Με σαφή έμφαση στην ανάγκη η ενεργειακή μετάβαση να αποκτήσει απτό αποτύπωμα στην καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων, δίνεται η εκκίνηση ενός εκτεταμένου πακέτου παρεμβάσεων που επιχειρεί να συνδέσει την πράσινη πολιτική με τη μείωση του κόστους ζωής και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση μετατοπίζεται από τους στόχους στην εφαρμογή, η κυβέρνηση φέρνει στο προσκήνιο ένα συνεκτικό σχέδιο που φιλοδοξεί να κινητοποιήσει επενδύσεις και ταυτόχρονα να στηρίξει τους πιο ευάλωτους. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο συγκροτεί έναν από τους βασικούς χρηματοδοτικούς πυλώνες της επόμενης φάσης της ενεργειακής μετάβασης, με συνολικό προϋπολογισμό 5,3 δισ. ευρώ και ορίζοντα υλοποίησης έως το 2030. Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται 25 στοχευμένες δράσεις, οι οποίες αποσκοπούν στη θωράκιση των ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτων καταναλωτών απέναντι στις αναμενόμενες επιβαρύνσεις που θα επιφέρει η επέκταση του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων σε κτίρια και οδικές μεταφορές (ETS 2). Πρόκειται για ένα πλέγμα παρεμβάσεων που αφορά άμεσα περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, με στόχο να μετριαστεί ο αντίκτυπος από το αυξημένο κόστος ενέργειας και μετακίνησης.

Το πακέτο παρουσιάστηκε σε συνέντευξη Τύπου από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη, τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση, και εκτείνεται από την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και την κοινωνική στέγαση έως τις δημόσιες και ιδιωτικές μεταφορές, συγκροτώντας μια πολυεπίπεδη παρέμβαση με σαφή κοινωνικό πρόσημο.

Στον πυρήνα των δράσεων βρίσκονται τα προγράμματα «Εξοικονομώ», μέσω των οποίων προβλέπεται η ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών και 10.000 μικρών επιχειρήσεων, καθώς και η εγκατάσταση 280.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και του κόστους. Παράλληλα, το σχέδιο ενσωματώνει ισχυρό κοινωνικό σκέλος, με την ανέγερση 2.350 κατοικιών για τη στέγαση ευάλωτων νοικοκυριών και την αύξηση έως και 100 ευρώ ετησίως στο επίδομα θέρμανσης.

Την ίδια ώρα, σημαντικό βάρος δίνεται και στις μεταφορές, με την προμήθεια νέων ηλεκτρικών λεωφορείων και συρμών μετρό, αλλά και με την εισαγωγή εργαλείων όπως το «κοινωνικό leasing» ηλεκτρικών οχημάτων για νοικοκυριά με αυξημένες ανάγκες μετακίνησης. Αντίστοιχα, για τις μικρές επιχειρήσεις προβλέπονται επιδοτήσεις για την αγορά ή μίσθωση ηλεκτρικών επαγγελματικών οχημάτων, ενώ ιδιαίτερη μέριμνα υπάρχει για τα άτομα με αναπηρία, με πλήρη επιδότηση ατομικών μέσων μετακίνησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι, σε αυτή τη φάση, προτεραιοποίηση δίνεται σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, με αιχμή την αντικατάσταση των συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά, καθώς και την υλοποίηση των προγραμμάτων κοινωνικής στέγασης. Πρόκειται για δράσεις που αναμένεται να «τρέξουν» πρώτες, με ορίζοντα εκκίνησης εντός του 2026, σηματοδοτώντας την άμεση ενεργοποίηση του σχεδίου σε τομείς με υψηλό κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Οι παρεμβάσεις πρώτης γραμμής

Σε ό,τι αφορά τα ταξί, η κυβέρνηση προωθεί στοχευμένο πρόγραμμα αντικατάστασης των συμβατικών οχημάτων με ηλεκτρικά, με ισχυρά κίνητρα επιδότησης. Όπως προκύπτει και από την παρουσίαση, προβλέπεται επιδότηση που φτάνει έως και τα 20.000 ευρώ, ενώ για οχήματα προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία το ποσό μπορεί να ανέλθει έως και τα 29.000 ευρώ. Το μέτρο θα εφαρμοστεί σε πρώτη φάση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, με στόχο τη σταδιακή ανανέωση του στόλου προς καθαρότερες μορφές μετακίνησης, περιορίζοντας ταυτόχρονα το λειτουργικό κόστος για τους επαγγελματίες του κλάδου.

