Νέα δεδομένα για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας Κύπρου Great Sea Interconnector (GSI) που πάντως χρήζουν αποκωδικοποιήσεις δημιουργούν οι δηλώσεις του Υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, ότι η Άγκυρα δεν θα προβάλλει αντιρρήσεις για το έργο, εφόσον έχει γραπτή ενημέρωση για τις έρευνες βυθού που απομένουν ώστε να οριστικοποιηθεί η όδευσή του. Δηλώσεις που σε πρώτη ανάγνωση, θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως ένδειξη «αλλαγής τάσης» από την Άγκυρα.

Όπως ανέφερε ο Φιντάν, η Άγκυρα ζητά να λαμβάνει γραπτή ειδοποίηση, και όχι απλώς προφορική ενημέρωση, στην οποία θα περιγράφονται οι εργασίες που πρόκειται να πραγματοποιήσει το ερευνητικό πλοίο, μαζί με τις συντεταγμένες τους. Πρόσθεσε δε ότι η Τουρκία δεν επιθυμεί να διαταραχθεί το υφιστάμενο καθεστώς στις θαλάσσιες περιοχές, ούτε να δημιουργηθούν τετελεσμένα που θα προκαλέσουν περισσότερα προβλήματα στις δύο πλευρές.

Σημειώνεται ότι από το καλοκαίρι του 2024 εκκρεμούν οι έρευνες βυθού στα διεθνή ύδατα, ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου. Ο λόγος για θαλάσσια περιοχή για την οποία η Άγκυρα ισχυρίζεται αβάσιμα ότι εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και ότι, επομένως, απαιτείται η έγκρισή της για να πραγματοποιηθούν οι εργασίες.

Τι σηματοδοτεί η νέα τοποθέτηση Φιντάν

Οι χθεσινές δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ «δείχνουν» μια πιο ήπιων τόνων ρητορική σε σχέση με προηγούμενες παρεμβάσεις της Άγκυρας, εάν συγκριθεί για παράδειγμα με παλαιότερες δηλώσεις άλλων αξιωματούχων της γειτονικής χώρας, σύμφωνα με τις οποίες η επανέναρξη των ερευνών είχε χαρακτηριστεί «προκλητική ενέργεια», ενώ είχε διατυπωθεί η προειδοποίηση πως η Τουρκία θα αντιδρούσε όπως είχε πράξει και στο παρελθόν. Μια αναφορά που υπονοεί την εμπλοκή του Πολεμικού Ναυτικού της Τουρκίας στις έρευνες του καλοκαιριού του 2024, όταν η εμφάνιση τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή της Κάσου και της Καρπάθου είχε οδηγήσει στην αναστολή των ερευνών βυθού που διενεργούσε τότε το ιταλικό πλοίο «Ievoli Relume» για λογαριασμό της γαλλικής Nexans που κατασκευάζει το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου.

Επομένως, το ότι πλέον ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας δηλώνει πως η χώρα του δεν αντιτίθεται στο έργο,  υπό την προϋπόθεση να έχει γραπτή ενημέρωση παραπέμπει σε «λεκτική» διαφοροποίηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η Άγκυρα εγκαταλείπει τις διεκδικήσεις της. Και τούτο διότι ο κ. Φιντάν συνέδεσε ρητά τη θέση του με την αποφυγή αλλαγής του υφιστάμενου καθεστώτος.

Τι κρύβεται πίσω από το τουρκικό αίτημα για γραπτή ενημέρωση

Σε πρώτη ανάγνωση η διατύπωση του Τούρκου ΥΠΕΞ φαίνεται επίσης να διαφοροποιείται από την έως τώρα αξίωση της Άγκυρας για αίτημα αδειοδότησης. Πηγές με άριστη γνώση των διπλωματικών διεργασιών εξηγούν ότι, στην πράξη, εκείνο που ζητείται είναι μία γραπτή ενημέρωση από το γαλλικό κράτος, στην οποία θα περιλαμβάνονται οι συντεταγμένες της πορείας που πρόκειται να ακολουθήσει το ερευνητικό σκάφος. Οι ίδιες πηγές προσθέτουν ότι μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να διαμορφωθεί ούτως ώστε να αναφέρεται ρητά πως το σχετικό έγγραφο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστά αίτηση για χορήγηση άδειας. Έτσι θα επιχειρούνταν να καλυφθεί η τουρκική απαίτηση για έγγραφη γνωστοποίηση, χωρίς να αναγνωρίζεται ότι διαθέτει δικαιοδοσία αδειοδότησης στην επίμαχη περιοχή.

Ωστόσο, υπάρχει διάσταση απόψεων για τις συνέπειες μιας τέτοιας επιλογής. Από ορισμένες πλευρές διατυπώνονται επιφυλάξεις, εκτιμώντας ότι η καθιέρωση της προηγούμενης γραπτής ενημέρωσης της Τουρκίας θα μπορούσε να παγιώσει μία αντίστοιχη πρακτική για μελλοντικές έρευνες ή ποντίσεις καλωδίων. Αντίθετα, άλλοι υποστηρίζουν ότι η δημιουργία ενός αρνητικού προηγουμένου δεν είναι προεξοφλημένη κι ότι, καθοριστική σημασία θα έχει η ακριβής διατύπωση της ενημέρωσης, ώστε να αποκλείεται οποιαδήποτε ερμηνεία της ως αιτήματος αδειοδότησης ή αναγνώρισης τουρκικής δικαιοδοσίας. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, μάλιστα, θα μπορούσε να προκύψει ακόμα μεγαλύτερη διασφάλιση αν η ίδια ενημέρωση αποστελλόταν ταυτόχρονα σε περισσότερους παραλήπτες, δηλαδή όχι μόνο στην Τουρκία αλλά και σε άλλα κράτη της ευρύτερης περιοχής, όπως για παράδειγμα η Αίγυπτος. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούσε να ενισχυθεί ο χαρακτήρας της ως γενικής τεχνικής γνωστοποίησης, και όχι ως ειδικής διαδικασίας που αφορά αποκλειστικά την Άγκυρα.

