Απορρίμματα: Στην αναμονή οι αποφάσεις για την Αττική, θαμμένοι 1,87 εκατ. τόνοι σκουπιδιών

«Βράζει» η αγορά διαχείρισης απορριμμάτων, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να ξεμπλοκάρει σταδιακά τις εκκρεμότητες στον σχεδιασμό των υποδομών, με την Αττική στο επίκεντρο. Έπειτα από μακρά περίοδο στασιμότητας, οι διεργασίες για τα έργα σε Σχιστό και Φυλή αρχίζουν να αποκτούν συγκεκριμένη κατεύθυνση. Στο Σχιστό προκρίνεται να προχωρήσει πρώτος και αυτοτελώς ο υφιστάμενος διαγωνισμός, ενώ για τη Φυλή εξετάζεται ευρύτερος επανασχεδιασμός.

Οι συζητήσεις για τα επόμενα βήματα βρίσκονται σε εξέλιξη, χωρίς όμως η διαδικασία να έχει περάσει ακόμη στο στάδιο της επίσημης αξιολόγησης. Πηγές της Μονάδας ΣΔΙΤ αναφέρουν στο energygame.gr ότι δεν έχει κατατεθεί επίσημη πρόταση προς εισαγωγή στη ΔΕΣΔΙΤ και ότι αναμένονται οι επίσημες αιτήσεις του φορέα και για τα δύο έργα. Μετά την υποβολή τους θα ακολουθήσει η αξιολόγηση και η διαδικασία έγκρισης από τους υπουργούς. Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι χρειάζεται ακόμη λίγος χρόνος, χωρίς να αναμένεται μεγάλη καθυστέρηση, αφού η συζήτηση προχωρά. 

Να σημειωθεί πως στον Σχιστό, το επόμενο βήμα είναι η επικαιροποίηση του τεχνικού και χρηματοοικονομικού μοντέλου, ώστε να επανεκτιμηθούν τα κόστη και να διαπιστωθεί αν το έργο παραμένει βιώσιμο με τους όρους που έχουν ήδη εγκριθεί. Αν τα οικονομικά δεδομένα παραμείνουν εντός του υφιστάμενου πλαισίου, η διαδικασία μπορεί να συνεχιστεί χωρίς νέα απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής. Αν, αντίθετα, χρειαστεί να αλλάξουν βασικές οικονομικές παράμετροι, θα απαιτηθεί νέα έγκριση, στον βαθμό που αυτό επιτρέπεται από το θεσμικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Πιο σύνθετη είναι η εικόνα στη Φυλή, όπου, σύμφωνα με την ίδια πηγή, εξετάζεται ευρύτερος επανασχεδιασμός. Η κατεύθυνση που φαίνεται να διαμορφώνεται είναι να συνεχιστεί το ένα έργο ως έχει και να επανασχεδιαστεί το άλλο. Οι τελικές αποφάσεις, ωστόσο, δεν έχουν ακόμη κοινοποιηθεί επισήμως. Στην περίπτωση της Φυλής, η συζήτηση δεν περιορίζεται στην οικονομική αναθεώρηση, αλλά αφορά το τεχνικό αντικείμενο, τη λειτουργία των νέων υποδομών, τη χωροθέτηση και τις περιβαλλοντικές παραμέτρους.

Στο τραπέζι βρίσκονται και σενάρια για το ΕΜΑΚ Φυλής, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει επίσημη απόφαση ή συγκεκριμένο αίτημα που να αποσαφηνίζει την επόμενη ημέρα της εγκατάστασης. Οι οριστικές αποφάσεις για την Αττική αναμένονται το επόμενο διάστημα, καθώς, έπειτα από μακρά ακινησία, οι διεργασίες γύρω από τις υποδομές έχουν αρχίσει να αποκτούν συγκεκριμένη κατεύθυνση.

Η πίεση, πάντως, είναι ήδη μετρήσιμη: το 2025, 1,87 εκατ. τόνοι απορριμμάτων στην Αττική αντιστοιχούσαν σε ταφή, ενώ σε μεγάλο μέρος της χώρας οι χώροι υγειονομικής ταφής πλησιάζουν τα όριά τους. Ως εκ τούτου, το υπουργείο Περιβάλλοντος καλεί τους ΦΟΔΣΑ να προτείνουν την επέκταση υφιστάμενων χώρων ταφής ή τη δημιουργία νέων, διαθέτοντας αρχικά 20 εκατ. ευρώ. Στην Αττική, ο περιφερειάρχης Νίκος Χαρδαλιάς δηλώνει έτοιμος να παρουσιάσει τον συνολικό σχεδιασμό της Περιφέρειας, ενώ ο Νοέμβριος έχει τεθεί ως πιθανός ορίζοντας εξελίξεων για τους δύο διαγωνισμούς ΣΔΙΤ.

