Η ανάκτηση εγκαταλελειμμένων αλιευτικών διχτυών από τον θαλάσσιο πυθμένα και η επαναξιοποίησή τους σε βιομηχανικά προϊόντα αναδεικνύεται σε ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα κυκλικής οικονομίας στον χώρο των θαλάσσιων αποβλήτων. Στο λιμάνι της Μοτρίλ, στη νότια Ισπανία, ένα οργανωμένο δίκτυο δυτών, αλιέων και επιχειρήσεων ανακύκλωσης επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που συγκαταλέγεται στις πιο επιβαρυντικές μορφές θαλάσσιας ρύπανσης: τα εγκαταλελειμμένα αλιευτικά δίχτυα, τα οποία συνεχίζουν να παγιδεύουν θαλάσσια ζωή για δεκαετίες μετά την απώλειά τους.
Σύμφωνα με τους NY Times, η διαδικασία ανάκτησης των διχτυών είναι επιχειρησιακά απαιτητική και υψηλού κόστους. Κάθε επιχείρηση καθαρισμού προϋποθέτει τη συμμετοχή επαγγελματιών δυτών που καταδύονται σε βάθη τα οποία συχνά ξεπερνούν τα 30 μέτρα. Εκεί εντοπίζουν τα δίχτυα, τα αποδεσμεύουν από τον βυθό και τα δένουν σε μεγάλα φορτία. Στη συνέχεια, με τη χρήση γερανών, τα φορτία ανυψώνονται στην επιφάνεια και μεταφέρονται σε σκάφη. Σε μία από τις επιχειρήσεις που πραγματοποιήθηκαν κοντά στη Σαλομπρένια, σε προστατευόμενη θαλάσσια περιοχή, ομάδα 32 επαγγελματιών δυτών και εργαζομένων κατάφερε να ανασύρει μέσα σε πέντε ημέρες περίπου 5.000 κιλά εγκαταλελειμμένων διχτυών και άλλων αλιευτικών εργαλείων. Το φορτίο αυτό μεταφέρθηκε σε λιμενικές εγκαταστάσεις για διαλογή και επεξεργασία.
Αντίστοιχες αποστολές έχουν ήδη αποδώσει απτά αποτελέσματα. Σε μία τετραήμερη επιχείρηση ανασύρθηκαν 294 κομμάτια διχτυών συνολικού βάρους 2.000 κιλών, ποσότητα που αντιστοιχεί στο βάρος ενός αφρικανικού ελέφαντα. Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος σε τοπικό επίπεδο, αλλά και τη δυναμική των επιχειρήσεων καθαρισμού όταν υπάρχει οργανωμένος συντονισμός.
Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκεται η εταιρεία Gravity Wave, η οποία έχει αναπτύξει ένα δίκτυο συνεργασιών με περισσότερα από 150 λιμάνια σε Ισπανία, Ιταλία και Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, συνεργάζεται με περίπου 7.000 αλιείς και εργαζομένους στον τομέα της αλιείας, οι οποίοι συλλέγουν δίχτυα και άλλα θαλάσσια πλαστικά κατά τη διάρκεια της καθημερινής τους δραστηριότητας και τα παραδίδουν για επεξεργασία. Το δίκτυο αυτό επιτρέπει τη συνεχή συγκέντρωση υλικών, χωρίς να απαιτούνται αποκλειστικά εξειδικευμένες αποστολές ανάκτησης.
Συνολικά, μέχρι σήμερα έχουν συγκεντρωθεί περίπου 1.400 τόνοι θαλάσσιων πλαστικών και εγκαταλελειμμένων αλιευτικών διχτυών. Από αυτούς, περισσότεροι από 700 τόνοι έχουν ήδη υποστεί επεξεργασία και μετατραπεί σε δευτερογενείς πρώτες ύλες. Η επεξεργασία περιλαμβάνει καθαρισμό, διαχωρισμό υλικών, τεμαχισμό και μετατροπή σε νιφάδες ή πλαστικά σφαιρίδια. Τα σφαιρίδια αυτά χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη σε βιομηχανικές εφαρμογές, από την κατασκευή επίπλων και πάνελ μέχρι την παραγωγή εξαρτημάτων και δομικών υλικών, επισημαίνουν οι The New York Times.
Η διαδικασία μετατροπής των διχτυών σε νέα προϊόντα βασίζεται σε βιομηχανικές μεθόδους μηχανικής ανακύκλωσης. Τα δίχτυα, συνήθως κατασκευασμένα από νάιλον υψηλής αντοχής, τεμαχίζονται σε μικρά κομμάτια και στη συνέχεια λιώνουν σε υψηλές θερμοκρασίες. Το υλικό που προκύπτει μπορεί να μορφοποιηθεί σε φύλλα, να κοπεί με μηχανές επεξεργασίας ή να μετατραπεί σε κοκκώδη μορφή για περαιτέρω χρήση. Σε εγκαταστάσεις παραγωγής, μηχανές κοπής και διαμόρφωσης χρησιμοποιούνται για την παραγωγή αντικειμένων όπως πάνελ επένδυσης, βιομηχανικά εξαρτήματα ή έπιπλα για ξενοδοχεία και επαγγελματικούς χώρους.
