Ένας μόνο αριθμός εξηγεί γιατί ο Διασαχάριος Αγωγός Φυσικού Αερίου έχει επιστρέψει στο επίκεντρο των παγκόσμιων ενεργειακών συζητήσεων: 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Αυτός είναι ο εκτιμώμενος ετήσιος όγκος φυσικού αερίου που θα μπορούσε να μεταφέρει ο αγωγός από τη Νιγηρία στην Ευρώπη εάν ολοκληρωθεί το έργο. Στην πράξη, αυτό θα αντιπροσώπευε περίπου το 10% έως 15% του φυσικού αερίου που εισήγαγε η Ευρώπη από τη Ρωσία πριν ο πόλεμος στην Ουκρανία διαταράξει το ενεργειακό ισοζύγιο της ηπείρου.
Για δεκαετίες, ο αγωγός φυσικού αερίου Trans-Saharian υπήρχε περισσότερο ως γεωπολιτικό όνειρο παρά ως κατασκευαστικό έργο. Υπογράφηκαν συμφωνίες, διεξήχθησαν μελέτες σκοπιμότητας και οι πολιτικοί ηγέτες επανειλημμένα υπόσχονταν πρόοδο. Ωστόσο, η ανασφάλεια, τα προβλήματα χρηματοδότησης και η πολιτική αστάθεια κράτησαν το έργο σε αδιέξοδο. Τώρα, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, υπάρχει έντονη κινητικότητα. Η κατασκευή έχει ξεκινήσει στο αλγερινό τμήμα του αγωγού, σηματοδοτώντας ότι ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα ενεργειακών υποδομών της Αφρικής μπορεί επιτέλους να ξεπερνά τη ρητορική.
Τα σχέδια
Ο προτεινόμενος αγωγός θα εκτείνεται σε μήκος περίπου 4.128 χιλιομέτρων από το Warri στη νότια Νιγηρία μέχρι τον κόμβο φυσικού αερίου Hassi R’Mel της Αλγερίας, διασχίζοντας τον Νίγηρα κατά μήκος της διαδρομής. Μόλις συνδεθεί με το υπάρχον δίκτυο αγωγών της Αλγερίας, το φυσικό αέριο θα μπορεί να μεταφερθεί μέσω της Μεσογείου στις ευρωπαϊκές αγορές. Η Αλγερία ήδη προμηθεύει ένα σημαντικό μέρος των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρώπης και διαθέτει την απαραίτητη υποδομή εξαγωγών για τη μεταφορά πρόσθετων όγκων. Εν τω μεταξύ, η Νιγηρία κατέχει μερικά από τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, τα οποία εκτιμώνται σε περισσότερα από 200 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια.
Σύγκλιση συμφερόντων
Το έργο αντικατοπτρίζει μια στρατηγική σύγκλιση συμφερόντων. Η Ευρώπη επιθυμεί επειγόντως εναλλακτικούς προμηθευτές ενέργειας, καθώς μειώνει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η Αλγερία θέλει να ενισχύσει τον ρόλο της ως βασικού ενεργειακού εταίρου για την Ευρώπη. Η Νιγηρία θέλει να απελευθερώσει το οικονομικό δυναμικό των τεράστιων αποθεμάτων φυσικού αερίου της. Ο Νίγηρας, παρά το γεγονός ότι διαθέτει περιορισμένους δικούς του πόρους φυσικού αερίου, ελπίζει να επωφεληθεί από τα τέλη διέλευσης, την ανάπτυξη υποδομών και την ευρύτερη οικονομική δραστηριότητα που θα δημιουργηθεί από τον αγωγό.
Ωστόσο, η φιλοδοξία από μόνη της δεν αρκεί για να κατασκευαστούν αγωγοί σε ερήμους και ζώνες συγκρούσεων.
Το αλγερινό τμήμα που βρίσκεται υπό κατασκευή καλύπτει περίπου 1.210 χιλιόμετρα από τα σύνορα με τον Νίγηρα έως το Αουλέφ στη νότια Αλγερία. Η Αλγερία διαθέτει σχετικά ισχυρή τεχνική ικανότητα και ένα λειτουργικό σύστημα εξαγωγής φυσικού αερίου, γεγονός που την καθιστά την πιο προετοιμασμένη από τα τρία συμμετέχοντα κράτη. Σε σύγκριση με τους γείτονές της, η Αλγερία απολαμβάνει επίσης μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα, αν και τα νότια εδάφη της παραμένουν ευάλωτα σε δίκτυα λαθρεμπορίου και ένοπλες δραστηριότητες.
Η αβεβαιότητα
Η μεγαλύτερη αβεβαιότητα βρίσκεται στον Νίγηρα. Η χώρα έχει ανακοινώσει σχέδια για την έναρξη της κατασκευής του τμήματος των 720 χιλιομέτρων το 2027, αλλά το χρονοδιάγραμμα αυτό αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια. Ο Νίγηρας παραμένει μια από τις φτωχότερες χώρες στον κόσμο και επί του παρόντος κυβερνάται από στρατιωτική χούντα μετά το πραξικόπημα του 2023. Οι διεθνείς κυρώσεις, η πολιτική απομόνωση και η επιδεινούμενη ανασφάλεια έχουν περιπλέξει τις οικονομικές του προοπτικές. Ο αγωγός θα διασχίζει το Σαχέλ, μια περιοχή που έχει γίνει συνώνυμη με τις τζιχαντιστικές εξεγέρσεις που συνδέονται τόσο με την Αλ Κάιντα όσο και με το Ισλαμικό Κράτος.
