Στην τελική ευθεία πριν την ενεργοποίησή της βρίσκεται η αγορά αποθήκευσης ενέργειας στην Ελλάδα, με την ηλέκτριση των πρώτων μπαταριών μέσα στον Απρίλιο. Όπως υπογραμμίζει στην εφ’ όλης της ύλης συνέντευξή του στο energygame.gr ο Απόστολος Πάνος, Chief Commercial Officer της Principia και νεοεκλεγείς Πρόεδρος του Συνδέσμου Συστημάτων Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΣΑΗΕ), η ομαλή λειτουργία των πρώτων έργων θα αποτελέσει το πρώτο test «επί του πεδίου» για το ρυθμιστικό πλαίσιο. Το δεύτερο ορόσημο είναι η δέσμευση ηλεκτρικού χώρου για τα νέα έργα και το τρίτο τα επόμενα βήματα σε επίπεδο αγοράς και μηχανισμών ενίσχυσης. Ο κ. Πάνος αναλύει επίσης τις πέντε βασικές επιδιώξεις των επενδυτών σε μπαταρίες και εξηγεί γιατί ενώ η Ελλάδα κινήθηκε νωρίτερα από άλλες χώρες της περιοχής σε επίπεδο θέσπισης του απαραίτητου πλαισίου οι πρωτοβουλίες δεν μετουσιώθηκαν σε λειτουργικά έργα (κάτι που συνέβη σε χώρες όπως η Βουλγαρία και η Ρουμανία). Τέλος, στέλνει το μήνυμα ότι η περαιτέρω στήριξη της αγοράς -σε συνέχεια της λειτουργικής και επενδυτικής ενίσχυσης που δόθηκε για έργα αποθήκευσης συνολικής ισχύος 900 MW – παραμένει βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξή της σε κλίμακα ώστε η αποθήκευση να αναδειχθεί σε success story, μειώνοντας δραστικά τις περικοπές πράσινης ενέργειας και συμβάλλοντας στην καλύτερη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρισμού της χώρας…
1.Πού βρίσκεται σήμερα η ελληνική αγορά αποθήκευσης ενέργειας σε σχέση με τους εθνικούς στόχους;
Η ελληνική αγορά αποθήκευσης έχει κάνει ουσιαστικά βήματα ήδη από το 2021–2022 σε επίπεδο θεσμικού σχεδιασμού. Διαμορφώθηκε το βασικό ρυθμιστικό πλαίσιο, προκηρύχθηκαν διαγωνισμοί για μπαταρίες ισχύος 900 MW και τέθηκαν οι βάσεις για την ενσωμάτωση της αποθήκευσης στο σύστημα. Ωστόσο, σε επίπεδο εφαρμογής η εικόνα παραμένει αδύναμη. Μέχρι σήμερα δεν έχει συνδεθεί κανένα έργο μπαταριών, γεγονός που δείχνει ότι η αγορά βρίσκεται ακόμη στην αφετηρία. Είναι βέβαια αναμενόμενο ότι κάθε νέα αγορά χρειάζεται χρόνο για να ωριμάσει. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς ο στόχος του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για εγκατεστημένη ισχύ μπαταριών 4 GW έως το 2030 δεν είναι απλώς φιλόδοξος, αλλά αναγκαίος για τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης. Την ίδια στιγμή, το επενδυτικό ενδιαφέρον υπερβαίνει ήδη τις προβλέψεις, με αιτήματα για standalone μονάδες άνω των 50 GW. Συνεπώς, το βασικό ζήτημα σήμερα δεν είναι η ζήτηση, αλλά η ταχύτητα υλοποίησης.
