Ορόσημο στην πορεία προς την πλήρη εξάλειψη του ρωσικού αερίου στην Ευρώπη ήταν η 18η Μαρτίου, το δεύτερο μεγάλο ορόσημο του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τη σταδιακή απαγόρευση των εισαγωγών (με καταληκτική ημερομηνία το τέλος του 2027) μετά την θέση του σε ισχύ στις αρχές Φεβρουαρίου. Και τούτο διότι από χθες (Τετάρτη 18 Μαρτίου) αρχίζει να ισχύει πρακτικά το μπλόκο επί της αρχής. Κάτι που σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται πλέον να συναφθούν νέες συμφωνίες με Ρώσους προμηθευτές και μπαίνει «στοπ» στις spot συναλλαγές και στις εισαγωγές ρωσικού αερίου (αγωγών και LNG) στη βάση συμβολαίων που συνήφθησαν ή τροποποιήθηκαν μετά τις 17 Ιουνίου 2025. Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή που ισχύει από χθες είναι ότι ενεργοποιείται η διαδικασία προέγκρισης (prior authorization) τόσο για τις εισαγωγές ρωσικού αερίου όσο και για τις εισαγωγές από άλλες χώρες, εξαιρουμένων των φορτίων από ΗΠΑ, Κατάρ, Νορβηγία, Ηνωμένο Βασίλειο, Αλγερία και Νιγηρία.
Οι εισαγωγείς υποχρεούνται να παρέχουν, μεταξύ άλλων, την ημερομηνία της σύμβασης, τη διάρκειά της, τις συμφωνημένες ποσότητες και τα εμπλεκόμενα μέρη. Για εισαγωγές LNG, πρέπει να δηλώνεται ο τόπος υγροποίησης και το πρώτο λιμάνι φόρτωσης. Για μείγματα αερίου, οι εισαγωγείς οφείλουν να υποβάλλουν τεκμηρίωση που να δείχνει πόσο αέριο προέρχεται από κάθε χώρα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο έγινε η ανάμειξη. Η τεκμηρίωση πρέπει να υποβάλλεται τουλάχιστον έναν μήνα πριν από την είσοδο ρωσικού αερίου στην ΕΕ και τουλάχιστον πέντε εργάσιμες ημέρες νωρίτερα για αέριο από άλλες χώρες. Εάν οι υποβληθείσες πληροφορίες δεν θεωρηθούν επαρκώς πειστικές, οι τελωνειακές αρχές οφείλουν να αρνηθούν την είσοδο του αερίου.
Συνοπτικά, από τις 18 Μαρτίου τέθηκε επισήμως σε ισχύ η απαγόρευση των εισαγωγών και σταμάτησαν τα νέα συμβόλαια με τη Ρωσία. Επιτρέπονται μόνο τα παλαιά συμβόλαια με έλεγχο και άδεια και εισάγεται αυστηρός μηχανισμός επαλήθευσης της προέλευσης του αερίου. Με άλλα λόγια, οι αλλαγές που ενεργοποιήθηκαν σηματοδοτούν αφενός το «κλείσιμο» της αγοράς για νέες ποσότητες ρωσικού αερίου, αφετέρου την επιβάρυνση των εισαγωγών στη βάση υφιστάμενων «παλαιών» συμβολαίων με γραφειοκρατικές διαδικασίες. Όπως σημειώνουν στο energygame.gr καλά πληροφορημένες πηγές, οι νέες υποχρεώσεις «αγγίζουν» και τα συμβόλαια που διατηρούν με την Gazprom -με ισχύ έως το 2027- οι ελληνικοί όμιλοι (ΔΕΠΑ Εμπορίας, ΔΕΗ και Metlen) που οφείλουν πλέον να παραδίδουν συγκεκριμένα στοιχεία στις τελωνειακές αρχές (ποσότητες που εισάγονται, τα στοιχεία των συμβολαίων, διάρκεια κλπ.) και να λαμβάνουν στη συνέχεια τις απαραίτητες εγκρίσεις, όπως προβλέπει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός. Η διαδικασία πλέον είναι τα τελωνεία να δίνουν συγκεκριμένες εγκρίσεις για εισαγωγή των ποσοτήτων που αναγράφονται στα συμβόλαια, αναλόγως με τη διάρκεια και τη δομή των συμβολαίων.