Ο κ. Γραφάκος αντίστοιχα τοποθέτησε τον Νοέμβριο τις αναμενόμενες εξελίξεις για τους δύο διαγωνισμούς, με ειδική αναφορά στην έγκριση της διενέργειας διαγωνισμού για τη μετατροπή του ΕΜΑΚ. Η αρμόδια πηγή, ωστόσο, διευκρινίζει ότι η Μονάδα ΣΔΙΤ δεν έχει λάβει ακόμη επίσημη πρόταση για να εισαχθεί το θέμα στη ΔΕΣΔΙΤ. Αναμένει τις αιτήσεις του φορέα και για τα δύο έργα, ώστε να ακολουθήσουν η αξιολόγηση και η έγκριση από τους υπουργούς. Συνεπώς, ο Νοέμβριος αποτελεί ορίζοντα εξελίξεων, όχι δεδομένη ημερομηνία έγκρισης.

Υπενθυμίζεται πως οι δύο διαγωνισμοί, για τον «Κεντρικό Τομέα» και τον «Πειραιά», προκηρύχθηκαν επί διοίκησης του Γιώργου Πατούλη και παραμένουν σε εκκρεμότητα. Η εκτιμώμενη αξία τους ανερχόταν τότε σε περίπου 761 εκατ. ευρώ. Τους διεκδίκησαν τα σχήματα ΕΛΛΑΚΤΩΡ – ΗΛΕΚΤΩΡ, ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή – ΤΙΤΑΝ, Μυτιληναίος – Μεσόγειος, Motor Oil – ΑΒΑΞ – Θαλής και Intrakat – Watt. Έκτοτε, εξαγορές και αναδιατάξεις χαρτοφυλακίων έχουν αλλάξει τις ισορροπίες στον κλάδο, οπότε και οι παλιές κοινοπραξίες δεν αποτυπώνουν απαραίτητα τη σημερινή εικόνα της αγοράς.

Πάνω από 1,86 εκατ. τόνοι προς ταφή

Τα στοιχεία του ΕΔΣΝΑ για το 2025 υπολογίζουν σε 1.868.211,444 τόνους τη συνολική ποσότητα αποβλήτων των δήμων της Αττικής που αντιστοιχεί σε ταφή. Το σύνολο δεν αφορά μόνο φορτία που μεταφέρονται απευθείας στον ΧΥΤΑ. Περιλαμβάνει διαφορετικές ροές, μεταξύ των οποίων απορρίμματα που περνούν από σταθμούς μεταφόρτωσης, το υπόλειμμα των ΚΔΑΥ και υπολείμματα από την επεξεργασία αποβλήτων.

Με συντελεστή 35 ευρώ ανά τόνο, το υπολογιζόμενο τέλος ταφής ανέρχεται σε 65.387.400,54 ευρώ. Το ποσό δεν έχει κατ’ ανάγκη καταβληθεί από τους δήμους· είναι ο υπολογισμός που προκύπτει από τις καταγεγραμμένες ποσότητες και τη χρέωση ανά τόνο. Το τέλος παραμένει, άλλωστε, αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ αυτοδιοίκησης και Πολιτείας.

Ο Δήμος Αθηναίων βρίσκεται στην πρώτη θέση σε απόλυτες ποσότητες, με περίπου 334.000 τόνους και υπολογιζόμενο τέλος 11,69 εκατ. ευρώ. Ακολουθούν ο Πειραιάς, η Φυλή, οι Αχαρνές, το Περιστέρι και ο Ασπρόπυργος.

Οι απόλυτες ποσότητες δεν αποτελούν κατάταξη των δήμων με βάση τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις, καθώς επηρεάζονται από τον πληθυσμό, το μέγεθος και την οικονομική δραστηριότητα κάθε περιοχής. Δείχνουν, όμως, την κλίμακα των αποβλήτων που εξακολουθούν να οδηγούνται προς ταφή. Στην Περιφέρεια παράγονται περίπου 2,2 εκατ. τόνοι απορριμμάτων τον χρόνο, ενώ οι ποσότητες που κατέληξαν προς ταφή στη Φυλή το 2025 υπολογίζονται περίπου σε 1,86 εκατ. τόνους, έναντι 1,82 εκατ. το 2020.

Ανοιχτό και το μέτωπο της ενεργειακής αξιοποίησης

Παράλληλα με τους διαγωνισμούς των μονάδων επεξεργασίας, εκκρεμεί η οριστικοποίηση του σχεδίου για την ενεργειακή αξιοποίηση του υπολειμματικού κλάσματος. Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, που τέθηκε σε διαβούλευση τον Αύγουστο του 2025, προβλέπει έξι μονάδες σε τέσσερις διαχειριστικές ενότητες και συνολική δυναμικότητα περίπου 1,18 εκατ. τόνων ετησίως. Για την Αττική προβλέπεται εγκατάσταση δυναμικότητας 356.000 τόνων, χωρίς να έχει προσδιοριστεί αν θα χωροθετηθεί στην κεντρική ή στη δυτική πλευρά της Περιφέρειας.

