Η ναυτιλία βρίσκεται μπροστά σε μία από τις μεγαλύτερες μεταβάσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Με τις διεθνείς πιέσεις για μείωση των εκπομπών να εντείνονται και τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς να γίνονται ολοένα και αυστηρότεροι, οι παραδοσιακές λύσεις δείχνουν ανεπαρκείς. Σε αυτό το πλαίσιο, μια ιδέα που θεωρούνταν επί δεκαετίες πολιτικά τοξική επιστρέφει στο τραπέζι: τα πυρηνοκίνητα εμπορικά πλοία.

Βρετανικό κονσόρτσιουμ, με αιχμή την εταιρεία πυρηνικής τεχνολογίας Core Power, εργάζεται πάνω σε σχέδια για την ανάπτυξη των πρώτων σύγχρονων πυρηνικών φορτηγών πλοίων, με ορίζοντα λειτουργίας γύρω στο 2030. Το εγχείρημα φιλοδοξεί να προσφέρει μια ριζική λύση στο πρόβλημα των εκπομπών της ναυτιλίας, προκαλώντας ταυτόχρονα έντονες αντιδράσεις σε πολιτικό, ρυθμιστικό και κοινωνικό επίπεδο.

Ένας κλάδος σε αδιέξοδο

Η παγκόσμια ναυτιλία μεταφέρει περισσότερο από το 80% του διεθνούς εμπορίου και ευθύνεται για περίπου 3% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Παρά τις τεχνολογικές βελτιώσεις και τα νέα καύσιμα, οι συνολικές εκπομπές παραμένουν υψηλές, κυρίως λόγω της αύξησης του παγκόσμιου εμπορίου.

Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) έχει θέσει στόχο τη δραστική μείωση των εκπομπών έως το 2050, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εντάσσει πλέον τη ναυτιλία στο σύστημα εμπορίας ρύπων. Για τις ναυτιλιακές εταιρείες, αυτό μεταφράζεται σε αυξανόμενο κόστος και ανάγκη για άμεσες επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες.

Ωστόσο, τα καύσιμα που σήμερα προβάλλονται ως εναλλακτικές λύσεις — LNG, μεθανόλη, αμμωνία — αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς. Είτε εξακολουθούν να εκπέμπουν CO₂, είτε απαιτούν τεράστιες υποδομές που δεν υπάρχουν ακόμα, είτε μειώνουν σημαντικά την ενεργειακή απόδοση των πλοίων.

Γιατί επανέρχεται η πυρηνική ενέργεια

Σε αντίθεση με τα χημικά καύσιμα, η πυρηνική ενέργεια προσφέρει εξαιρετικά υψηλή ενεργειακή πυκνότητα και πρακτικά μηδενικές εκπομπές κατά τη λειτουργία. Ένας μικρός πυρηνικός αντιδραστήρας μπορεί να παρέχει συνεχή ισχύ για χρόνια χωρίς ανεφοδιασμό, κάτι που καμία άλλη τεχνολογία δεν μπορεί να προσφέρει σήμερα.

Η Core Power και οι εταίροι της βασίζονται σε μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (Small Modular Reactors – SMRs), ειδικά σχεδιασμένους για ναυτική χρήση. Οι αντιδραστήρες αυτοί είναι σημαντικά μικρότεροι από τους παραδοσιακούς, ενσωματώνουν παθητικά συστήματα ασφάλειας και είναι σχεδιασμένοι ώστε να απενεργοποιούνται αυτόματα σε περίπτωση βλάβης.

Η ενέργεια που παράγεται δεν κινεί απευθείας τις προπέλες, αλλά μετατρέπεται σε ηλεκτρισμό, τροφοδοτώντας ηλεκτροκινητήρες. Το μοντέλο αυτό είναι συμβατό με τη γενικότερη τάση της ηλεκτροκίνησης στη ναυτιλία. Η ιδέα της πυρηνικής εμπορικής ναυτιλίας δεν είναι καινούργια. Από τη δεκαετία του 1950 έγιναν αρκετές προσπάθειες, κυρίως στις ΗΠΑ, τη Γερμανία και την Ιαπωνία. Καμία δεν κατέληξε σε εμπορική επιτυχία.

Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το ιαπωνικό πλοίο Mutsu, το οποίο το 1974 παρουσίασε διαρροή ραδιενέργειας κατά τις δοκιμές του. Παρότι το περιστατικό δεν προκάλεσε σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία ή στο περιβάλλον, η κοινωνική και πολιτική αντίδραση υπήρξε καταλυτική. Το πλοίο δεν έγινε δεκτό σε λιμάνια και το πρόγραμμα τελικά εγκαταλείφθηκε.

Το ιστορικό αυτό εξακολουθεί να βαραίνει τη σημερινή συζήτηση, ενισχύοντας τη δυσπιστία απέναντι σε οποιαδήποτε πυρηνική εφαρμογή εκτός στρατιωτικού πλαισίου.

Τα μεγάλα εμπόδια: κανονισμοί και ασφάλιση

Παρά την τεχνολογική πρόοδο, τα μεγαλύτερα προβλήματα για την πυρηνική ναυτιλία δεν είναι τεχνικά αλλά θεσμικά. Δεν υπάρχει ενιαίο διεθνές κανονιστικό πλαίσιο για την πιστοποίηση, τη λειτουργία και την ασφάλιση πυρηνοκίνητων εμπορικών πλοίων.

Πολλά κράτη δεν έχουν σαφείς κανόνες για την είσοδο τέτοιων πλοίων στα λιμάνια τους, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές, λόγω του δυνητικά τεράστιου κόστους σε περίπτωση ατυχήματος — ακόμα και αν οι πιθανότητες θεωρούνται μικρές.

Παράλληλα, τίθενται ζητήματα φυσικής ασφάλειας και κυβερνοασφάλειας, καθώς ένα πυρηνικό πλοίο θα μπορούσε να αποτελέσει ελκυστικό στόχο σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης.

Οι υποστηρικτές της πυρηνικής ναυτιλίας αντιτείνουν ότι η τεχνολογία χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες με επιτυχία στα στρατιωτικά ναυτικά. Πυρηνοκίνητα υποβρύχια και αεροπλανοφόρα λειτουργούν καθημερινά χωρίς σοβαρά ατυχήματα, συχνά σε πολύ πιο απαιτητικές συνθήκες.

Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι η ανάγκη για απανθρακοποίηση της ναυτιλίας δεν αφήνει πολλά περιθώρια επιλογών. Αν οι σημερινές λύσεις αποδειχθούν ανεπαρκείς, η πυρηνική ενέργεια μπορεί να καταστεί μονόδρομος για τα πλοία μεγάλων αποστάσεων.

Ένα στοίχημα με παγκόσμιες συνέπειες

Η επιτυχία ή η αποτυχία των πρώτων πυρηνοκίνητων εμπορικών πλοίων θα έχει συνέπειες πολύ πέρα από τη ναυτιλία. Θα επηρεάσει τις ενεργειακές αγορές, τις διεθνείς μεταφορές και τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται την πυρηνική τεχνολογία.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι θεωρητικό. Οι τεχνολογικές λύσεις βρίσκονται υπό ανάπτυξη και τα πιλοτικά σχέδια προχωρούν. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν τα κράτη, οι ρυθμιστικές αρχές και η κοινή γνώμη είναι έτοιμα να αποδεχθούν μια τόσο ριζική αλλαγή.

Σε έναν κλάδο που καλείται να μηδενίσει τις εκπομπές του χωρίς να διαταράξει το παγκόσμιο εμπόριο, η πυρηνική ναυτιλία δεν αποτελεί πλέον ακραίο σενάριο. Αποτελεί μια επιλογή που, όσο κι αν προκαλεί αντιδράσεις, δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.

Διαβάστε ακόμη