Η προστασία των ενεργειακών υποδομών σε ένα τέτοιο περιβάλλον αποτελεί τεράστια πρόκληση. Οι αγωγοί είναι ευάλωτοι στόχοι και η ασφάλεια εκατοντάδων χιλιομέτρων απομακρυσμένης ερήμου θα απαιτούσε διαρκείς στρατιωτικές επιχειρήσεις, συστήματα επιτήρησης και περιφερειακό συντονισμό. Ακόμη και χώρες με ισχυρότερους θεσμούς ασφαλείας έχουν δυσκολευτεί να υπερασπιστούν τους αγωγούς από δολιοφθορές και επιθέσεις μαχητών.
Η Νιγηρία αντιμετωπίζει τα δικά της διλήμματα ασφαλείας. Το νιγηριανό τμήμα του αγωγού είναι το μακρύτερο και αναμφισβήτητα το πιο δύσκολο στη διαχείριση. Ξεκινά από το Δέλτα του Νίγηρα, μια περιοχή που συνδέεται εδώ και καιρό με κλοπή πετρελαίου, βανδαλισμούς σε αγωγούς, ένοπλες κινητοποιήσεις και αναταραχές στην κοινότητα. Οι υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές στο Δέλτα έχουν επανειλημμένα υποστεί διαταραχές, με αποτέλεσμα την απώλεια δισεκατομμυρίων σε έσοδα. Η κατασκευή ενός νέου διαδρόμου εξαγωγών μέσω αυτών των περιοχών θα απαιτήσει περισσότερα από απλή μηχανική εμπειρογνωμοσύνη. Θα απαιτήσει πολιτική εμπιστοσύνη, συμμετοχή της κοινότητας και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας.
Παρά τις προκλήσεις αυτές, οι ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης αναθερμαίνουν το ενδιαφέρον για το έργο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιταχύνει τις προσπάθειες για τη μείωση των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων. Χρειάζονται επειγόντως νέοι προμηθευτές για τη διατήρηση της ενεργειακής ασφάλειας, ενώ η ήπειρος μεταβαίνει προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ο Διασαχάριος Αγωγός προσφέρει μια πιθανή μακροπρόθεσμη λύση, συνδέοντας τα αφρικανικά αποθέματα φυσικού αερίου απευθείας με τους Ευρωπαίους καταναλωτές.
Θέμα χρόνου
Ωστόσο, ο χρόνος παραμένει μια σημαντική ανησυχία. Ακόμα και υπό αισιόδοξα σενάρια, ο αγωγός είναι απίθανο να τεθεί σε λειτουργία πριν από τις αρχές της δεκαετίας του 2030. Μέχρι τότε, η Ευρώπη μπορεί να έχει ήδη εξασφαλίσει εναλλακτικές πηγές μέσω της επέκτασης των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ, της αυξημένης νορβηγικής παραγωγής και των πρόσθετων προμηθειών από το Αζερμπαϊτζάν και άλλους παραγωγούς. Οι μακροπρόθεσμες πολιτικές της Ευρώπης για το κλίμα δημιουργούν επίσης αβεβαιότητα. Καθώς οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας επεκτείνονται και οι στόχοι για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές γίνονται αυστηρότεροι, η ευρωπαϊκή ζήτηση φυσικού αερίου ενδέχεται να μειωθεί σταδιακά.
Αυτό εγείρει δύσκολα οικονομικά ερωτήματα. Η κατασκευή του αγωγού θα κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια. Οι διεθνείς δανειστές, συμπεριλαμβανομένης της Αφρικανικής Τράπεζας Ανάπτυξης, έχουν δείξει ενδιαφέρον, ενώ τα ευρωπαϊκά ιδρύματα ενδέχεται να υποστηρίξουν τις προσπάθειες χρηματοδότησης λόγω της στρατηγικής αξίας των διαφοροποιημένων ενεργειακών πηγών. Ωστόσο, οι ιδιώτες επενδυτές θα απαιτήσουν ισχυρές εγγυήσεις πριν δεσμεύσουν κεφάλαια σε ένα έργο που διασχίζει πολιτικά ασταθείς περιοχές. Οι κυρώσεις και το αδύναμο πιστωτικό προφίλ του Νίγηρα περιπλέκουν τις προσπάθειες εξασφάλισης χρηματοδότησης, ενώ η μακροπρόθεσμη αβεβαιότητα σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση φυσικού αερίου μπορεί να μειώσει τον ενθουσιασμό των επενδυτών.
Ο ανταγωνιστής
Ο Διασαχάριος Αγωγός αντιμετωπίζει επίσης ανταγωνισμό από ένα άλλο προτεινόμενο μεγα-έργο: τον αγωγό φυσικού αερίου Νιγηρίας-Μαρόκου. Σε αντίθεση με την έρημο που διασχίζει τον Νίγηρα και την Αλγερία, το έργο του Μαρόκου θα ακολουθεί την ακτογραμμή του Ατλαντικού, συνδέοντας πολλές χώρες της Δυτικής Αφρικής πριν τελικά συνδεθεί με την Ευρώπη. Αν και σημαντικά μακρύτερη και πιο ακριβή, η παράκτια επιλογή υπόσχεται ευρύτερη περιφερειακή ολοκλήρωση και θα μπορούσε να προμηθεύσει φυσικό αέριο σε χώρες με σοβαρές ενεργειακές ελλείψεις κατά μήκος της διαδρομής. Τα δύο έργα ανταγωνίζονται ουσιαστικά για τους ίδιους νιγηριανούς πόρους φυσικού αερίου και την ίδια ευρωπαϊκή αγορά. Δεδομένων των οικονομικών και πολιτικών πραγματικοτήτων, είναι απίθανο και τα δύο να ολοκληρωθούν πλήρως.
Διαβάστε ακόμη