Αντίστοιχα, στον τομέα της στέγασης, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας, με την ανέγερση 2.350 νέων κατοικιών που θα διατεθούν σε ευάλωτα νοικοκυριά. Η παρέμβαση αυτή εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό για την αντιμετώπιση του στεγαστικού κόστους, το οποίο αποτελεί ολοένα και πιο πιεστικό ζήτημα για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, ιδίως σε αστικά κέντρα.

Σε πρώτο πλάνο το Εξοικονομώ

Κεντρικό άξονα του σχεδιασμού αποτελεί ο νέος κύκλος προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, ο οποίος συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων και αφορά παρεμβάσεις σε δεκάδες χιλιάδες κατοικίες. Με προϋπολογισμό που προσεγγίζει το 1,2 δισ. ευρώ, το πρόγραμμα στοχεύει στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης του κτιριακού αποθέματος, δίνοντας τη δυνατότητα σε περίπου 62.000 νοικοκυριά να προχωρήσουν σε εργασίες όπως θερμομόνωση, αντικατάσταση κουφωμάτων, παρεμβάσεις σκίασης και αναβάθμιση των συστημάτων θέρμανσης.

Στο πλαίσιο αυτό, εκτιμάται ότι θα ενταχθούν περίπου 62.000 δικαιούχοι, με τα ποσοστά ενίσχυσης να φτάνουν και σε ορισμένες περιπτώσεις να υπερβαίνουν το 80%, ενώ προβλέπεται και κάλυψη του ΦΠΑ σε επιλέξιμες δαπάνες. Οι ωφελούμενοι θα μπορούν να επιλέξουν το μείγμα παρεμβάσεων που ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κατοικίας τους, από θερμομονώσεις και αντικατάσταση κουφωμάτων έως λύσεις σκίασης και αναβάθμιση του εξοπλισμού θέρμανσης, στο πλαίσιο μιας πιο ολοκληρωμένης ενεργειακής αναβάθμισης.

Νέα παράμετρος του σχεδιασμού αποτελεί η ενεργός εμπλοκή των εταιρειών προμήθειας ενέργειας στη χρηματοδότηση των έργων. Ειδικότερα, δίνεται η δυνατότητα κάλυψης της ιδιωτικής συμμετοχής από τον πάροχο, με την εξόφληση να πραγματοποιείται σταδιακά μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, έπειτα από συμφωνία με τον πελάτη. Το σχήμα αυτό αναμένεται να αποκτήσει θεσμικό χαρακτήρα το προσεχές διάστημα, ενσωματώνοντας έναν διαφορετικό τρόπο πρόσβασης στη χρηματοδότηση για τα νοικοκυριά.

Όπως σημείωσε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου απαντώντας σε σχετική ερώτηση ο νέος κύκλος θα βασιστεί σε αναθεωρημένο οδηγό εφαρμογής, στον οποίο έχουν ληφθεί υπόψη οι αδυναμίες προηγούμενων προγραμμάτων, καθώς και προτάσεις φορέων της αγοράς, μεταξύ των οποίων και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας.

Παράλληλα, η συγκεκριμένη προσέγγιση θα συνδεθεί με μηχανισμούς εξοικονόμησης ενέργειας, όπως τα λεγόμενα «λευκά πιστοποιητικά», εντάσσοντας τα προγράμματα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο κινήτρων για τη μείωση της κατανάλωσης και των εκπομπών.

Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στην πρόταση της κυβέρνησης για την αξιοποίηση των πόρων του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, η οποία κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αναμένεται να τεθεί σε τροχιά υλοποίησης εντός του 2026, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από τον σχεδιασμό σε μια πιο στοχευμένη και κοινωνικά προσανατολισμένη ενεργειακή πολιτική. Σε ό,τι αφορά το χρονοδιάγραμμα, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας υπογράμμισε ότι η μετάθεση κατά ένα έτος της έναρξης εφαρμογής του ETS 2, στο 2028, δεν επηρεάζει την υλοποίηση του Ταμείου. Παράλληλα, σημείωσε ότι οι συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο για πιθανές προσαρμογές στο ETS 2, αλλά και στο υφιστάμενο ETS 1, δεν μεταβάλλουν τη βασική κατεύθυνση της πολιτικής, καθώς η πορεία προς την απανθρακοποίηση παραμένει σταθερή.

Διαβάστε ακόμη