Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, απέφυγαν να καταλήξουν σε ενιαία, υποχρεωτικά μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, επιλέγοντας αντ’ αυτού μια πιο ευέλικτη προσέγγιση που δίνει χώρο τόσο σε ευρωπαϊκές όσο και σε εθνικές παρεμβάσεις. Η επιλογή αυτή αντανακλά τις έντονες διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών, σε μια περίοδο όπου η εκτίναξη των τιμών ενέργειας, λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, ασκεί πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε όλη την Ευρώπη.
Η γεωπολιτική αστάθεια έχει εκθέσει τη διαρθρωτική ευαλωτότητα της Ευρώπης, καθώς περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχεται από το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα κοντά στο Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ. Οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις στο Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία οδήγησαν σε νέα άνοδο των τιμών του πετρελαίου Brent, ενώ οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν ήδη διπλασιαστεί σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε την ανάγκη άμεσων παρεμβάσεων, επισημαίνοντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται έως και 15 φορές περισσότερο από το φυσικό αέριο.
Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να παρουσιάσει χωρίς καθυστέρηση μια ολοκληρωμένη «εργαλειοθήκη» προσωρινών και στοχευμένων μέτρων για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στις τιμές των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων.
Παράλληλα, ζητείται η άμεση κατάθεση συγκεκριμένων παρεμβάσεων που θα καλύπτουν όλες τις συνιστώσες των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο τη μείωση του κόστους και τον περιορισμό της έντονης βραχυπρόθεσμης αστάθειας, ιδίως για τους ενεργοβόρους τομείς της οικονομίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι τα μέτρα αυτά πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των 27 κρατών-μελών, τόσο ως προς το ενεργειακό μείγμα όσο και ως προς τις δημοσιονομικές δυνατότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή καλείται να συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για τον σχεδιασμό εθνικών, προσωρινών και στοχευμένων παρεμβάσεων, με σκοπό τον μετριασμό των επιπτώσεων που έχουν οι τιμές των καυσίμων και οι επιμέρους συνιστώσες κόστους στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζεται η ανάγκη να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα αυτά δεν θα υπονομεύσουν την ανάπτυξη της ενέργειας από ΑΠΕ και χαμηλές εκπομπές άνθρακα, διατηρώντας ίσους όρους ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.
Σε πιο στρατηγικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει την ενεργειακή της αυτονομία μέσω της επιτάχυνσης της πράσινης μετάβασης. Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται ένα επενδυτικό πακέτο ύψους 30 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσω του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, το οποίο λειτουργεί από το 2005 και έχει ήδη συμβάλει σε μείωση εκπομπών κατά περίπου 50% στους σχετικούς τομείς. Ωστόσο, το σύστημα αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο έντονων διαφωνιών, καθώς περίπου 10 χώρες ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία και περισσότερα δωρεάν δικαιώματα για τη βιομηχανία, ενώ άλλες, όπως η Ισπανία και η Ολλανδία, αντιτίθενται σε οποιαδήποτε αποδυνάμωσή του.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να παρουσιάσει την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών το αργότερο έως τον Ιούλιο του 2026, με στόχο τη μείωση της αστάθειας των τιμών άνθρακα και τον περιορισμό των επιπτώσεών τους στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του κόστους σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού. Παράλληλα, ζητείται από τους συννομοθέτες να συμφωνήσουν εντός του 2026 σε ένα φιλόδοξο πακέτο για τα δίκτυα ενέργειας, το οποίο θα επιτρέψει την ταχεία ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών, θα ενισχύσει την προστασία και ανθεκτικότητά τους και θα βελτιώσει τις διασυνδέσεις τόσο σε εθνικό όσο και σε διευρωπαϊκό επίπεδο.
Από ελληνικής πλευράς, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε το μήνυμα πως «η κυβέρνηση είναι έτοιμη, στα πλαίσια των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της, να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και ενδεχομένως στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας» ενώ τόνισε πως «υπήρξε μία διατύπωση στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που ανοίγει την πόρτα για περισσότερη ευελιξία στη λήψη μέτρων, εθνικών αλλά και ευρωπαϊκών, για την αντιμετώπιση αυτής της έκτακτης κρίσης».