Σε κάθε περίπτωση, παράγοντες της αγοράς σχολιάζουν ότι ο πρώτος μεγάλος «κόφτης» στο ρωσικό αέριο που μπήκε από τις 18 Μαρτίου ενδεχομένως κρύβεται πίσω από την κατακόρυφη αύξηση των εισαγωγών αερίου από τη Βουλγαρία που παρατηρήθηκε το προηγούμενο διάστημα, τόσο στο σημείο διασύνδεσης Strandzha 1 (όπου το βουλγαρικό δίκτυο φυσικού αερίου συνδέεται με το δίκτυο της Τουρκίας και ρέει Turkish Blend, η προέλευση του οποίου είναι δύσκολο να διαπιστωθεί), όσο και στο Strandzha 2, από όπου εισέρχεται ρωσικό αέριο «με τη βούλα» δια του αγωγού TurkStream. Και τούτο διότι πιθανότατα πολλοί συμμετέχοντες έσπευσαν να προμηθευτούν ποσότητες πριν την έναρξη της απαγόρευσης των νέων εισαγωγών και της ενεργοποίησης της διαδικασίας προέγκρισης. Είναι ενδεικτικό ότι σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει το think tank ICIS, οι ροές στο σημείο διασύνδεσης Strandzha 1 μειώθηκαν στα 0,7 εκατ. κυβικά μέτρα στις 17 Μαρτίου από 2,5 εκατ. κυβικά μέτρα/ημέρα νωρίτερα εντός του μήνα, ενώ στο σημείο διασύνδεσης Strandzha 2 κατακρημνίστηκαν σε κάτω από 4 εκατ. κυβικά μέτρα/ημέρα από 46,6 εκατ. κυβικά μέτρα/ημερησίως τις προηγούμενες ημέρες. Με άλλα λόγια, πριν την θέση σε ισχύ των νέων ρυθμίσεων οι εισαγωγές ρωσικού αερίου μέσω Βουλγαρίας είχαν δεκαπλασιαστεί. Η ΕΕ θεωρεί ότι το μεγαλύτερο μέρος του αερίου που εισέρχεται στη Βουλγαρία από την Τουρκία στο σημείο εισόδου Strandzha 1 προέρχεται από τη Ρωσία, αν και μέσω αυτής της διαδρομής μπορεί επίσης να ρέει τουρκικό και αζέρικο αέριο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, πρέπει να αποδεικνύεται με σαφήνεια, το αργότερο επτά εργάσιμες ημέρες πριν από την είσοδο, ότι το αέριο δεν προέρχεται από τη Ρωσία. Στο σημείο εισόδου Strandzha 2, το αέριο που φτάνει μέσω του TurkStream θεωρείται εξ ολοκλήρου ρωσικό.
Διευκρινίζεται ότι η 18η Μαρτίου δεν σηματοδοτεί την πλήρη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού αερίου. Όπως προβλέπει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός, τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια (που συνήφθησαν πριν τον Ιούνιο του 2025) ισχύουν έως τις 25 Απριλίου 2026 για ρωσικό LNG και έως τις 17 Ιουνίου 2026 για ρωσικό αέριο αγωγών. Τα παλαιά μακροπρόθεσμα συμβόλαια για αγώγιμο αέριο από τη Ρωσία συνεχίζονται έως το τέλος του 2027, ενώ από τις αρχές του επόμενου έτους (1η Ιανουαρίου 2027) απαγορεύονται πλήρως οι εισαγωγές ρωσικού LNG.
Χαλάρωση των προεγκρίσεων λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή
Λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επικαιροποίησε τις κατευθυντήριες γραμμές της για την εφαρμογή του Κανονισμού REPowerEU για το μπλόκο στο φυσικό αέριο. Όπως σημειώνεται στο σχετικό έγγραφο που δημοσιοποίησε στις 18 Μαρτίου, σε αυτή την έκτακτη κατάσταση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αποφεύγονται εμπόδια στις εισαγωγές μη ρωσικού LNG που δεν είναι απολύτως αναγκαία. Αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, ότι τα απαιτούμενα έγγραφα εισαγωγής δεν θα πρέπει, σε περιόδους ελλείψεων εφοδιασμού, να υπερβαίνουν όσα απαιτούνται αυστηρά από τον Κανονισμό και ότι οι χώρες θα πρέπει να διασφαλίζουν την όσο το δυνατόν ταχύτερη έκδοση αδειών. Τέλος, οι αρχές μπορούν να αξιοποιούν τις ευελιξίες του πλαισίου που περιλαμβάνουν ενιαία άδεια που καλύπτει πολλαπλές αποστολές, αμοιβαία αναγνώριση αδειών μεταξύ λιμένων, απλουστευμένη απόδειξη προέλευσης και τη δυνατότητα υποβολής υποστηρικτικών εγγράφων εκ των υστέρων.
Διαβάστε ακόμη