2. Γιατί δεν έχει ηλεκτριστεί ούτε μια μπαταρία ενώ βρισκόμαστε μια ανάσα πριν από τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης μέσω του οποίου δόθηκε λειτουργική και επενδυτική ενίσχυση για μπαταρίες 900 MW; Γιατί και σε ποιους τομείς καταγράφονται καθυστερήσεις;
Η καθυστέρηση δεν οφείλεται ούτε στην απουσία ενδιαφέροντος ούτε στην αδυναμία των επενδυτών να προχωρήσουν τα έργα τους. Οφείλεται κυρίως στις καθυστερήσεις του ίδιου του πλαισίου μέσα στο οποίο τα έργα αυτά έπρεπε να ωριμάσουν και τελικά να λειτουργήσουν. Παρότι επρόκειτο για έργα με αυστηρά χρονοδιαγράμματα λόγω Ταμείου Ανάκαμψης, δεν υπήρξε αντίστοιχη επιτάχυνση των διαδικασιών. Καταγράφηκαν σημαντικές καθυστερήσεις στην έκδοση Όρων Σύνδεσης, αλλά και σε επίπεδο τοπικών υπηρεσιών και επιμέρους αδειοδοτικών διαδικασιών. Το βασικό ζήτημα, ωστόσο, εντοπιζόταν στις υποδομές διασύνδεσης είτε επρόκειτο για νέο Υποσταθμό, είτε για επέκταση υφιστάμενου, είτε για τις ίδιες τις γραμμές διασύνδεσης. Ως ελαφρυντικό προς τον ΑΔΜΗΕ πρέπει να αναγνωριστεί το ότι οι διαδοχικές νομοθετικές παρεμβάσεις για την προτεραιοποίηση των Όρων Σύνδεσης δημιούργησαν ένα σύνθετο περιβάλλον, με πολλαπλές κατηγορίες έργων να διεκδικούν ταυτόχρονα προτεραιότητα. Αυτό οδήγησε σε ασάφεια ως προς τη σειρά εξέτασης. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και όταν κατέστη σαφές ότι οι Σταθμοί Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΣΑΗΕ) θα εξεταστούν με απόλυτη προτεραιότητα, οι χρόνοι τόσο για την έκδοση Όρων Σύνδεσης όσο και για τις συμβάσεις σύνδεσης ήταν μεγαλύτεροι από τους αναμενόμενους.
Με πίεση προς το ΥΠΕΝ και τους αρμόδιους φορείς, αρκετά από τα ζητήματα αυτά προχώρησαν. Παρότι ορισμένα έργα ήταν τεχνικά έτοιμα προς ηλέκτριση ήδη από τα τέλη του 2025, δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν λόγω ελλείψεων στο ρυθμιστικό πλαίσιο. Συγκεκριμένα, δεν είχε ολοκληρωθεί εγκαίρως το συμβατικό πλαίσιο με τον ΔΑΠΕΕΠ, δεν είχε ενεργοποιηθεί ακόμη πλήρως το πλαίσιο εκπροσώπησης μέσω ΦΟΣΕ, ενώ εκκρεμούσαν και βασικοί τεχνικοί κανόνες για τη συμμετοχή των ΣΑΗΕ στις αγορές. Σήμερα, τα περισσότερα από αυτά τα ζητήματα έχουν πλέον επιλυθεί έστω και με σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο για τις επενδύσεις. Για τον λόγο αυτό, οι πρώτοι ΣΑΗΕ βρίσκονται πολύ κοντά στην ηλέκτρισή τους, εντός του Απριλίου, κάτι που ουσιαστικά θα σηματοδοτήσει και την πραγματική εκκίνηση της αγοράς.
3. Θεωρείτε ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο όπως έχει διαμορφωθεί προωθεί την αποδοτική λειτουργία των μονάδων αποθήκευσης στην Ελλάδα; Γιατί έχουμε μείνει πίσω σε σχέση με άλλες χώρες της περιοχής όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία;
Η απάντηση εδώ είναι προφανής εκ του αποτελέσματος. Η Ελλάδα κινήθηκε νωρίς σε επίπεδο θεσμοθέτησης, ωστόσο έπειτα από πέντε χρόνια δεν έχει ακόμη καταφέρει να ηλεκτρίσει το πρώτο της έργο. Οι πρωτοβουλίες της δεν έχουν μετουσιωθεί σε λειτουργικά έργα, ενώ άλλες χώρες της περιοχής έχουν ήδη έργα σε λειτουργία και αναμένεται εντός του έτους να ξεπεράσουν το 1 GW, είναι σαφές, λοιπόν, ότι κάτι έχουν κάνει καλύτερα – και κυρίως πιο γρήγορα – από εμάς.
Η διαφορά δεν είναι τόσο στη στόχευση, όσο στην εφαρμογή. Σε χώρες όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία, η πρόσβαση σε ηλεκτρικό χώρο δόθηκε πιο άμεσα και με μεγαλύτερη σαφήνεια, ενώ η αδειοδοτική διαδικασία ακολούθησε πιο σύντομη και λιγότερο περίπλοκη διαδρομή. Ταυτόχρονα, σημαντικό ρόλο έπαιξαν και τα σχήματα στήριξης που υιοθετήθηκαν. Και εδώ έχει ενδιαφέρον ότι σε αρκετές περιπτώσεις τα εργαλεία αυτά εφαρμόστηκαν μεταγενέστερα από τα αντίστοιχα ελληνικά, αλλά λειτούργησαν πιο αποτελεσματικά, ακριβώς γιατί συνδυάστηκαν με ταχύτερες διαδικασίες και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα.