Σε κάθε περίπτωση, η ενδεχόμενη αποστολή μιας τέτοιας ενημέρωσης έχει διαφορετικό χαρακτήρα από την προβλεπόμενη αδειοδοτική διαδικασία, η οποία έχει ήδη εκκινήσει στην Ελλάδα.

Η στάση της Ελλάδας και η δήλωση Γεραπετρίτη

Ενδεικτική των περιθωρίων που ενδέχεται να υπάρχουν είναι η χθεσινή τοποθέτηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, σε ραδιοφωνική του συνέντευξη. «Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα από την οποία θα ζητηθεί άδεια και έχει ήδη ζητηθεί άδεια για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Κατά τούτο, εφόσον υπάρξει η αδειοδότηση εκ μέρους της Ελλάδος, η ενημέρωση σχετικά με την έρευνα και την πόντιση είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να είναι δυνατόν, με την σαφή αναφορά ότι δεν πρόκειται για αδειοδοτική διαδικασία», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Στο ίδιο μήκος κύματος, πηγές του Μεγάρου Μαξίμου επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται να ζητηθεί άδεια από καμία άλλη χώρα. Συμπληρώνουν, ωστόσο, με νόημα ότι «άλλο πράγμα είναι να υπάρξει ενημέρωση από τους Γάλλους στα άλλα κράτη της περιοχής», κάτι που  θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ένδειξη ότι η Αθήνα δεν αποκλείει εκ των προτέρων μία φόρμουλα η οποία θα επιτρέψει την επανέναρξη των ερευνών, χωρίς να υπονομεύει τις ελληνικές θέσεις για τη θαλάσσια δικαιοδοσία.

Το προηγούμενο του καλωδίου οπτικών ινών EMC

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν στο πλαίσιο αυτό οι παράλληλες εξελίξεις με το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο East to Med Data Corridor (EMC), το οποίο σχεδιάζεται να συνδέσει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη μέσω Κύπρου και Ελλάδας. Και τούτο διότι  για τις έρευνες του συγκεκριμένου έργου υπάρχει πλέον απτό προηγούμενο, καθώς έχει χορηγηθεί η προβλεπόμενη ελληνική άδεια, την ώρα που είχε προηγηθεί NAVTEX από την Τουρκία, με την οποία η Άγκυρα υποστήριξε ότι οι εργασίες του ερευνητικού πλοίου Kobi Ruegg έχουν συντονιστεί και εγκριθεί από τις τουρκικές αρχές. Η Αθήνα απάντησε αρχικά με αντι-NAVTEX, ενώ ο σταθμός Ηρακλείου προχώρησε σε νέα NAVTEX, η οποία προγραμματίζει τις έρευνες του Kobi Ruegg για τις 23-25 και 27-30 Οκτωβρίου, σε θαλάσσιες περιοχές από τα νοτιοανατολικά της Κρήτης, νότια της Κάσου, της Καρπάθου και της Ρόδου, προς την Κύπρο.

Πηγές που παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις με τον GSI σημειώνουν ότι το προηγούμενο του EMC δημιουργεί πλέον ένα πρόσθετο επιχείρημα υπέρ της άμεσης προώθησης των ερευνών και για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Κατά τις ίδιες πηγές, από τη στιγμή που έχουν δρομολογηθεί έρευνες για το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο σε αντίστοιχες θαλάσσιες περιοχές, δεν υπάρχει πλέον καμία δικαιολογία να μη χορηγηθεί η προβλεπόμενη ελληνική άδεια και για τον GSI, εφόσον ολοκληρωθούν οι σχετικές διαδικασίες.

Εντός Οκτωβρίου η NAVTEX

Η επανέναρξη των ερευνών για τον GSI έχει, πάντως, ήδη μπει σε τροχιά προετοιμασίας. Η γαλλική Nexans, που έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου, υπέβαλε στις ελληνικές αρχές αίτημα αδειοδότησης για εργασίες έρευνας και πόντισης, οι οποίες προβλέπεται να πραγματοποιηθούν με το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo. Με την υποβολή του αιτήματος ενεργοποιήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες, που περιλαμβάνουν την εξέτασή του από την Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ), καθώς και τις απαραίτητες εγκρίσεις από το Λιμενικό Σώμα. Ακολούθως, θα εκδοθεί η ελληνική NAVTEX, με την οποία θα καθοριστούν οι περιοχές και το χρονικό διάστημα διεξαγωγής των εργασιών.

Μάλιστα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κύπρου Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης δήλωσε ότι αναμένεται εντός Οκτωβρίου η έκδοση της ελληνικής NAVTEX. Σύμφωνα με τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή θα ενεργοποιήσει τη διαδικασία καταβολής της πρώτης δόσης των 25 εκατ. ευρώ από την Κυπριακή Δημοκρατία για το έργο.

Διαβάστε ακόμη