«Τα δυναμικά τιμολόγια δεν αφορούν τον μέσο καταναλωτή αλλά τον ενεργό καταναλωτή, εκείνον που θέλει και μπορεί να προσαρμόσει την κατανάλωσή του». Με αυτή τη φράση η Διευθύντρια Ρύθμισης και Εποπτείας Αγορών Λιανικής και Προστασίας Καταναλωτών της ΡΑΑΕΥ, Ειρήνη Ιακωβίδου, έθεσε εξαρχής το βασικό πλαίσιο κατανόησης των λεγόμενων «πορτοκαλί» τιμολογίων, περιγράφοντας ένα νέο εργαλείο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέεται άμεσα με τη μετάβαση σε ένα σύστημα υψηλής διείσδυσης ΑΠΕ, αλλά ταυτόχρονα ενσωματώνει αυξημένες απαιτήσεις και κινδύνους για τους τελικούς καταναλωτές.
Καθώς, λοιπόν, η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εισέρχεται στην εποχή των δυναμικών, λεγόμενων «πορτοκαλί» τιμολογίων, ο δημόσιος διάλογος μετατοπίζεται από το αν θα εφαρμοστούν στο ποιοι μπορούν πραγματικά να τα αξιοποιήσουν και με ποιους όρους. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται ένα μοντέλο τιμολόγησης που υπόσχεται χαμηλότερο κόστος για όσους μπορούν να προσαρμόζουν τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας στις ώρες χαμηλών τιμών, αλλά ταυτόχρονα μεταφέρει μεγαλύτερο βαθμό ευθύνης και κινδύνου στον ίδιο τον καταναλωτή. Τα δυναμικά τιμολόγια ενεργοποιούνται σταδιακά στην αγορά, αρχικά για μεγάλες επιχειρήσεις με παροχές άνω των 25 kVA και εγκατεστημένο έξυπνο μετρητή, ενώ από τον Απρίλιο του 2026 η δυνατότητα θα επεκταθεί και σε νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, η αξιοποίηση των πορτοκαλί τιμολογίων προϋποθέτει επίσης τη χρήση αυτοματισμών και «έξυπνων» συσκευών που επιτρέπουν τη μετατόπιση της κατανάλωσης στις ώρες χαμηλής τιμής. Το νέο αυτό πλαίσιο λειτουργεί ως εργαλείο ευελιξίας της ζήτησης και προσαρμογής σε ένα σύστημα με υψηλή διείσδυση ΑΠΕ, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει και μια σειρά από «παγίδες» για όσους δεν διαθέτουν τη δυνατότητα ενεργής διαχείρισης της κατανάλωσης ή την απαραίτητη τεχνολογική υποστήριξη.
Οι παγίδες
Η πρώτη βασική παγίδα αφορά το γεγονός ότι τα δυναμικά τιμολόγια δεν απευθύνονται στον μέσο οικιακό καταναλωτή. Η Ιακωβίδου υπογράμμισε ότι πρόκειται για προϊόν που αφορά κυρίως «ενεργούς καταναλωτές», δηλαδή όσους διαθέτουν ευελιξία στον χρόνο κατανάλωσης, υψηλά ηλεκτρικά φορτία ή τεχνολογίες όπως ηλεκτρικά οχήματα και αντλίες θερμότητας. Αν ο καταναλωτής δεν μπορεί να προσαρμόσει τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, τότε το όφελος περιορίζεται σημαντικά. «Αν δεν αξιοποιηθεί αυτή η χρονική ευελιξία, το όφελος των δυναμικών τιμολογίων μπορεί να περιοριστεί και ακόμη και να αντιστραφεί», επισήμανε, καθιστώντας σαφές ότι η επιλογή τους απαιτεί συνειδητή συμμετοχή.
