Ισχυρή πολιτική ψήφο εμπιστοσύνης λαμβάνει το GREGY από το Κάιρο, σε μια συγκυρία κατά την οποία η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Αιγύπτου περνά σταδιακά από τον γεωπολιτικό σχεδιασμό στην τεχνική ωρίμανση. Η τριμερής συνάντηση Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου στο Ελ Αλαμέιν επανέφερε το έργο στην κορυφή της ενεργειακής ατζέντας των τριών χωρών, με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ Αλ Σίσι να το χαρακτηρίζει «πραγματικό σημείο καμπής» για την περιφερειακή ολοκλήρωση στον τομέα της καθαρής ενέργειας.

Το πολιτικό μήνυμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς το GREGY αποτελεί την αιχμή ενός ευρύτερου πλέγματος ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ Αθήνας και Καΐρου. Το πρώτο και σαφώς πιο ώριμο πεδίο αφορά την απευθείας μεταφορά πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας από την Αίγυπτο στην Ελλάδα και, μέσω αυτής, στην ευρωπαϊκή αγορά. Το δεύτερο αφορά το φυσικό αέριο, όπου Ελλάδα και Αίγυπτος καλούνται να διαδραματίσουν συμπληρωματικούς ρόλους σε μια μεγαλύτερη αλυσίδα που ξεκινά από τα κοιτάσματα της Κύπρου και καταλήγει στις αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.

Η κατεύθυνση αυτή αποτυπώθηκε και στην Κοινή Διακήρυξη του Ελ Αλαμέιν. Οι τρεις χώρες χαρακτήρισαν την ενεργειακή ασφάλεια κοινό συμφέρον και βασικό πυλώνα της συνεργασίας τους, δηλώνοντας ότι επιδιώκουν τη συνέχιση της ανάπτυξης των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και κατονομάζοντας ειδικά το GREGY ως έργο που μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να συνδέσει στενότερα την Ανατολική Μεσόγειο με τις ευρωπαϊκές αγορές.

Ο Αλ Σίσι έδωσε ακόμη μεγαλύτερη πολιτική έμφαση στο έργο, παρουσιάζοντάς το όχι απλώς ως μία διμερή υποδομή αλλά ως κρίσιμο κρίκο μεταξύ των δύο πλευρών της Μεσογείου. Όπως ανέφερε, η Αίγυπτος αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ανάπτυξη έργων ηλεκτρικής διασύνδεσης, «με πρώτο το GREGY με την Ελλάδα», το οποίο, κατά τον ίδιο, συνιστά «πραγματικό σημείο καμπής» για την ενίσχυση της περιφερειακής ολοκλήρωσης στην καθαρή ενέργεια και τη σύνδεση με την Ευρώπη.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος επανέλαβε την ισχυρή ελληνική στήριξη στη διασύνδεση και έδωσε έμφαση στο οικονομικό και ενεργειακό της αποτύπωμα. Όπως σημείωσε, πρόκειται για έργο στρατηγικής σημασίας που θα μεταφέρει «φτηνή ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια από την Αίγυπτο στην Ευρώπη», ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια και αναβαθμίζοντας την Ανατολική Μεσόγειο σε ενεργειακή γέφυρα μεταξύ Βόρειας Αφρικής και ευρωπαϊκής ηπείρου.

Στο επόμενο στάδιο η τεχνική ωρίμανση

Η ανανεωμένη πολιτική στήριξη συναντά πλέον τις τεχνικές διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη για την ωρίμανση του GREGY. Η ELICA, φορέας ανάπτυξης της ηλεκτρικής διασύνδεσης, έχει δρομολογήσει τις βασικές μελέτες που θα επιτρέψουν να «κλειδώσουν» τα τεχνικά χαρακτηριστικά και η ακριβής όδευση του έργου.

Στα τέλη Ιουλίου ξεκίνησαν οι διαδικασίες για δύο κρίσιμα αντικείμενα: τη μελέτη των χερσαίων έργων πολιτικού μηχανικού σε Ελλάδα και Αίγυπτο και τη θαλάσσια έρευνα, το λεγόμενο marine survey.

Η δεύτερη αποτελεί μία από τις πλέον απαιτητικές τεχνικές φάσεις του σχεδιασμού. Περιλαμβάνει αφενός τη γεωφυσική χαρτογράφηση του πυθμένα σε όλο το μήκος της υποθαλάσσιας όδευσης και αφετέρου τη γεωτεχνική διερεύνηση των υποθαλάσσιων σχηματισμών. Στο πλαίσιο αυτό θα ληφθούν δείγματα από τον πυθμένα, προκειμένου να προσδιοριστούν οι συνθήκες στα σημεία όπου θα απαιτηθεί ταφή και προστασία του καλωδίου.