4. Ποια είναι η εικόνα του επενδυτικού ενδιαφέροντος σήμερα; Υπάρχει κίνδυνος να χαθούν επενδύσεις λόγω καθυστερήσεων ή/και ρυθμιστικής αβεβαιότητας;
Το επενδυτικό ενδιαφέρον για την αποθήκευση παραμένει ισχυρό. Η αγορά αναγνωρίζει ότι η αποθήκευση είναι βασικό εργαλείο για τη διαχείριση της υψηλής διείσδυσης των ΑΠΕ, καθώς και των περικοπών πράσινης ενέργειας που αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Εξακολουθούν να υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα ως προς την προτεραιοποίηση διαφορετικών κατηγοριών έργων, τα οποία επηρεάζουν άμεσα την αγορά. Υπάρχουν σημαντικές καθυστερήσεις στην έκδοση Όρων Σύνδεσης για τα merchant έργα που θα διασφαλίσουν ηλεκτρικό χώρο μέσω της σχετικής πρόσκλησης του ΥΠΕΝ, καθώς υπήρξε και καθυστέρηση στη θέσπιση της ρύθμισης που επιτρέπει την ενσωμάτωση αποθήκευσης σε υφιστάμενα έργα και ώριμα έργα με Όρους Σύνδεσης.
Αν και πλέον το σχετικό πλαίσιο υπάρχει, δεν είναι ακόμη σαφές με ποια προτεραιότητα θα εξεταστούν αυτά τα αιτήματα και θα λάβουν Όρους Σύνδεσης. Θα εξεταστούν παράλληλα, θα προηγηθούν ή θα ακολουθήσουν; Αυτή η ασάφεια δημιουργεί ανασφάλεια στο επενδυτικό περιβάλλον. Συνεπώς υπάρχει κίνδυνος κάποιες επενδύσεις να αναβληθούν ή να χαθούν, επειδή υπονομεύεται η προβλεψιμότητα που απαιτείται για να ληφθούν τελικές επενδυτικές αποφάσεις.
5. Είναι οι τράπεζες διατεθειμένες να χρηματοδοτήσουν μπαταρίες ; Αν όχι, γιατί διστάζουν κατά τη γνώμη σας;
Οι τράπεζες έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να χρηματοδοτήσουν έργα αποθήκευσης, ιδίως όταν υπάρχει ένα πιο προστατευμένο προφίλ εσόδων, όπως συνέβη στα έργα των διαγωνισμών. Η επιφυλακτικότητα εντοπίζεται κυρίως στα έργα χωρίς ενίσχυση. Εκεί, τα έσοδα δεν είναι εγγυημένα και εξαρτώνται από τις αποκλίσεις των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά (spread) και τη συμμετοχή στις αγορές. Αυτό αυξάνει σημαντικά το ρίσκο. Στην πράξη, αυτό συνεπάγεται πιο αυστηρούς όρους και επιλεκτική χρηματοδότηση, κυρίως σε μεγάλους και αξιόπιστους επενδυτές.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει έλλειψη ενδιαφέροντος από το τραπεζικό σύστημα, υπάρχει όμως μια προσαρμογή στο υψηλότερο ρίσκο, ιδίως όταν λείπουν μηχανισμοί που ενισχύουν την προβλεψιμότητα των ταμειακών ροών. Και σε αυτό το περιβάλλον, η διασφάλιση ενός κατώτατου επιπέδου ρυθμιζόμενου εσόδου για τις μπαταρίες γίνεται καθοριστική για να μπορέσει η αγορά να αναπτυχθεί σε κλίμακα.
6. Ως ΕΣΣΑΗΕ, ποιο είναι το wish list σας από την Πολιτεία; Ποιες παρεμβάσεις απαιτούνται άμεσα κατά την άποψή σας;
Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι νέος σχεδιασμός, αλλά αποτελεσματική εφαρμογή όσων έχουν ήδη θεσπιστεί. Επιγραμματικά, ο Σύνδεσμος θα επιδιώξει τα εξής:
- Διασφάλιση της έγκαιρης ηλέκτρισης των μονάδων αποθήκευσης από τους δύο πρώτους διαγωνισμούς και ομαλή λειτουργική ένταξή τους στο σύστημα.
- Επανεξέταση και, όπου απαιτείται, παράταση των συμβατικών χρονοδιαγραμμάτων ολοκλήρωσης των έργων του τρίτου διαγωνισμού, ώστε να διασφαλιστεί η ομαλή τους ολοκλήρωση.
