Σε τροχιά θεσμικής ολοκλήρωσης εισέρχεται το νέο πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης στις 14 Απριλίου, σηματοδοτώντας μια από τις πιο συγκροτημένες προσπάθειες των τελευταίων ετών για ορθολογική οργάνωση του χώρου.

Το σχέδιο νόμου, που πλέον κατευθύνεται προς τη Βουλή, δεν περιορίζεται σε επιμέρους τεχνικές παρεμβάσεις. Αντιθέτως, επιχειρεί να αντιμετωπίσει διαχρονικές παθογένειες, θέτοντας ένα πιο σαφές και λειτουργικό πλαίσιο για την ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαχείριση του χώρου. Με αιχμή του δόρατος τις ρυθμίσεις για τις περιοχές του δικτύου Natura 2000, το ΥΠΕΝ επιδιώκει να βάλει τέλος σε μια χρόνια εκκρεμότητα: την άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση και τη στρεβλή οικιστική επέκταση.

Από την αδράνεια στη ρύθμιση

Για δεκαετίες, η έλλειψη σαφών κανόνων σε περιοχές Natura δημιούργησε ένα ιδιότυπο καθεστώς «παγωμένης» ανάπτυξης εντός σχεδίου, αλλά ανεξέλεγκτης διάχυσης εκτός αυτού. Το αποτέλεσμα ήταν η υποβάθμιση τόσο του φυσικού όσο και του αστικού τοπίου, με αυθαίρετες κατασκευές και κατακερματισμό χρήσεων γης.

Το ΥΠΕΝ, αναγνωρίζοντας ότι περίπου το 28% της χερσαίας έκτασης της χώρας εντάσσεται στο δίκτυο Natura επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη ρίζα του. Μέσα σε αυτό βρίσκονται ολόκληρες πόλεις και χωριά καθώς και πολύ σημαντικές δημόσιες υποδομές όπως αεροδρόμια και μεγάλα και μικρότερα λιμάνια. Υποδομές που δεν κατασκευάστηκαν μετά την ένταξη των περιοχών αυτών στο δίκτυο αλλά πολλά χρόνια νωρίτερα. Εντός Natura βρίσκονται ολόκληρες πόλεις όπως τα Ιωάννινα, η Καστοριά, το Ναύπλιο, ο Τύρναβος, τα Φάρσαλα, η Καλαμπάκα, το Λεωνίδιο, αλλά και το Μέτσοβο και ολόκληρα νησιά η Σκόπελος,, η Χάλκη, η Νίσυρος, η Τήλος, οι Παξοί, οι Μικρές Κυκλάδες, οι Λειψοί, οι Φούρνοι, το μεγαλύτερο μέρος της Σαμοθράκης κλπ.. Τουλάχιστον 2.200 οικισμοί με συνολικό μόνιμο πληθυσμό άνω των 450.000 κατοίκων είναι ενταγμένοι στο δίκτυο Natura 2000.

Ευρωπαϊκή λογική, ελληνική εφαρμογή

Κεντρική φιλοσοφία των παρεμβάσεων είναι η ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή πρακτική: οι περιοχές Natura δεν είναι ζώνες απόλυτης απαγόρευσης, αλλά πεδία ισορροπίας μεταξύ ανθρώπινης δραστηριότητας και προστασίας της φύσης. Οι περιορισμοί, όπως επισημαίνεται, πρέπει να είναι στοχευμένοι και όχι οριζόντιοι.

Σε αυτό το πλαίσιο, η προτεινόμενη διάταξη δεν ανοίγει άκριτα τον δρόμο για δόμηση, αλλά εισάγει αυστηρούς κανόνες και φίλτρα. Με λίγα λόγια επιχειρείται η εξάλειψη της αλόγιστης και άναρχης “άτυπης” επέκτασης των οικισμών και η αποτροπή δημιουργίας αυθαιρέτων, μέσω της δυνατότητας περιορισμένης επέκτασης του σχεδίου πόλης με σχεδιασμό. Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν χρόνια προβλήματα σε περιοχές της περιφέρειας όπου ο αστικός ιστός διαχέεται άναρχα εκτός σχεδίου, με υποβάθμιση τόσο του αστικού και περιαστικού περιβάλλοντος όσο και του φυσικού οικοσυστήματος.

Τέλος στην πολεοδομική «γκρίζα ζώνη»

Η βασική τομή του νομοσχεδίου είναι η δυνατότητα περιορισμένης επέκτασης σχεδίων πόλης αποκλειστικά σε ζώνες βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων (ζώνη 4), και μόνο όταν πληρούνται αυστηρά κριτήρια:

  • Συμβατότητα με την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ)
  • Ένταξη σε Τοπικά ή Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια
  • Διασφάλιση ότι δεν θίγεται η οικολογική ισορροπία

Παράλληλα, τίθεται ανώτατο όριο 20% στις επεκτάσεις εντός των συγκεκριμένων ζωνών, λειτουργώντας ως δικλείδα ασφαλείας απέναντι σε πιθανές υπερβάσεις. Με τον τρόπο αυτό, το ΥΠΕΝ επιχειρεί να αντικαταστήσει την άτυπη και ανεξέλεγκτη οικιστική διάχυση με οργανωμένη, σχεδιασμένη ανάπτυξη. Πρόκειται για μια σαφή μετατόπιση: από την ανοχή στην αυθαιρεσία, σε ένα πλαίσιο κανόνων και ελέγχου.

Ανάπτυξη με όρους βιωσιμότητας

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η προτεινόμενη πολιτική δεν αντιμετωπίζει την ανάπτυξη ως απειλή για το περιβάλλον, αλλά ως διαδικασία που μπορεί –υπό όρους– να λειτουργήσει συμπληρωματικά. Παραδείγματα από την ελληνική πραγματικότητα δείχνουν ότι η ήπια οικιστική ανάπτυξη μπορεί να συνυπάρξει με την προστασία ειδών και οικοσυστημάτων. Ταυτόχρονα, ενσωματώνονται μηχανισμοί παρακολούθησης και αξιολόγησης, με δείκτες που αφορούν την ποιότητα ζωής, το πράσινο, τις υποδομές και την περιβαλλοντική επίπτωση.

Πολιτική επιλογή με σαφές μήνυμα

Το βασικό μήνυμα που εκπέμπει η πρωτοβουλία του ΥΠΕΝ είναι ότι τα χρόνια προβλήματα δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται με αναβολές ή ημίμετρα. Η πολεοδομική αναρχία, η άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση και η απουσία σχεδιασμού δεν είναι βιώσιμες επιλογές – ούτε για την οικονομία ούτε για το περιβάλλον. Με το νέο πλαίσιο, το ΥΠΕΝ επιχειρεί να βάλει τάξη εκεί όπου για χρόνια επικρατούσε ασάφεια. Όχι αγνοώντας τις δυσκολίες, αλλά αναγνωρίζοντάς τες και επιχειρώντας να δώσει ρεαλιστικές λύσεις. Η επιτυχία, βεβαίως, θα κριθεί στην εφαρμογή. Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, διαμορφώνεται ένα συνεκτικό πλαίσιο που φιλοδοξεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ ανάπτυξης και προστασίας – με όρους ορθολογικούς, διαφανείς και μακροπρόθεσμα βιώσιμους.

Διαβάστε ακόμη