Αναλυτικά η συνέντευξη Τύπου του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη μετά το πέρας των εργασιών της Συνόδου Κορυφής
*Γιάννης Καντέλης (ΣΚΑΪ):* Κύριε Πρόεδρε, το πρωί στη δήλωσή σας, όταν προσήλθατε στο Συμβούλιο, μιλήσατε για την ανάγκη στήριξης των πιο αδύναμων, των πολιτών, των Ευρωπαίων καταναλωτών, και ευρωπαϊκά αλλά και εθνικά. Μετά από αυτή τη Σύνοδο, τι θα πρέπει να περιμένουν οι πολίτες στην Ελλάδα, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, αν η κυβέρνηση σκοπεύει να πάρει άμεσα άλλα μέτρα;
*Κυριάκος Μητσοτάκης:* Καταρχάς, κ. Καντέλη, υπήρξε μια εκτενής συζήτηση γύρω από τις οικονομικές επιπτώσεις αυτής της παρατεταμένης γεωπολιτικής κρίσης, αυτού του πολέμου που εξελίσσεται αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή. Νομίζω ότι είναι κοινός τόπος ότι όσο περισσότερο συνεχίζονται οι συγκρούσεις, τόσο πιο αρνητικές θα είναι οι επιπτώσεις για την παγκόσμια, για την ευρωπαϊκή, κατά συνέπεια και για την ελληνική οικονομία. Υπήρξε μία διατύπωση στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που ανοίγει την πόρτα για περισσότερη ευελιξία στη λήψη μέτρων, εθνικών αλλά και ευρωπαϊκών, για την αντιμετώπιση αυτής της έκτακτης κρίσης. Αυτή τη στιγμή δεν είμαι έτοιμος, ακόμα, να σας πω κάτι περισσότερο. Θα επαναλάβω όμως αυτό το οποίο έχω ξαναπεί: ότι η κυβέρνηση είναι έτοιμη, στα πλαίσια των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της, να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και ενδεχομένως στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας. Αλλά τώρα δεν είναι η ώρα να μιλήσουμε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια για τις σκέψεις που κάνουμε σε αυτή την κατεύθυνση.
*Μαρία Ψαρά (STAR):* Κύριε Πρόεδρε, επίσης κατά την είσοδό σας, θέσατε το ζήτημα της πραγματικής ενεργοποίησης της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το θέσατε μέσα στην αίθουσα στους ηγέτες; Αν ναι, τι υποδοχή είχε; Ποια είναι τα βήματα που πρέπει να γίνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να υπάρξει ένας μηχανισμός ενεργοποίησης, αν και εφόσον ένα κράτος μέλος δεχτεί επίθεση; Και πόσο σύντομα μπορούμε να το περιμένουμε αυτό;
*Κυριάκος Μητσοτάκης:* Καταρχάς, κα Ψαρά, θεωρώ εξαιρετικά θετικό το γεγονός ότι στην περίπτωση της επίθεσης που δέχτηκε η Κύπρος πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με πρώτη την Ελλάδα, έσπευσαν να συνδράμουν την Κύπρο, προσφέροντας αεροναυτική υποστήριξη, έτσι ώστε η Κύπρος να αισθάνεται απολύτως ασφαλής. Όπως είπε και ο Κύπριος Πρόεδρος, αποτέλεσε ουσιαστικά μία de facto, αν όχι de jure ενεργοποίηση του Άρθρου 42, παράγραφος 7, ρήτρα της αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα έλεγα ότι και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αλλά και η κα Kallas αναγνώρισαν, μαζί με τους συναδέλφους μας, την ανάγκη να προχωρήσουμε γρήγορα κάποια βήματα παραπέρα. Να χαράξουμε, δηλαδή, έναν σαφή οδικό χάρτη, με ορίζοντα μηνών και όχι ετών, έτσι ώστε να μπορούμε να έχουμε ένα σαφές επιχειρησιακό σχέδιο σε περίπτωση που χρειαστεί να ενεργοποιηθεί αυτή η ρήτρα, ποια θα ήταν τα βήματα τα οποία θα παίρναμε ανάλογα με το είδος της απειλής. Θεωρώ ότι αυτή είναι μία πολύ σημαντική κατάκτηση για την πατρίδα μας, αλλά και για την Κύπρο, καθώς μιλούσα επιστάμενα για την ανάγκη, στα πλαίσια της στρατηγικής αυτονομίας, να δώσουμε περιεχόμενο και, θα έλεγα, βάθος σε αυτή την πολύ σημαντική ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, η οποία όμως στον δημόσιο διάλογο μάλλον είχε «παραπέσει». Η περιπέτεια της Κύπρου είναι μία ευκαιρία και για την Ελλάδα και για την Κύπρο μετ’ επιτάσεως να προχωρήσει αυτή η συζήτηση σε μία κατεύθυνση που αναντίρρητα εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα.