Η δεύτερη συνδέεται με τη μεταφορά του κινδύνου της χονδρεμπορικής αγοράς στον καταναλωτή. Τα πορτοκαλί τιμολόγια ακολουθούν τις διακυμάνσεις της αγοράς επόμενης ημέρας και αντικατοπτρίζουν τις ωριαίες τιμές. «Τα δυναμικά τιμολόγια αντικατοπτρίζουν τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς και συνεπάγονται μεγαλύτερο ρίσκο για τον καταναλωτή», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι ο τελικός πελάτης καλείται να διαχειριστεί το ρίσκο αυτό μέσω της κατανάλωσής του.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Κώστας Παπαμιχαήλ, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του ΕΣΠΕΝ, σημείωσε ότι «ένα δυναμικό τιμολόγιο ακολουθεί τη διακύμανση της χονδρεμπορικής αγοράς μέσα στην ημέρα και συνεπώς μεταφέρει ένα σημαντικό μέρος του ρίσκου στον καταναλωτή», υπογραμμίζοντας ότι η εξοικονόμηση εξαρτάται από τη δυνατότητα προσαρμογής της κατανάλωσης. Η δυνατότητα εξοικονόμησης υπάρχει, αλλά συνοδεύεται από πιθανότητα αυξημένου κόστους σε ώρες αιχμής, ιδίως το απόγευμα και το βράδυ, όταν μειώνεται η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και αυξάνεται η χρήση συμβατικών μονάδων.
Η τρίτη αφορά την πολυπλοκότητα του μηχανισμού και την ανάγκη κατανόησης από τους καταναλωτές. Η κα Ιακωβίδου αναγνώρισε ότι η λειτουργία των δυναμικών τιμολογίων δεν είναι απλή. Οι καταναλωτές καλούνται να παρακολουθούν 24 διαφορετικές τιμές ημερησίως και να λαμβάνουν αποφάσεις για το πότε θα καταναλώσουν ενέργεια. «Ο μηχανισμός δεν είναι απλός και απαιτεί ενημέρωση, δεδομένα και ενεργή συμμετοχή», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η ΡΑΑΕΥ επιχείρησε να απλοποιήσει τη δομή των τιμολογίων με τυποποίηση και επιλογή της ωριαίας τιμής εκκαθάρισης ως τιμής αναφοράς, ώστε να αποφεύγεται υπερβολική πολυπλοκότητα.
Η τέταρτη παγίδα σχετίζεται με τις τεχνολογικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για την αποτελεσματική λειτουργία των τιμολογίων. Η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών και η πρόσβαση σε δεδομένα κατανάλωσης σε σχεδόν πραγματικό χρόνο θεωρούνται απαραίτητες. «Η πρόσβαση στα μετρητικά δεδομένα σε σχεδόν πραγματικό χρόνο δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια αλλά ουσιαστικό εργαλείο κατανόησης και ελέγχου της ενεργειακής συμπεριφοράς», ανέφερε, τονίζοντας ότι χωρίς αυτά τα εργαλεία οι καταναλωτές δεν μπορούν να αντιδράσουν εγκαίρως στις μεταβολές των τιμών.
Από την πλευρά του ΔΕΔΔΗΕ, ο Δημήτρης Τσαλέμης, Διευθυντής Διεύθυνσης Πελατών Δικτύου, επεσήμανε ότι «ο καταναλωτής πρέπει να έχει πρόσβαση σε δεδομένα κατανάλωσης σχεδόν σε πραγματικό χρόνο ώστε να μπορεί να δει το προφίλ του και να κρίνει αν τον συμφέρει το δυναμικό τιμολόγιο», τονίζοντας ότι η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ορθή λειτουργία του νέου μοντέλου. Επιπλέον, απαιτούνται εφαρμογές που θα παρέχουν πληροφόρηση για τις τιμές πριν από την κατανάλωση και θα επιτρέπουν την παρακολούθηση της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Η κα Ιακωβίδου αναφέρθηκε εκτενώς και στο ρυθμιστικό πλαίσιο που επιχειρεί να περιορίσει τους κινδύνους. Οι συμβάσεις δυναμικής τιμολόγησης πρέπει να συνάπτονται μόνο με έγγραφη συναίνεση του καταναλωτή και αφού προηγηθεί προσυμβατική ενημέρωση. Οι προμηθευτές υποχρεούνται να παρέχουν συνοπτική περίληψη των όρων της σύμβασης και να ενημερώνουν για την πιθανή χαμηλότερη και υψηλότερη τιμή με βάση ιστορικά δεδομένα.
Επιπλέον, οφείλουν να δημοσιεύουν τις τιμές της επόμενης ημέρας έως τις 17:00 και να ειδοποιούν τους καταναλωτές για ώρες χαμηλών και υψηλών τιμών, καθώς και για ενδεχόμενη εκτίναξη της τιμής άνω συγκεκριμένου ορίου. Οι τηλεφωνικές συμβάσεις δεν επιτρέπονται χωρίς έγγραφη επιβεβαίωση, ενώ δεν προβλέπεται ρήτρα πρόωρης αποχώρησης από το δυναμικό τιμολόγιο.
