Θρυαλλίδα εξελίξεων αποτέλεσε το Project Vault, το οποίο αποκαλύφθηκε την περασμένη Δευτέρα στον Λευκό Οίκο, και χαρακτηρίστηκε ως η πλέον φιλόδοξη προσέγγιση στην ασφάλεια κρίσιμων ορυκτών που έχουν επιχειρήσει ποτέ οι Ηνωμένες Πολιτείες. Δύο 24ωρα μετά την δημοσιοποίηση του σχεδίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ιαπωνία συναντήθηκαν στην Ουάσιγκτον σε μία προσπάθεια να θέσουν τις βάσεις για από κοινού ενίσχυση της ανθεκτικότητας στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών. Και ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να επιταχύνουν τις προσπάθειες συνεργασίας για μια αμοιβαία επωφελή εταιρική σχέση, με δύο συνιστώσες.

Όπως αναφέρεται στην κοινή ανακοίνωση που εξεδόθη μετά το πέρας της συνάντησης, υπάρχει η δέσμευση, εντός των επόμενων 30 ημερών, για τη σύναψη Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας της αλυσίδας εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών. Το επικείμενο Μνημόνιο Συνεργασίας θα προσδιορίσει τομείς συνεργασίας για την τόνωση της ζήτησης και τη διαφοροποίηση της προσφοράς και για τους δύο συμμετέχοντες, εντοπίζοντας και υποστηρίζοντας έργα στους τομείς της εξόρυξης, της διύλισης, της επεξεργασίας και της ανακύκλωσης.

Θα περιλαμβάνει επίσης συζήτηση μέτρων για την πρόληψη των διαταραχών της αλυσίδας εφοδιασμού, την προώθηση των προσπαθειών έρευνας και καινοτομίας και τη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με την αποθήκευση. Η κοινή ανακοίνωση, υπενθυμίζει ότι στις 27 Οκτωβρίου 2025, οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας υπέγραψαν Πλαίσιο για την Ασφάλεια του Εφοδιασμού Κρίσιμων Ορυκτών και Σπάνιων Γαιών μέσω της Εξόρυξης και της Επεξεργασίας, που καλύπτει τους προαναφερθέντες τομείς.

Κοινά σχέδια δράσης

Βασιζόμενη στην υπάρχουσα διεθνή συνεργασία και πρωτοβουλίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία σκοπεύουν να αναπτύξουν Σχέδια Δράσης και να διερευνήσουν μια πολυμερή εμπορική πρωτοβουλία με ομοϊδεάτες εταίρους για το εμπόριο κρίσιμων ορυκτών. Μια τέτοια πολυμερής εμπορική πρωτοβουλία θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη διερεύνηση της ανάπτυξης συντονισμένων εμπορικών πολιτικών και μηχανισμών, όπως κατώτατες τιμές προσαρμοσμένες στα σύνορα, αγορές βασισμένες σε πρότυπα, επιδοτήσεις χάσματος τιμών ή συμφωνίες απορρόφησης.

Οι τρεις πλευρές δεσμεύονται παράλληλα να διερευνήσουν πρόσθετες δυνατότητες για μέτρα ανθεκτικότητας κρίσιμων ορυκτών και άλλα μέτρα, σε σχετικά διεθνή φόρουμ, συμπεριλαμβανομένης της G7, και της Εταιρικής Σχέσης για την Ασφάλεια των Ορυκτών ή οποιουδήποτε διάδοχου φόρουμ.

Η υπουργική συνάντηση

Η συνάντηση της Ουάσιγκτον ήταν πρώτη της νέας Υπουργικής Συνόδου για τα Κρίσιμα Ορυκτά, μιας πρωτοβουλίας των ΗΠΑ για την οικοδόμηση συμμαχιών που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του ελέγχου της Κίνας επί των κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού ορυκτών σε όλο τον κόσμο.

