Η Κίνα είναι ο κυρίαρχος προμηθευτής ορυκτών πρώτων υλών που είναι κρίσιμης σημασίας για την παραγωγή μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων, ηλιακών πάνελ, μαγνητών για ανεμογεννήτριες και άλλων τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Άλλες χώρες χρειάζεται να αμφισβητήσουν αυτό το προβάδισμα αν θέλουν να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά σε αυτούς τους ταχέως αναπτυσσόμενους κλάδους. Η ανάγκη αυτή έγινε ακόμη πιο επείγουσα το 2025, όταν η Κίνα άρχισε να περιορίζει τις εξαγωγές σπάνιων γαιών ως απάντηση στους εμπορικούς δασμούς που επέβαλε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

Όπως σημειώνει το Blooomberg, η κυβέρνηση Τραμπ έχει παρουσιάσει μια σειρά μέτρων για τη δημιουργία μιας εναλλακτικής αλυσίδας εφοδιασμού: επενδύει απευθείας σε εγχώριες εταιρείες εξόρυξης και επεξεργασίας, παρέχει χρηματοδότηση σε έργα από τη Βραζιλία έως την Αυστραλία και επιδιώκει τη σύναψη συμμαχιών για κρίσιμα ορυκτά με άλλες χώρες. Παράλληλα, σχεδιάζει ένα ταμείο ύψους 12 δισ. δολαρίων για τη δημιουργία αποθεμάτων κρίσιμων ορυκτών, αντίστοιχων με τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου.

Ποια είναι τα λεγόμενα κρίσιμα ορυκτά

Τα λεγόμενα κρίσιμα ορυκτά είναι υλικά που τα κράτη θεωρούν απαραίτητα για τις βιομηχανικές και στρατιωτικές τους δυνατότητες. Περίπου 50 μεταλλικά στοιχεία και ορυκτά έχουν χαρακτηριστεί ως τέτοια στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταξύ των οποίων το λίθιο, ο γραφίτης, το κοβάλτιο, το μαγγάνιο και οι σπάνιες γαίες — στοιχεία με ιδιαίτερες χημικές ιδιότητες που τα καθιστούν αναντικατάστατα για την κατασκευή ηλεκτρικών, ηλεκτρονικών, μαγνητικών και οπτικών προϊόντων.

Τα περισσότερα κρίσιμα ορυκτά επιλέχθηκαν λόγω του ρόλου τους στην ανάπτυξη υποδομών για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα που ευθύνονται για την κλιματική αλλαγή, μια προσπάθεια που υποστηρίζεται από εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε επιδοτήσεις και φορολογικά κίνητρα. Ορισμένα από αυτά τα υλικά χρησιμοποιούνται επίσης σε ημιαγωγούς για πολιτικές και στρατιωτικές επικοινωνίες.

Παρότι πολλά κρίσιμα ορυκτά υπάρχουν σε αφθονία σε διάφορα μέρη του κόσμου, η εξόρυξη και κυρίως η επεξεργασία τους σε χρήσιμη μορφή είναι τεχνικά σύνθετη, ενεργοβόρα και ρυπογόνα. Η Κίνα έχει καταφέρει να κυριαρχήσει σε μεγάλο μέρος αυτής της αλυσίδας αξίας. Ακόμη και σε πιο άφθονα μέταλλα, όπως ο χαλκός, η εκρηκτική αύξηση της ζήτησης δημιουργεί φόβους ότι η προσφορά δεν θα επαρκεί. Το 2023, η ΕΕ χαρακτήρισε για πρώτη φορά τον χαλκό και το νικέλιο ως κρίσιμες πρώτες ύλες.

Στις σπάνιες γαίες, παρότι το μερίδιο της Κίνας στη συνολική εξόρυξη έχει μειωθεί την τελευταία δεκαετία, εξακολουθεί να ελέγχει σχεδόν απόλυτα την επεξεργασία, ιδίως των λεγόμενων «βαριών» σπάνιων γαιών. Μέχρι το 2025 παρήγαγε σχεδόν όλους τους μαγνήτες σπάνιων γαιών παγκοσμίως.

Η εξάρτηση της Δύσης από την Κίνα δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Οι κατασκευαστές αποφεύγουν την υπερβολική εξάρτηση από μία μόνο χώρα, καθώς ενδέχεται να προκύψουν διακοπές λόγω ενεργειακών ελλείψεων, επιδημιών ή κοινωνικών αναταραχών. Στην περίπτωση της Κίνας, προστίθεται και ο γεωπολιτικός παράγοντας. Ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ χρησιμοποίησε πέρυσι τον έλεγχο των σπάνιων γαιών ως μοχλό πίεσης, οδηγώντας τον Τραμπ σε εμπορικές διαπραγματεύσεις και σε μια ετήσια εκεχειρία.

Πώς χτίστηκε η «αυτοκρατορία» της Κίνας

Η κυριαρχία της Κίνας χτίστηκε εδώ και δεκαετίες. Ήδη από το 1992, ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ τόνιζε ότι «η Μέση Ανατολή έχει πετρέλαιο, η Κίνα έχει σπάνιες γαίες». Με την οικονομική ανάπτυξη, το Πεκίνο επένδυσε μαζικά σε ορυχεία στο εξωτερικό και κυριάρχησε στην επεξεργασία πρώτων υλών, ενώ πολλές δυτικές εταιρείες αποσύρθηκαν.

Σήμερα, η Κίνα είναι ο κορυφαίος παραγωγός 20 κρίσιμων πρώτων υλών παγκοσμίως. Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, εξαρτώνται πλήρως από εισαγωγές για τουλάχιστον 15 κρίσιμα ορυκτά, ενώ το 70% των εισαγωγών σπάνιων γαιών προέρχεται από την Κίνα.

Παρότι οι ΗΠΑ, η ΕΕ και άλλες χώρες προσπαθούν να μειώσουν αυτή την εξάρτηση, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η διαδικασία θα είναι μακρά και σύνθετη, ιδίως σε τομείς όπου η Κίνα διατηρεί σχεδόν απόλυτο έλεγχο και βαθιά τεχνογνωσία.

Διαβάστε ακόμη