- Ανάληψη πρωτοβουλιών για την έκδοση Όρων Σύνδεσης σε επιπλέον μονάδες αποθήκευσης — τόσο μέσω της Πρόσκλησης του ΥΠΕΝ για merchant έργα όσο και μέσω ενσωμάτωσης αποθηκευτικών λύσεων σε υφιστάμενα έργα – βάσει του υφιστάμενου ρυθμιστικού πλαισίου.
- Διάλογος και τεχνική συνεργασία με φορείς της αγοράς (Χρηματιστήριο Ενέργειας), διαχειριστές συστήματος (ΑΔΜΗΕ) και την ρυθμιστική αρχή (ΡΑΑΕΥ) για την προσαρμογή των κανόνων αγοράς και των λειτουργικών διαδικασιών, με στόχο την αποδοτικότερη και ασφαλέστερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων των συστημάτων αποθήκευσης.
- Σχεδιασμός ρυθμιστικών προτάσεων και υποβολή πολιτικών μέτρων με στόχο την βελτίωση του επενδυτικό προφίλ των έργων αποθήκευσης — συμπεριλαμβανομένης της διαμόρφωσης νέων σχημάτων στήριξης που θα ενσωματώνουν βέλτιστες πρακτικές από την Ευρώπη. Η πρωτοβουλία αυτή θα περιλαμβάνει συγκριτική αξιολόγηση των υποστηρικτικών πλαισίων σε χώρες, όπως η Ιταλία και η Βουλγαρία και προτάσεις συνδυαστικής προσαρμογής στο ελληνικό πλαίσιο.
7. Ποια είναι τα κρίσιμα ορόσημα για την αγορά αποθήκευσης την επόμενη διετία;
Η επόμενη διετία για την αγορά της αποθήκευσης ενέργειας είναι καθοριστική. Πρώτο ορόσημο είναι η ενεργοποίηση και η ομαλή λειτουργία των πρώτων έργων, που θα αποτελέσουν το πρώτο test του πλαισίου. Δεύτερο, η πρόοδος στην έκδοση Όρων Σύνδεσης για τα νέα έργα, τόσο για merchant έργα όσο και για την προσθήκη αποθήκευσης σε υφιστάμενα έργα. Το τρίτο αφορά το επόμενο βήμα σε επίπεδο αγοράς και στήριξης, αν δηλαδή θα υπάρξει συνέχεια σε ανταγωνιστικές διαδικασίες ή μηχανισμοί αποζημίωσης ευελιξίας ισχύος που θα προσφέρουν μεγαλύτερη ορατότητα εσόδων και άρα καλύτερους όρους χρηματοδότησης.
8. Πού βρισκόμαστε σε σχέση με την πρόσκληση για standalone μπαταρίες 4,7 GW χωρίς ενίσχυση;
Η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε καθυστέρηση σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό. Η ανακοίνωση των επιλεγμένων έργων είχε προγραμματιστεί για το τέλος του 2025, ενώ η επιτροπή αξιολόγησης συστάθηκε μόλις πρόσφατα. Ωστόσο, το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο η αξιολόγηση, αλλά κυρίως το επόμενο στάδιο: η έκδοση Όρων Σύνδεσης και η πραγματική δυνατότητα του συστήματος να απορροφήσει την ισχύ. Η ανάλυση δικτύου και η εξεύρεση ηλεκτρικού χώρου είναι σύνθετες και χρονοβόρες διαδικασίες, με αποτέλεσμα να υπάρχει αβεβαιότητα για το ποιο ποσοστό έργων θα προχωρήσει.
Ακόμη και μετά την επιλογή, θα απαιτηθεί χρόνος για ωρίμανση. Ρεαλιστικά, ένα σημαντικό μέρος των έργων δύσκολα θα είναι έτοιμο για κατασκευή πριν περάσει τουλάχιστον ένα έτος.
9. Υπάρχει πρόβλημα βιωσιμότητας χωρίς μηχανισμούς στήριξης;
Η βιωσιμότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προβλεψιμότητα των εσόδων, όπως ανέφερα και προηγουμένως. Στην περίπτωση της αποθήκευσης, μιλάμε για μια τεχνολογία που βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο, χωρίς μακρύ ιστορικό λειτουργίας 10–20 ετών, που να επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για την απόδοση των επενδύσεων, γεγονός που αυξάνει το αντιλαμβανόμενο ρίσκο. Τα έσοδα εξαρτώνται από τις συνθήκες της αγοράς και παρουσιάζουν υψηλή μεταβλητότητα.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι μηχανισμοί στήριξης – είτε επενδυτικοί είτε λειτουργικοί – είναι κρίσιμοι. Επιτρέπουν την υλοποίηση έργων, δημιουργούν track record και ενισχύουν την ωριμότητα της αγοράς. Το ισχυρό ενδιαφέρον που καταγράφηκε στους διαγωνισμούς δείχνει ότι υπάρχει διαθέσιμο κεφάλαιο, υπό την προϋπόθεση ότι το ρίσκο είναι διαχειρίσιμο. Μακροπρόθεσμα, η αγορά μπορεί να κινηθεί προς merchant μοντέλα. Στη σημερινή φάση, όμως, η στήριξη παραμένει βασική προϋπόθεση για ανάπτυξη σε κλίμακα.