Παράλληλα προχωρά και η περιβαλλοντική μελέτη του project, καλύπτοντας ολόκληρη τη διαδρομή από τις εγκαταστάσεις μετατροπής στην ελληνική πλευρά έως τους αντίστοιχους converters στην Αίγυπτο.

Τα αποτελέσματα αυτών των εργασιών θα ενσωματωθούν στη μελέτη βασικού σχεδιασμού, τη Front End Engineering Design – FEED. Με βάση τον υφιστάμενο προγραμματισμό, η FEED αναμένεται να ξεκινήσει στις αρχές του 2027 και να εξελίσσεται παράλληλα με τις επιμέρους τεχνικές μελέτες, ώστε να περιοριστούν οι χρόνοι ωρίμανσης.

Η ολοκλήρωσή της τοποθετείται προς τις αρχές του 2028, χρονικό σημείο στο οποίο αναμένεται να ωριμάσουν οι προϋποθέσεις για την Τελική Επενδυτική Απόφαση. Στη συνέχεια θα μπορούν να προχωρήσουν οι διαγωνισμοί για τον εξοπλισμό και την κατασκευή, με τον στόχο για θέση σε λειτουργία της διασύνδεσης να παραμένει στο 2031.

Η ευρωπαϊκή διάσταση του έργου είναι ήδη ισχυρή, καθώς οι σχετικές μελέτες υποστηρίζονται από κοινοτικούς πόρους, ενώ το GREGY έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό των στρατηγικών ενεργειακών υποδομών και περιλαμβάνεται στις κρίσιμες διαδρομές που προορίζονται να ενισχύσουν τη συνδεσιμότητα και την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης.

Τα 8,5 GW ΑΠΕ που θα τροφοδοτούν το καλώδιο

Το GREGY, ωστόσο, δεν εξαντλείται στην κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου. Παράλληλα ωριμάζει στην Αίγυπτο το χαρτοφυλάκιο παραγωγής που προορίζεται να το τροφοδοτήσει με πράσινη ηλεκτρική ενέργεια.

Ήδη έχουν δεσμευθεί εκτάσεις συνολικής επιφάνειας 3.200 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην Αίγυπτο αποκλειστικά για την ανάπτυξη των απαιτούμενων έργων ΑΠΕ. Με προεδρικό διάταγμα οι εκτάσεις έχουν αποδοθεί στο αιγυπτιακό υπουργείο Ενέργειας απαλλαγμένες από άλλες χρήσεις, ανοίγοντας τον δρόμο ώστε στο επόμενο στάδιο να περάσουν στην εταιρεία που θα αναλάβει την ανάπτυξη του παραγωγικού χαρτοφυλακίου.

Οι έως τώρα τεχνικές μελέτες οδηγούν σε συνολική εγκατεστημένη ισχύ 8,5 GW. Από αυτά, τα 5,4 GW προβλέπεται να προέλθουν από αιολικά πάρκα και τα υπόλοιπα 3,1 GW από φωτοβολταϊκούς σταθμούς.

Η συγκεκριμένη αναλογία έχει επιλεγεί με στόχο αφενός να αξιοποιείται όσο το δυνατόν περισσότερο η μεταφορική ικανότητα της διασύνδεσης και αφετέρου να επιτυγχάνεται χαμηλό σταθμισμένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Στην παρούσα φάση δεν προβλέπεται εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης, χωρίς πάντως να αποκλείεται μεταβολή του σχεδιασμού εφόσον το κόστος των μπαταριών συνεχίσει να υποχωρεί.

Ο στόχος είναι το παραγωγικό σκέλος και το καλώδιο να προχωρήσουν παράλληλα, ώστε τα έργα ΑΠΕ να είναι διαθέσιμα όταν η διασύνδεση τεθεί σε εμπορική λειτουργία.

Τα 13 δισ. ευρώ και το ενδιαφέρον για χρηματοδότηση

Το συνολικό ύψος της επένδυσης, μαζί με τη διασύνδεση και το χαρτοφυλάκιο των ΑΠΕ στην Αίγυπτο, υπολογίζεται σε περίπου 13 δισ. ευρώ.

Στο χρηματοδοτικό μέτωπο έχουν ήδη γίνει τα πρώτα βήματα, αν και οι ουσιαστικές αποφάσεις αναμένεται να ακολουθήσουν όσο προχωρούν οι τεχνικές μελέτες. Με βάση τον υφιστάμενο προγραμματισμό, το 2027 αναμένεται να αποτελέσει κομβικό έτος και για τις σχετικές συζητήσεις με τράπεζες και υποψήφιους αγοραστές της παραγόμενης ενέργειας.

