Η κλιμάκωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο δεν προκαλεί ανησυχία μόνο για τις ενεργειακές υποδομές της περιοχής, αλλά αναδεικνύει και ένα ακόμη, ίσως λιγότερο ορατό αλλά εξίσου κρίσιμο, στρατηγικό ζήτημα: την ασφάλεια των μονάδων αφαλάτωσης θαλασσινού νερού. Οι εγκαταστάσεις αυτές αποτελούν τον βασικό πυλώνα υδροδότησης για εκατομμύρια ανθρώπους στη Μέση Ανατολή και η πρόσφατη κλιμάκωση των επιθέσεων φέρνει στο προσκήνιο την ευαλωτότητά τους.
Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Μόλις το Σαββατοκύριακο, ένα ιρανικό drone έπληξε μονάδα αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν, προκαλώντας υλικές ζημιές στην εγκατάσταση και τραυματισμούς από τα θραύσματα της επίθεσης. Πρόκειται για μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες εγκαταστάσεις παραγωγής πόσιμου νερού βρέθηκαν στο στόχαστρο της σύγκρουσης, γεγονός που προκαλεί έντονο προβληματισμό για την ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών της περιοχής.
Η ευαισθησία του ζητήματος συνδέεται με τη δομική υδατική ανεπάρκεια της Μέσης Ανατολής. Η περιοχή φιλοξενεί περίπου το 6% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά διαθέτει μόλις το 2% των παγκόσμιων αποθεμάτων γλυκού νερού. Σε αυτό το άνισο υδρολογικό ισοζύγιο, η αφαλάτωση έχει εξελιχθεί σε βασική τεχνολογική λύση που επιτρέπει στα κράτη του Κόλπου να καλύπτουν τις ανάγκες τους σε πόσιμο νερό.
Σύμφωνα με τη γαλλική LesEchos, κατά μήκος της ακτογραμμής του Περσικού Κόλπου λειτουργούν σήμερα εκατοντάδες μεγάλες βιομηχανικές μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες έχουν πολλαπλασιαστεί τις τελευταίες δεκαετίες, ανταποκρινόμενες τόσο στη δημογραφική αύξηση όσο και στην ταχεία αστικοποίηση της περιοχής. Πολλές από αυτές τις εγκαταστάσεις έχουν κατασκευαστεί ή λειτουργούν από μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους, όπως οι γαλλικές εταιρείες Veolia και Suez, που διαθέτουν σημαντική τεχνογνωσία στον τομέα της επεξεργασίας νερού.
Σήμερα, οι μονάδες αφαλάτωσης καλύπτουν σχεδόν το σύνολο των υδατικών αναγκών ορισμένων χωρών του Κόλπου. Στο Κουβέιτ παράγουν περίπου το 90% του πόσιμου νερού που καταναλώνεται, ενώ στη Σαουδική Αραβία το αντίστοιχο ποσοστό φθάνει περίπου το 70%. Το νερό αυτό δεν τροφοδοτεί μόνο τα νοικοκυριά αλλά στηρίζει και σημαντικό μέρος της γεωργικής δραστηριότητας της περιοχής.
Η στρατηγική σημασία αυτών των εγκαταστάσεων γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν ληφθεί υπόψη ότι τα κράτη του Περσικού Κόλπου συγκεντρώνουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας δυναμικότητας αφαλάτωσης. Πρόκειται για τεράστιες εγκαταστάσεις που παράγουν καθημερινά εκατομμύρια κυβικά μέτρα πόσιμου νερού και συχνά βρίσκονται συγκεντρωμένες σε λίγες παράκτιες τοποθεσίες. Αυτή η γεωγραφική συγκέντρωση δημιουργεί και έναν βαθμό ευαλωτότητας, καθώς κάθε τέτοια μονάδα αποτελεί κρίσιμο κόμβο για την ασφάλεια εφοδιασμού με νερό.
Η πρόσφατη επίθεση στο Μπαχρέιν ανέδειξε ακριβώς αυτή τη διάσταση. Οι εγκαταστάσεις αφαλάτωσης θεωρούνταν μέχρι σήμερα λιγότερο πιθανός στόχος σε σχέση με τις ενεργειακές υποδομές, ωστόσο η κλιμάκωση της σύγκρουσης φαίνεται να διευρύνει το φάσμα των κρίσιμων εγκαταστάσεων που ενδέχεται να πληγούν. Αναλυτές προειδοποιούν ότι η στοχοποίηση τέτοιων μονάδων θα μπορούσε να έχει σοβαρές ανθρωπιστικές συνέπειες, καθώς σε πολλές χώρες του Κόλπου αποτελούν σχεδόν τη μοναδική πηγή πόσιμου νερού για τον πληθυσμό.
Παράλληλα, οι μονάδες αυτές αντιμετωπίζουν και άλλους έμμεσους κινδύνους που σχετίζονται με τη σύγκρουση. Η αφαλάτωση είναι μια ιδιαίτερα ενεργοβόρα διαδικασία, η οποία απαιτεί μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας για να λειτουργήσει. Ως εκ τούτου, επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις ή σε δίκτυα ηλεκτροδότησης θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη λειτουργία τους ακόμη και χωρίς άμεσο πλήγμα στις ίδιες τις εγκαταστάσεις.
Επιπλέον, ένα σοβαρό περιβαλλοντικό ατύχημα στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να δημιουργήσει εξίσου σημαντικές διαταραχές. Ένα μεγάλο περιστατικό πετρελαϊκής ρύπανσης – μια λεγόμενη «μαύρη παλίρροια» – θα μπορούσε να καταστήσει προσωρινά αδύνατη την άντληση και επεξεργασία θαλασσινού νερού σε ορισμένες εγκαταστάσεις. Αν και οι τεχνολογίες φιλτραρίσματος έχουν εξελιχθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, δεν είναι όλες οι μονάδες εξοπλισμένες για να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τέτοιου είδους ρύπανση.
Το ζήτημα αυτό δεν είναι άγνωστο στην περιοχή. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στον Κόλπο το 1991, η εκτεταμένη πετρελαϊκή ρύπανση προκάλεσε σοβαρές ανησυχίες για τη λειτουργία των εγκαταστάσεων αφαλάτωσης, αποκαλύπτοντας τη μεγάλη εξάρτηση των χωρών της περιοχής από αυτές τις υποδομές.
Η ευαλωτότητα αυτή αποτυπώνεται χαρακτηριστικά και στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας. Οι ανάγκες της πρωτεύουσας Ριάντ σε πόσιμο νερό καλύπτονται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη μονάδα αφαλάτωσης του Al-Jubail, μία από τις μεγαλύτερες στον κόσμο. Το νερό μεταφέρεται στην πόλη μέσω αγωγού μήκους περίπου 400 χιλιομέτρων, γεγονός που αναδεικνύει την κλίμακα αλλά και την πολυπλοκότητα του συστήματος υδροδότησης της χώρας.
Την ίδια στιγμή, η αγορά αφαλάτωσης συνεχίζει να αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς. Η Σαουδική Αραβία σχεδιάζει να αυξήσει σημαντικά τη δυναμικότητα των μονάδων της έως το τέλος της δεκαετίας, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ προωθούν επίσης μεγάλες επενδύσεις για την ενίσχυση της υδατικής τους ασφάλειας.
Διαβάστε ακόμη