10. Υπάρχει επαρκής ορατότητα στα έσοδα των έργων; Πόσο σημαντική είναι η συμμετοχή στις αγορές εξισορρόπησης και επικουρικών υπηρεσιών;
Ένας από τους βασικούς αστάθμητους παράγοντες για τα έργα αποθήκευσης είναι η στοχαστικότητα των εσόδων τους, όπως ήδη τονίσαμε. Στη σημερινή συγκυρία, με αυξημένη διείσδυση ΑΠΕ και έντονα φαινόμενα υπερπροσφοράς κυρίως από φωτοβολταϊκά, το spread αυτό είναι ιδιαίτερα ευνοϊκό. Ωστόσο, οι συνθήκες αυτές δεν είναι σταθερές. Η είσοδος σημαντικής χωρητικότητας αποθήκευσης στην ελληνική αλλά και στις διασυνδεδεμένες αγορές, η πιθανή επιβράδυνση επενδύσεων σε ΑΠΕ, αλλά και η αύξηση της ζήτησης λόγω εξηλεκτρισμού (ηλεκτροκίνηση, αντλίες θερμότητας, data centers) μπορούν να οδηγήσουν σε σύγκλιση των τιμών και, κατ’ επέκταση, σε μείωση του διαθέσιμου spread.
Σε επίπεδο αγορών, το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων, ιδίως σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, προέρχεται από την αγορά επόμενης ημέρας, η οποία παραμένει εξαρτώμενη από τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης. Οι αγορές εξισορρόπησης και επικουρικών υπηρεσιών μπορούν να προσφέρουν υψηλά περιθώρια κέρδους, ιδιαίτερα για τα πρώτα έργα που θα λειτουργήσουν. Ωστόσο, είναι αγορές με περιορισμένο όγκο και, με την είσοδο νέων μονάδων αποθήκευσης, αναμένεται να κορεστούν σχετικά γρήγορα.
11. Τι μπορούμε να διδαχθούμε από ώριμες αγορές;
Τα έργα αποθήκευσης είναι υποστηρικτικά για τις ΑΠΕ αλλά και τη λειτουργία του συστήματος. Λόγω της φύσης και της τεχνολογικής τους ευελιξίας, έχουν τη δυνατότητα να ανταποκρίνονται σε πραγματικό χρόνο σε επίπεδο milliseconds στις εντολές του Διαχειριστή, απορροφώντας ή εγχέοντας ενέργεια ανάλογα με τις ανάγκες του συστήματος. Σε πιο ώριμες αγορές, τα συστήματα αποθήκευσης συμμετέχουν σε όλες τις επιμέρους αγορές, χωρίς περιορισμούς, αξιοποιώντας πλήρως τα χαρακτηριστικά τους. Στην Ελλάδα, αντίθετα, το πλαίσιο εξακολουθεί να περιλαμβάνει στατικούς περιορισμούς, όπως όρια έγχυσης, που δεν αντανακλούν τη δυναμική της τεχνολογίας. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα αντίστοιχα ευέλικτο πλαίσιο λειτουργίας, μέσα στο οποίο θα μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες ανά πάσα στιγμή σε όλες τις αγορές χωρίς περιορισμούς, επιτυγχάνοντας το λεγόμενο revenue stacking, που καθιστά τις επενδύσεις πιο οικονομικά βιώσιμες.
12. Τι θα θεωρούσατε «success story» για τον κλάδο έως το 2030;
Ένα πραγματικό success story για την αποθήκευση δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα επιτευχθούν οι ποσοτικοί στόχοι του ΕΣΕΚ. Η εγκατεστημένη ισχύς είναι σημαντική, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Η επιτυχία θα αποτυπωθεί κυρίως στο κατά πόσο η αποθήκευση θα βελτιώσει ουσιαστικά τη λειτουργία του συστήματος, αν θα μειωθούν αισθητά οι περικοπές ενέργειας από ΑΠΕ, αν θα αξιοποιείται καλύτερα η παραγόμενη πράσινη ενέργεια και αν θα ενισχυθεί η συνολική ευστάθεια της αγοράς.
Διαβάστε ακόμη