Η αρχιτεκτονική του σχεδίου εξετάζεται εκ νέου, καθώς η επίτευξη υψηλότερων στόχων ανακύκλωσης θα περιορίσει τις ποσότητες υπολειμματικών αποβλήτων που θα είναι διαθέσιμες για καύση. Έτσι, παραμένουν ανοιχτά ο αριθμός, η χωροθέτηση και η δυναμικότητα των μονάδων, μαζί με το ενδεχόμενο οι αρχικές προβλέψεις να είναι μεγαλύτερες από τις ανάγκες που θα διαμορφωθούν.

Εκκρεμεί και το χρηματοδοτικό μοντέλο. Πόσα κεφάλαια θα προέλθουν από το Δημόσιο και πόσα από ιδιώτες, καθώς και πώς θα συνδυαστούν τα έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας με το τέλος παραλαβής απορριμμάτων. Μετά την οριστικοποίηση της ΣΜΠΕ θα χρειαστεί να διαμορφωθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο και να υποβληθεί το σχήμα ενίσχυσης προς έγκριση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Προς το παρόν, οι συζητήσεις παραμένουν προκαταρκτικές, χωρίς ώριμο σχέδιο προς υλοποίηση.

Κονδύλι 20 εκατ. ευρώ για χώρους ταφής

Η πίεση πάντως δεν περιορίζεται στην Αττική. Σε μεγάλο μέρος της χώρας οι ΧΥΤΑ και οι ΧΥΤΥ βρίσκονται κοντά στα όρια της χωρητικότητάς τους, πριν τεθούν σε λειτουργία οι νέες μονάδες ολοκληρωμένης διαχείρισης. Για τον λόγο αυτό, το ΥΠΕΝ απηύθυνε πρόσκληση στους 14 ΦΟΔΣΑ της χώρας να υποβάλουν αιτήματα για νέους χώρους ή επεκτάσεις υφιστάμενων. Η αρχική χρηματοδότηση ανέρχεται σε 20 εκατ. ευρώ και μπορεί να αυξηθεί ανάλογα με τη ζήτηση. Σε πρώτη διερεύνηση, ενδιαφέρον δεν φέρονται να εξέφρασαν οι ΦΟΔΣΑ της Πελοποννήσου και της Ηπείρου.

Η πρόσκληση καλύπτει την αγορά εκτάσεων και την κατασκευή των χώρων ταφής με τον αναγκαίο εξοπλισμό. Δεν χρηματοδοτεί την εκπόνηση μελετών, λειτουργικές δαπάνες, δεματοποιητές ή γενικό εξοπλισμό διαχείρισης απορριμμάτων. Βασική προϋπόθεση είναι τα έργα να διαθέτουν ήδη έτοιμες μελέτες και να συμβαδίζουν με τον εθνικό και τον περιφερειακό σχεδιασμό. Οι ΦΟΔΣΑ πρέπει επίσης να έχουν πιστοποιηθεί ως προς την επάρκειά τους από τη ΡΑΑΕΥ. Για έργα με ιδιώτη ανάδοχο απαιτείται χρηματοοικονομική τεκμηρίωση, ώστε η επιδότηση να περιορίζεται στο αναγκαίο ύψος και να μη συνιστά παράνομη κρατική ενίσχυση. Καθώς οι ΧΥΤΥ δεν χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους, η συγκεκριμένη πρόσκληση στηρίζεται σε εθνική χρηματοδότηση.

Στις 13 περιφέρειες της χώρας λειτουργούν συνολικά 95 ΧΥΤΑ και ΧΥΤΥ. Το Νότιο Αιγαίο διαθέτει 26, αριθμός που συνδέεται με τη νησιωτικότητα, και η Κεντρική Μακεδονία 12. Από οκτώ χώρους έχουν η Δυτική Ελλάδα, η Στερεά Ελλάδα και η Κρήτη. Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει έναν, ενώ η Αττική δύο, εκ των οποίων ο ένας βρίσκεται στα Κύθηρα. Παρά τις εγκαταστάσεις που λειτουργούν, υπάρχουν νησιά χωρίς ολοκληρωμένη υποδομή διαχείρισης.

Μέσα στην εβδομάδα ανακοινώθηκε και χρηματοδότηση 6,4 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση έξι ανενεργών ΧΑΔΑ σε Μύκονο, Τήνο, Σίφνο, Πάτμο, Παξούς και Κάλυμνο. Οι δήμοι έχουν εξασφαλίσει τις περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις και, με την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων, αναμένεται να σταματήσουν πρόστιμα 480.000 ευρώ ετησίως, ενώ οι υποθέσεις που επιβαρύνουν τη χώρα με ευρωπαϊκές κυρώσεις θα μειωθούν από 17 σε 11. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η υλοποίηση των έργων, ώστε η χρηματοδότηση να οδηγήσει στην ουσιαστική αποκατάσταση των χώρων και στο κλείσιμο των σχετικών εκκρεμοτήτων.

Διαβάστε ακόμη 

• Γιατί η επόμενη μέρα της ανακύκλωσης περνά από τα δευτερογενή υλικά
• Χαρδαλιάς: Έτοιμη η τελική πρόταση για τα απορρίμματα – 352 έργα έως το 2028
• Πώς αλλάζει η διαχείριση απορριμμάτων, τα 3 μέτωπα που ανοίγουν