμερα μοναδικός μέτοχος ήταν ο ΑΔΜΗΕ. Πλέον, το 66% περνά στη γαλλική Meridiam, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το 34%.

Η εξέλιξη αυτή ασφαλώς ενισχύει το έργο. Παράλληλα όμως υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα δεν κατάφερε να το προωθήσει αποκλειστικά με τις δικές της δυνάμεις. Η εξεύρεση μιας ισχυρής διεθνούς συμμαχίας είναι επιτυχία, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και αναγνώριση των περιορισμών που υπήρχαν μέχρι σήμερα.

Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι το έργο δεν σταμάτησε εξαιτίας της οικονομικής του βιωσιμότητας ούτε λόγω αδυναμίας του ΑΔΜΗΕ. 

  • Η πρώτη σοβαρή εμπλοκή σημειώθηκε την άνοιξη του 2024, όταν τουρκικές φρεγάτες παρεμπόδισαν το ερευνητικό πλοίο που πραγματοποιούσε εργασίες βυθομέτρησης και η ελληνική πλευρά δεν αντέδρασε με τρόπο που να επιτρέψει τη συνέχιση των εργασιών. 
  • Στη συνέχεια, η κατάσταση αυτή αξιοποιήθηκε από κύκλους στην Κύπρο ως επιχείρημα για να αμφισβητηθεί η πρόοδος του έργου και να ανασταλεί η εκπλήρωση οικονομικών υποχρεώσεων που είχαν ήδη συμφωνηθεί, με επίκληση ζητημάτων οικονομικής βιωσιμότητας.

Κατά συνέπεια, τα δύο βασικά εμπόδια εξακολουθούν να υπάρχουν.

Το πρώτο αφορά την ανάγκη προστασίας των εργασιών βυθομέτρησης και πόντισης όταν αυτές επανεκκινήσουν. Το δεύτερο αφορά την ανάγκη πλήρους εφαρμογής των συμβατικών υποχρεώσεων από την κυπριακή πλευρά, ανεξάρτητα από το αν η Κυπριακή Δημοκρατία θα αποφασίσει τελικά να συμμετάσχει και μετοχικά στο έργο.

Τι αλλάζει με τη Meridiam

Η σημαντικότερη ίσως διάσταση της συμμετοχής της Meridiam δεν είναι οικονομική αλλά γεωπολιτική. Η παρουσία μιας μεγάλης γαλλικής εταιρείας δημιουργεί την προσδοκία ότι, σε περίπτωση νέας τουρκικής παρεμπόδισης των εργασιών, η Γαλλία θα έχει αυξημένο κίνητρο να στηρίξει ενεργά την προστασία του έργου.

Ωστόσο, δεν πρέπει να υπάρχουν αυταπάτες. Καμία χώρα δεν πρόκειται να αναλάβει την κύρια ευθύνη υπεράσπισης ενός έργου ελληνικού στρατηγικού ενδιαφέροντος, αφήνοντας την Ελλάδα σε δεύτερο ρόλο. Εάν απαιτηθεί αποτροπή ή προστασία των εργασιών, η πρώτη γραμμή θα πρέπει να είναι ελληνική, με ενδεχόμενη υποστήριξη από γαλλικές δυνάμεις και όχι το αντίστροφο. Αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο στρατηγικό σημείο που οφείλει να έχει γίνει πλήρως αντιληπτό στην Αθήνα.

Παράλληλα, είναι πιθανό η εμπλοκή της Γαλλίας να λειτουργήσει αποτρεπτικά, μειώνοντας τις πιθανότητες μιας νέας τουρκικής παρέμβασης. Δεν υπάρχει όμως καμία βεβαιότητα ότι αυτό από μόνο του αρκεί.

Σύμφωνα πάντως με όσα διέρρευσαν μετά την υπογραφή της συμφωνίας, οι εργασίες βυθομέτρησης ενδέχεται να ξεκινήσουν μέσα στο επόμενο δίμηνο. Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για ιδιαίτερα θετική εξέλιξη.

Σε οικονομικό επίπεδο, η συμμετοχή της Meridiam διευκολύνει σημαντικά τη χρηματοδότηση, τη σύναψη συμβάσεων και τη συνολική οργάνωση του έργου. Άλλωστε, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί είχαν ήδη εκφράσει θετική στάση απέναντι στο έργο. Το ζητούμενο πλέον είναι να εκλείψουν και οι τελευταίες πολιτικές και θεσμικές αντιστάσεις που είχαν αναπτυχθεί από κάποιους κύκλους στην Κύπρο γύρω από αυτό.

Οι πανηγυρισμοί οφείλουν να περιμένουν

Το Great Sea Interconnector είναι ένα έργο με βαθύ γεωπολιτικό αποτύπωμα, το οποίο μπορεί να επηρεάσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο για τις επόμενες δεκαετίες. Ακριβώς γι’ αυτό, οι χθεσινές υπογραφές αποτελούν ένα σημαντικό βήμα, όχι όμως και την ολοκλήρωση της διαδρομής.

Η πραγματική δοκιμασία θα ξεκινήσει όταν τα πλοία επιστρέψουν στην Ανατολική Μεσόγειο για τις εργασίες βυθομέτρησης και πόντισης του καλωδίου. Μόνο όταν το έργο ολοκληρωθεί, τεθεί σε λειτουργία και αποδείξει στην πράξη ότι μπορεί να λειτουργεί απρόσκοπτα, θα μπορεί κανείς να μιλήσει για μια ιστορική εθνική επιτυχία.

Μέχρι τότε, η σοβαρότητα, η μετριοπάθεια και η ήσυχη αποτελεσματικότητα οφείλουν να αποτελούν τον μόνο δρόμο δράσης μας. 

* Ο Μιχάλης Μαθιουλάκης είναι Αναλυτής Ενεργειακής Στρατηγικής,  Διδάκτορας Ενεργειακής Στρατηγικής του Τμήματος Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Ακαδημαϊκός Διευθυντής του Greek Energy Forum και Επιστημονικός Συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Διαβάστε ακόμη