*Σοφία Φασουλάκη (MEGA):* Καλησπέρα, κ. Πρόεδρε. Σήμερα τα κόμματα της αντιπολίτευσης επέκριναν την κυβέρνηση ότι βάζει πιο βαθιά την Ελλάδα στον πόλεμο, εξαιτίας της αναχαίτισης δύο ιρανικών πυραύλων από Patriot στη Σαουδική Αραβία. Τελικά βάζει αυτή η κίνηση την Ελλάδα στον πόλεμο;
*Κυριάκος Μητσοτάκης:* Κυρία Φασουλάκη, οι Patriot βρίσκονται στη Σαουδική Αραβία με απόφαση του ΚΥΣΕΑ από το 2021, στα πλαίσια μιας ευρύτερης προσπάθειας να προστατευτούν κρίσιμες υποδομές, οι οποίες έχουν να κάνουν με την ασφάλεια της τροφοδοσίας καυσίμων. Και η σημερινή αναχαίτιση αποτελούσε μία αυστηρά αμυντική δράση, η οποία εντάσσεται στα πλαίσια αυτής της συμφωνίας την οποία έχουμε κάνει με τη Σαουδική Αραβία. Κατά συνέπεια, δεν θα έπρεπε κανείς να βγάζει περισσότερα συμπεράσματα, παρά μόνο να αναγνωρίσει ότι και στην πράξη οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις απέδειξαν, σε μια πολυσύνθετη άσκηση, την επιχειρησιακή τους ετοιμότητα. Τονίζω όμως, και πάλι, ότι ήταν μία αμιγώς αμυντική ενέργεια, στα πλαίσια μιας συμφωνίας η οποία έχει γίνει με τη Σαουδική Αραβία, η οποία εξάλλου αποτελεί και στρατηγικό εταίρο της χώρας μας εδώ και αρκετά χρόνια. Και σε αυτούς οι οποίοι αναρωτιούνται «καλά και πώς ωφελείται η Ελλάδα από μία τέτοια πρωτοβουλία;», θα πω μία κουβέντα μόνο: εάν τα διυλιστήρια αυτά, ένα κρίσιμο διυλιστήριο της Σαουδικής Αραβίας είχε πράγματι χτυπηθεί, τότε να ήσασταν απολύτως βέβαιοι ότι η τιμή του πετρελαίου σήμερα θα ήταν πολύ υψηλότερη από αυτή που τελικά είναι. Διότι η προστασία των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών ένθεν και ένθεν θα πρέπει να αποτελεί αυτή τη στιγμή πρώτη προτεραιότητα. Ελλάδα και Γαλλία πρωταγωνιστήσαμε και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην ανάγκη να εντυπωθεί μία πρόταση για ένα μορατόριουμ, το οποίο θα αποκλείει οποιοδήποτε πλήγμα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων, είτε αυτές βρίσκονται στο Ιράν είτε αυτές βρίσκονται στις χώρες του Κόλπου.