Σύμφωνα με στοιχεία που έχει παρουσιάσει ο Δημήτρης Κοπελούζος, οι επιστολές ενδιαφέροντος για μακροχρόνια χρηματοδότηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης από ελληνικές τράπεζες και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων είχαν φτάσει περίπου στα 4,5 δισ. ευρώ, ενώ για το χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ στην Αίγυπτο το αντίστοιχο χρηματοδοτικό ενδιαφέρον προσέγγιζε τα 5,2 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, έχει αρχίσει να διαμορφώνεται η δυνητική εμπορική βάση του έργου. Έχουν υπογραφεί 48 Μνημόνια Συνεργασίας με μεγάλες επιχειρήσεις και οργανισμούς στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια που εξετάζουν την προμήθεια πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του GREGY.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το κόστος της αιγυπτιακής ανανεώσιμης παραγωγής και το όφελος που θα μπορούσε να μεταφερθεί στην ελληνική αγορά. Σύμφωνα με τη μελέτη κόστους–οφέλους της AFRY, η λειτουργία της διασύνδεσης εκτιμάται ότι θα μπορούσε να συμπιέσει τη χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα κατά περίπου 21 ευρώ ανά MWh, ή περίπου 25%. Για επιχειρήσεις που θα εξασφαλίσουν προμήθεια μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων PPAs, το εκτιμώμενο όφελος μπορεί να φτάσει έως και το 45%.

Ο δεύτερος άξονας στο φυσικό αέριο

Πέρα από το GREGY, η τριμερής του Ελ Αλαμέιν ανέδειξε και το δεύτερο πεδίο στο οποίο Ελλάδα και Αίγυπτος μπορούν να ενισχύσουν την ενεργειακή τους συνεργασία: το φυσικό αέριο.

Σε αυτήν την περίπτωση, ωστόσο, δεν πρόκειται για νέο αυτοτελές έργο μεταξύ των δύο χωρών. Η αρχιτεκτονική είναι τριμερής και βασίζεται στη σύνδεση των κυπριακών κοιτασμάτων με τις υφιστάμενες ενεργειακές υποδομές της Αιγύπτου και στη συνέχεια στην αξιοποίηση των ελληνικών πυλών LNG για τη διοχέτευση ποσοτήτων προς την Ευρώπη.

Η ίδια η Κοινή Διακήρυξη δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις πρόσφατες εξελίξεις για τη σύνδεση των κυπριακών κοιτασμάτων με τις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις, ζητώντας να ολοκληρωθούν οι σχετικές διαδικασίες το συντομότερο δυνατό.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης περιέγραψε με σαφήνεια τη διαδρομή: φυσικό αέριο που θα παράγεται στην Κύπρο μπορεί να μεταφέρεται στην Αίγυπτο, να αξιοποιεί τις εκεί υποδομές για υγροποίηση και στη συνέχεια να κατευθύνεται εκ νέου προς την Ευρώπη. Στην ελληνική πλευρά, η Ρεβυθούσα και η Αλεξανδρούπολη μπορούν να λειτουργήσουν ως εγκαταστάσεις επαναεριοποίησης, με τις ποσότητες να διοχετεύονται στη συνέχεια μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς αγορές της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.

Ως εκ τούτου, διαμορφώνεται σταδιακά μία διπλή ενεργειακή σχέση Ελλάδας–Αιγύπτου. Στον ηλεκτρισμό, το GREGY αποτελεί συγκεκριμένο διμερές έργο με σαφές τεχνικό και επενδυτικό αποτύπωμα. Στο φυσικό αέριο, οι δύο χώρες αναλαμβάνουν κομβικούς και συμπληρωματικούς ρόλους σε μια ευρύτερη αλυσίδα της Ανατολικής Μεσογείου.

Κοινός παρονομαστής είναι η προσπάθεια να δημιουργηθούν νέες διαδρομές τροφοδοσίας της Ευρώπης από τον νότο. Και σε αυτόν τον σχεδιασμό, το GREGY παραμένει η αιχμή, καθώς είναι το έργο που διαθέτει ήδη συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο παραγωγής, ώριμες τεχνικές διαδικασίες, εκδηλωμένο χρηματοδοτικό και εμπορικό ενδιαφέρον και πλέον ανανεωμένη πολιτική στήριξη στο ανώτατο επίπεδο.

Διαβάστε ακόμη