Το «κλειδί» της επιτυχίας
Πάντως, σύμφωνα με τους εκπροσώπους της αγοράς, η επιτυχία των πορτοκαλί τιμολογίων εξαρτάται από το κατά πόσο οι καταναλωτές είναι διατεθειμένοι να εγκαταστήσουν έξυπνες πρίζες, προγραμματιζόμενους φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων και συστήματα διαχείρισης ενέργειας.
Η αξιοποίηση των δυναμικών τιμολογίων συνδέεται πλέον με αυτοματισμούς στην κατανάλωση, καθώς η μετατόπιση φορτίου δεν μπορεί να γίνεται αποτελεσματικά μόνο χειροκίνητα. Προγραμματιζόμενες συσκευές, συστήματα smart home και εφαρμογές παρακολούθησης κατανάλωσης επιτρέπουν τη λειτουργία ενεργοβόρων φορτίων σε ώρες χαμηλής τιμής. Όπως επισημάνθηκε, η χειροκίνητη προσαρμογή της κατανάλωσης είναι δύσκολη και περιορίζει τα οφέλη, ενώ οι αυτοματισμοί μπορούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα του νέου τιμολογίου.
Ποιον καταναλωτή ωφελούν τα πορτοκαλί τιμολόγια
«Τα τελευταία χρόνια τα ηλεκτρικά συστήματα έχουν αλλάξει δομικά. Από τη συμβατική παραγωγή, που μπορούσε να προσαρμοστεί στην κατανάλωση, έχουμε περάσει στην παραγωγή από ΑΠΕ», σημείωσε η κα Ιακωβίδου, επισημαίνοντας ότι η ελαστικότητα της ζήτησης καθίσταται κρίσιμη για τη λειτουργία του συστήματος.
Ωστόσο, τόνισε ότι τα δυναμικά τιμολόγια δεν αποτελούν οριζόντια λύση για όλους τους καταναλωτές. Το πραγματικό όφελος, σύμφωνα με τον Κώστα Παπαμιχαήλ, αφορά κυρίως καταναλωτές με υψηλά ηλεκτρικά φορτία και δυνατότητα ευελιξίας, όπως χρήστες ηλεκτρικών οχημάτων ή αντλιών θερμότητας, καθώς και μικρές επιχειρήσεις με δυνατότητα μετατόπισης φορτίου. «Αυτοί που θα ωφεληθούν περισσότερο είναι όσοι έχουν ευελιξία στον τρόπο που χρησιμοποιούν την ενέργεια και μπορούν να μετακινούν την κατανάλωσή τους σε ώρες χαμηλών τιμών», σημείωσε. Πρόκειται κυρίως για καταναλωτές με υψηλά ηλεκτρικά φορτία και δυνατότητα προγραμματισμού χρήσης, όπως επιχειρήσεις με ευέλικτο ωράριο λειτουργίας ή νοικοκυριά που χρησιμοποιούν ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας και συσκευές με δυνατότητα χρονικού προγραμματισμού.
Στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι τα πορτοκαλί τιμολόγια θα αποτελέσουν σταδιακά βασικό εργαλείο διαχείρισης κόστους, ωστόσο η πραγματική τους διείσδυση θα εξαρτηθεί από την εξοικείωση των καταναλωτών με τη νέα λογική τιμολόγησης και την ανάπτυξη των απαραίτητων ψηφιακών υποδομών. Οι εκπρόσωποι της αγοράς επισημαίνουν ότι τα δυναμικά τιμολόγια αποτελούν ένα νέο, σύνθετο προϊόν που απαιτεί ενημέρωση και εξοικείωση. Όπως σημείωσε ο κ. Παπαμιχαήλ, η μετάβαση σε αυτό το μοντέλο σηματοδοτεί «μια νέα εποχή όπου ο καταναλωτής καλείται να διαχειριστεί ενεργά το ενεργειακό του κόστος», ενώ ο κ. Τσαλέμης υπογράμμισε ότι η πρόσβαση στα δεδομένα και η κατανόηση της κατανάλωσης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη λήψη σωστών αποφάσεων.
Διαβάστε ακόμη