Επί του παρόντος, η Κίνα ελέγχει τα περισσότερα από τα σπάνιες γαίες ορυκτά στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των μετάλλων που είναι απαραίτητα για την κατασκευή πολλών τεχνολογικών ειδών, από smartphones μέχρι μαχητικά αεροσκάφη. Η Κίνα κατέχει το 60% αυτών των ορυκτών και επεξεργάζεται το 90% της παγκόσμιας προσφοράς. Οι ΗΠΑ φιλοξένησαν αντιπροσωπείες από περισσότερες από 50 χώρες, σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται εκπρόσωποι από την Ομάδα των Επτά χωρών – Καναδάς, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ – καθώς και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία.

Η αντίδραση της Κίνας

Κληθείς να σχολιάσει την πρώτη «Υπουργική Σύνοδο για τα Κρίσιμα Ορυκτά», ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας, Λιν Τζιαν ανέφερε ότι η θέση της χώρας παραμένει αμετάβλητη σχετικά με τη διατήρηση της σταθερότητας και της ασφάλειας των παγκόσμιων βιομηχανικών και εφοδιαστικών αλυσίδων για κρίσιμα ορυκτά, τονίζοντας ότι όλα τα μέρη έχουν την ευθύνη να διαδραματίσουν εποικοδομητικό ρόλο σε αυτό το θέμα.

Ο Λιν επιβεβαίωσε εκ νέου τη σταθερή θέση της Κίνας ότι όλες οι χώρες πρέπει να ακολουθούν τις αρχές της οικονομίας της αγοράς και τους διεθνείς οικονομικούς και εμπορικούς κανόνες. Τόνισε επίσης ότι όλα τα μέρη θα πρέπει να εντείνουν την επικοινωνία και τον διάλογο, να διατηρούν από κοινού σταθερές και ανεμπόδιστες τις βιομηχανικές και εφοδιαστικές αλυσίδες και να προωθούν τη σταθερή ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας.

Συναντήσεις στο περιθώριο

Την Τρίτη, ο Υπουργός Εξωτερικών των Μάρκο Ρούμπιο Ρούμπιο συναντήθηκε με τον Τσο Χιουν, τον υπουργό Εξωτερικών της Νότιας Κορέας. Σε ανάρτησή στο X, ο Ρούμπιο έγραψε ότι αυτός και ο Τσο συζήτησαν τις πρόσφατες δεσμεύσεις της Σεούλ να αυξήσει «τις επενδύσεις για την ανοικοδόμηση κρίσιμων βιομηχανιών των ΗΠΑ και τη σημασία της διαφοροποίησης και της διασφάλισης κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού ορυκτών για την ενίσχυση της οικονομικής και εθνικής μας ασφάλειας». Επίσης την Τρίτη, ο Ρούμπιο συναντήθηκε με τον Ινδό υπουργό Εξωτερικών Σουμπραμανιάμ Τζαϊσάνκαρ για να συζητήσουν τη συνεργασία σε κρίσιμα ορυκτά.

Project Vault

Τι είναι όμως, Project Vault, που φαίνεται να πυροδοτεί σημαντικές εξελίξεις; Με κεφαλαιοποίηση 12 δισ. δολαρίων, το Project αναγνωρίζει ότι στην εποχή της ηλεκτροκίνησης, των ψηφιακών υποδομών και του γεωπολιτικού ανταγωνισμού, η πρόσβαση σε ορυκτά όπως οι σπάνιες γαίες, το γάλλιο, το κοβάλτιο, το νικέλιο και ο γραφίτης είναι στρατηγικά εξίσου σημαντική με το πετρέλαιο του 20ού αιώνα.

Στην καρδιά του Project Vault βρίσκεται ένα υβριδικό χρηματοοικονομικό μοντέλο που συνδυάζει την πιστοληπτική ισχύ του κράτους με τη πειθαρχία της ιδιωτικής αγοράς. Μια πιστωτική γραμμή 10 δισ. δολαρίων από την Export–Import Bank, με διάρκεια 15 ετών, επιτρέπει τη διακράτηση αποθεμάτων σε όλο τον κύκλο τιμών των εμπορευμάτων χωρίς την πίεση ρευστοποίησης που χαρακτηρίζει τη συμβατική τραπεζική χρηματοδότηση.