Η επαναχρησιμοποίηση των διχτυών χρηματοδοτεί σε μεγάλο βαθμό τις επιχειρήσεις καθαρισμού. Επιχειρήσεις και οργανισμοί που επιθυμούν να ενισχύσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα συμβάλλουν οικονομικά στη χρηματοδότηση των αποστολών ανάκτησης και αποκτούν στη συνέχεια προϊόντα κατασκευασμένα από τα ανακυκλωμένα υλικά. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένας κύκλος αξίας που συνδέει την περιβαλλοντική δράση με την αγορά και επιτρέπει τη συνέχιση των επιχειρήσεων καθαρισμού σε σταθερή βάση.
Η επιχειρησιακή πραγματικότητα παραμένει σύνθετη. Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί για τη μεταφορά αποβλήτων επιβάλλουν αυστηρούς ελέγχους στη διασυνοριακή μεταφορά υλικών, γεγονός που έχει υποχρεώσει την εταιρεία να αναζητήσει νέους εταίρους επεξεργασίας και να προσαρμόσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες της. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μεταφορά των διχτυών σε εγκαταστάσεις ανακύκλωσης εκτός Ισπανίας αποδείχθηκε δύσκολη λόγω γραφειοκρατικών διαδικασιών και περιορισμών.
Επιπλέον, αρκετοί ανακυκλωτές ήταν αρχικά επιφυλακτικοί ως προς την επεξεργασία αλιευτικών διχτυών, καθώς τα υλικά αυτά συχνά περιέχουν άμμο, οργανικά υπολείμματα και θαλάσσια άλατα, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν φθορά στον εξοπλισμό. Σταδιακά, με τη βελτίωση των διαδικασιών καθαρισμού και διαλογής, η επιφυλακτικότητα αυτή περιορίστηκε και η επεξεργασία των διχτυών εντάχθηκε σε βιομηχανικές γραμμές παραγωγής.
Οι επιχειρήσεις καθαρισμού δεν περιορίζονται στην Ισπανία. Αντίστοιχες δράσεις πραγματοποιούνται και σε άλλα λιμάνια της Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων περιοχών της Ελλάδας. Το μοντέλο βασίζεται στη συνεργασία με αλιευτικές κοινότητες, οι οποίες παραδίδουν τα δίχτυα που συλλέγουν κατά τη διάρκεια της δραστηριότητάς τους. Με τον τρόπο αυτό, η συλλογή γίνεται συνεχής και όχι μόνο στο πλαίσιο ειδικών αποστολών.
Η φιλοσοφία της πρωτοβουλίας συνοψίζεται στη θέση ότι το πλαστικό μπορεί να αποκτήσει δεύτερη ζωή. Παράλληλα, οι ιδρυτές της επισημαίνουν ότι στόχος είναι η δημιουργία αξίας μέσω της περιβαλλοντικής δράσης και όχι μόνο η απομάκρυνση απορριμμάτων από τη θάλασσα. Η οικονομική βιωσιμότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη συνέχιση των επιχειρήσεων καθαρισμού και την επέκταση του μοντέλου σε περισσότερες περιοχές.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία των New York Times η επεξεργασία των διχτυών έχει ήδη οδηγήσει στην παραγωγή σημαντικών ποσοτήτων δευτερογενών υλικών, τα οποία χρησιμοποιούνται σε διάφορους κλάδους. Το εγχείρημα συνεχίζει να επεκτείνεται, με στόχο την αύξηση των ποσοτήτων που συλλέγονται και επεξεργάζονται, καθώς και την ενίσχυση των συνεργασιών με λιμάνια και επιχειρήσεις. Η πρόκληση παραμένει διττή: αφενός η ανάκτηση των υλικών από τον θαλάσσιο πυθμένα και αφετέρου η ενσωμάτωσή τους σε βιώσιμες παραγωγικές αλυσίδες.
Η εξέλιξη των πρωτοβουλιών αυτών αναμένεται να εξαρτηθεί από τη συνέχιση της χρηματοδότησης, την ενίσχυση της τεχνολογικής υποδομής και τη συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες. Η ανάσυρση των διχτυών από τον βυθό αποτελεί μόνο το πρώτο στάδιο μιας διαδικασίας που εκτείνεται μέχρι την τελική παραγωγή προϊόντων. Οι αριθμοί που έχουν ήδη καταγραφεί καταδεικνύουν ότι η διαχείριση των θαλάσσιων αποβλήτων μπορεί να μετατραπεί σε οργανωμένη δραστηριότητα με οικονομικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα, εφόσον υποστηριχθεί από κατάλληλες υποδομές και συνεργασίες.
Διαβάστε ακόμη