*Γιώργος Παπακωνσταντίνου (ΕΡΤ):* Καλησπέρα, κ. Πρόεδρε. Θα παραμείνω στο μακρύ «δόρυ» των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Θα γνωρίζετε ότι η μετακίνηση της πυροβολαρχίας Patriot στην Κάρπαθο έχει προκαλέσει αντιδράσεις από πλευράς της Τουρκίας. Μάλιστα, σύμφωνα με δημοσιεύματα στη γείτονα, η Τουρκία έχει αποστείλει επιστολές σε ΝΑΤΟ, Ευρωπαϊκή Ένωση και Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια προσπάθειά της να ανεβάσει σε διεθνές επίπεδο το ζήτημα. Πώς σχολιάζετε αυτές τις ενέργειες;
*Κυριάκος Μητσοτάκης:* Οι ισχυρισμοί αυτοί είναι νομικά ανυπόστατοι, αλλά θα έλεγα ότι είναι και παντελώς άκαιροι, αν λάβει κανείς υπόψη την ευρύτερη γεωπολιτική συγκυρία. Μία κουβέντα μόνο επ’ αυτού: Η Ελλάδα δεν διαπραγματεύεται με κανέναν τη διάταξη των αμυντικών της δυνάμεων σε επιχειρησιακό επίπεδο. (Ανεπίσημη μετάφραση από τα αγγλικά)
*Maria Tadeo (Euronews):* Σας ευχαριστώ πολύ, κ. Πρωθυπουργέ. Μια πολύ σύντομη ερώτηση μόνο. Πάντα λέγατε ότι η οικονομία είναι πολύ σημαντική για εσάς. Η ανταγωνιστικότητα είναι πολύ σημαντική για εσάς. Στα συμπεράσματα δεν είναι καθόλου σαφές τι ακριβώς ζητούν οι ηγέτες. Λέτε «κατάλληλα μέτρα». Ποια μέτρα θέλετε να δείτε στον τομέα της ενέργειας; Θα λέγατε ότι αυτό που βιώνουμε είναι ενεργειακή κρίση ή απλώς ενεργειακό σοκ;
*Κυριάκος Μητσοτάκης:* Προς το παρόν, πρόκειται για ενεργειακό σοκ και πρέπει να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια να διασφαλίσουμε ότι δεν θα εξελιχθεί σε μακροχρόνια ενεργειακή κρίση. Ασφαλώς, ο καλύτερος τρόπος για να εκτονωθεί η κατάσταση θα ήταν να σταματήσουν οι εχθροπραξίες το συντομότερο δυνατόν, να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ και να αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων ως προς την ενέργεια. Πρέπει, ωστόσο, να έχουμε επίγνωση του γεγονότος ότι χρειαζόμαστε μία συγκεκριμένη εργαλειοθήκη, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οποία θα μας επιτρέψει να αντιμετωπίσουμε ζητήματα που αφορούν τις υψηλές τιμές της ενέργειας και τα οποία δυσχεραίνουν τη ζωή των καταναλωτών και τις επιχειρήσεις μας. Και θα έλεγα ότι αυτή η κρίση έρχεται να προστεθεί στη συζήτηση που διεξάγουμε σχετικά με την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Γνωρίζουμε ότι, ακόμη και πριν από τον πόλεμο, οι τιμές της ενέργειας στην Ευρώπη ήταν υπερβολικά υψηλές. Το ζήτημα αυτό είχε τεθεί ως κύρια προτεραιότητα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πριν από κάποιο καιρό και η κρίση προσδίδει μια νέα αίσθηση επείγοντος όσον αφορά την αντιμετώπιση των προκλήσεων που υπήρχαν ήδη, αλλά που φυσικά έχουν αυξηθεί αφότου ξέσπασε πρόσφατα ο πόλεμος.
*Jessica Parker (BBC News):* Κύριε Πρωθυπουργέ, διερευνούμε καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες οι ελληνικές αρχές χρησιμοποιούν μετανάστες για να απωθούν άλλους μετανάστες προς την Τουρκία στον Έβρο. Γνωρίζετε αυτές τις καταγγελίες; Θα τις διερευνήσετε;
*Κυριάκος Μητσοτάκης:* Δεν έχω καμία γνώση αυτών των ισχυρισμών, αλλά θα ήθελα να επισημάνω ένα σημείο, το οποίο μάλιστα αντανακλάται και στα σημερινά συμπεράσματα: ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της δεν πρόκειται να επαναλάβει τα λάθη που έκανε το 2015. Η Ελλάδα προστατεύει τα σύνορά της. Είναι υποχρέωσή μου να διασφαλίσω ότι τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προστατεύονται. Δεν πρόκειται να απολογηθώ γι’ αυτές τις πολιτικές. Και θα ήθελα να σας ενημερώσω ότι όλα τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μέσω των συμπερασμάτων, έχουν καταστήσει απολύτως σαφές ότι δεν θα επιτρέψουμε μαζική εισροή μεταναστών και προσφύγων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ότι δεν θα επαναλάβουμε τα λάθη του 2015. Σας ευχαριστώ.
Διαβάστε ακόμη