Παράλληλα, 1,67 δισ. δολάρια ιδιωτικών κεφαλαίων από βιομηχανικούς συμμετέχοντες λειτουργούν ως άγκυρες ζήτησης. Οι δεσμεύσεις αυτές διασφαλίζουν ότι τα αποθέματα παραμένουν οικονομικά και στρατηγικά χρήσιμα ακόμη και σε περιόδους υπερπροσφοράς. Ο συνδυασμός δημόσιου και ιδιωτικού κεφαλαίου δημιουργεί ένα πλαίσιο επιμερισμού κινδύνου που αποτρέπει την εγκατάλειψη του προγράμματος σε δυσμενείς συνθήκες αγοράς.

Το νομοθετικό πλαίσιο ενισχύει τη δομή αυτή. Ο νόμος One Big Beautiful Bill Act κατανέμει συνολικά 7,5 δισ. δολάρια σε πρωτοβουλίες κρίσιμων ορυκτών: 2 δισ. για την επέκταση αποθεμάτων έως το 2027, 5 δισ. για επενδύσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και 500 εκατ. για πιστωτικά προγράμματα του Υπουργείου Άμυνας. Η πολυετής χρηματοδότηση επιτρέπει στρατηγικό σχεδιασμό πέρα από εκλογικούς κύκλους.
Δυναμικά αποθέματα

Το Project Vault διαφοροποιείται από τα παραδοσιακά κρατικά αποθέματα αναθέτοντας τις προμήθειες και τη διαχείριση σε εξειδικευμένους οίκους εμπορίας εμπορευμάτων, όπως οι Hartree Partners, Traxys North America και Mercuria Energy Group. Οι εταιρείες αυτές διαθέτουν τεχνογνωσία τιμολόγησης, πρόσβαση στις αγορές και υλικοτεχνικές υποδομές που σπανίζουν στον δημόσιο τομέα.

Αντί της παθητικής αποθήκευσης, το σύστημα λειτουργεί με κύκλους απόσυρσης και αναπλήρωσης. Οι συμμετέχουσες εταιρείες μπορούν να αντλήσουν υλικά σε περιπτώσεις επιβεβαιωμένων διαταραχών, με συμβατική υποχρέωση επαναπλήρωσης υπό προκαθορισμένους όρους. Έτσι μειώνονται οι κίνδυνοι υποβάθμισης υλικών και διατηρείται η επιχειρησιακή τους χρησιμότητα.

Η συμμετοχή της βιομηχανίας

Η συμμετοχή εταιρειών όπως η General Motors, η Stellantis, η Boeing, η Google και η Corning αποτυπώνει τη μετάβαση της ασφάλειας εφοδιασμού από γενικό ρίσκο σε στρατηγική προτεραιότητα. Για την αυτοκινητοβιομηχανία, η πρόσβαση σε υλικά μπαταριών είναι υπαρξιακό ζήτημα. Για την αεροδιαστημική και την άμυνα, οι σπάνιες γαίες παραμένουν αναντικατάστατες. Για την τεχνολογία, το γάλλιο και το γερμάνιο αποτελούν δομικούς περιορισμούς της ανταγωνιστικότητας.

Οικονομικές επιπτώσεις

Η στρατηγική αποθεματοποίηση επηρεάζει τις αγορές πέρα από τη φυσική προσφορά. Η ύπαρξη αξιόπιστων αποθεμάτων μειώνει τα ασφάλιστρα κρίσης στις τιμές και αποθαρρύνει τον πανικό αγορών. Θεωρητικά και εμπειρικά δεδομένα δείχνουν ότι οι αντικυκλικές εκροές μπορούν να μειώσουν τη μεταβλητότητα τιμών κατά 10–30%.
Παράλληλα, η βεβαιότητα εφοδιασμού βελτιώνει την ελκυστικότητα επενδύσεων σε εναλλακτικές εξορυκτικές και επεξεργαστικές μονάδες εκτός Κίνας. Το Project Vault λειτουργεί ως γέφυρα χρόνου έως ότου αυτές οι υποδομές τεθούν σε λειτουργία. Παράλληλα, αναλυτές τονίζουν ότι το Project Vault μειώνει την ικανότητα εργαλειοποίησης των ορυκτών από κυρίαρχους προμηθευτές, περιορίζοντας τον άμεσο οικονομικό αντίκτυπο εξαγωγικών περιορισμών.

Διαβάστε ακόμη