Θα απαιτούνταν 3,3 δισεκατομμύρια δέντρα και σχεδόν το μισό της ελληνικής επικράτειας για να απορροφηθούν περίπου 66 εκατ. τόνοι διοξειδίου του άνθρακα μέσα σε μία δεκαετία. Το στοιχείο αυτό προέρχεται από εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (European Investment Bank – EIB) και αποτυπώνει με ακρίβεια το μέγεθος της πρόκλησης που αντιμετωπίζει η Ευρώπη στην προσπάθειά της να περιορίσει τις εκπομπές και να επιτύχει τους στόχους της κλιματικής ουδετερότητας. Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, στον Κόλπο της Καβάλας, στο παλαιό πετρελαϊκό κοίτασμα του Πρίνου, η EnEarth, θυγατρική της Energean, αναπτύσσει μία από τις μεγαλύτερες υποδομές γεωλογικής αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρώπη. Τα υφιστάμενα υπεράκτια φρέατα, που επί δεκαετίες χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή πετρελαίου, ετοιμάζονται να αποκτήσουν νέο ρόλο, λειτουργώντας πλέον ως μόνιμοι ταμιευτήρες για CO₂ που διαφορετικά θα εκλυόταν στην ατμόσφαιρα.
Όπως εξηγεί η διευθύνουσα σύμβουλος της Energean και της EnEarth στην Ελλάδα, Κατερίνα Σάρδη, οι τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα δεν αποτελούν νέα προσέγγιση. «Σχεδόν πριν από 25 χρόνια, αυτή η τεχνολογία ήταν ήδη στο τραπέζι. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 είχα εργαστεί σε έργα που αφορούσαν τον άνθρακα. Σήμερα είναι ιδιαίτερα σημαντικό να βλέπουμε αυτές τις λύσεις να περνούν επιτέλους στη φάση της εφαρμογής», σημειώνει.
Το επιχειρησιακό μοντέλο του έργου προβλέπει τη συλλογή των εκπομπών απευθείας στις πηγές παραγωγής. Το διοξείδιο του άνθρακα θα δεσμεύεται σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα και σε γειτονικές χώρες, θα συμπιέζεται –σε ορισμένες περιπτώσεις σε υγρή μορφή– και θα μεταφέρεται στον Πρίνο μέσω θαλάσσιων και χερσαίων μεταφορικών αλυσίδων. Τρεις υπεράκτιες πλατφόρμες πετρελαίου και φυσικού αερίου θα χρησιμοποιηθούν για την έγχυση του CO₂ στο υπέδαφος, ενώ μία χερσαία εγκατάσταση θα λειτουργεί ως ενδιάμεσος σταθμός αποθήκευσης σε δεξαμενές.
«Το διοξείδιο θα εγχέεται σε μεγάλα βάθη», εξηγεί ο Ζόραν Στάνιτς, επικεφαλής της Μονάδας Innovation Fund της πρωτοβουλίας EIB Advisory. «Οι πλατφόρμες είχαν εγκατασταθεί πριν από σχεδόν 50 χρόνια για την παραγωγή πετρελαίου και τώρα το ίδιο σημείο θα χρησιμοποιηθεί για την ασφαλή αποθήκευση άνθρακα σε ταμιευτήρες που βρίσκονται περίπου τέσσερα χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας».
Η γεωλογική καταλληλότητα της περιοχής αποτελεί βασικό στοιχείο του σχεδιασμού. Οι σχηματισμοί που περιβάλλουν τα φρέατα έχουν μελετηθεί συστηματικά από τη δεκαετία του 1970, με εκτεταμένα σεισμικά δεδομένα, γεωτρήσεις και δείγματα πυρήνων να επιβεβαιώνουν τη δυνατότητα μακροχρόνιας και ασφαλούς αποθήκευσης. Σύμφωνα με την EnEarth, το έργο θα συνοδεύεται από συνεχή σεισμική παρακολούθηση, αισθητήρες πίεσης και γεωχημικές αναλύσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι το CO₂ παραμένει μόνιμα εγκλωβισμένο στους ταμιευτήρες.
Οι πρώτες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα αναμένεται να φτάσουν στον Πρίνο το 2027. Όταν το έργο φτάσει στην πλήρη ανάπτυξή του, η ετήσια δυναμικότητα προβλέπεται να αγγίξει τους 2,8 εκατ. τόνους το 2030, ενώ το συνολικό αποθηκευτικό δυναμικό εκτιμάται σε 66 εκατ. τόνους. Η εγκατάσταση προορίζεται να εξυπηρετήσει βιομηχανίες από την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Σλοβενία και την Κροατία, κυρίως από κλάδους υψηλής έντασης εκπομπών όπως τα χημικά, το τσιμέντο και ο χάλυβας, τις λεγόμενες «δύσκολες στη μείωση» βιομηχανίες.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα έργα γεωλογικής αποθήκευσης άνθρακα παραμένουν ακόμη περιορισμένα. Σύμφωνα με στοιχεία της πλατφόρμας Zero Emissions Platform, τρία έργα τέθηκαν σε λειτουργία το 2025 στη Νορβηγία –Sleipner, Snøhvit και Northern Lights– ενώ ένα ακόμη, το Porthos στην Ολλανδία, αναμένεται να ξεκινήσει το 2026. Στο πλαίσιο αυτό, ο Πρίνος συγκαταλέγεται στα ελάχιστα μεγάλης κλίμακας έργα που προχωρούν σε φάση υλοποίησης στη Μεσόγειο.
Για να καταστεί εφικτή η ανάπτυξή του, το έργο έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση ύψους 270 εκατ. ευρώ από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Connecting Europe Facility και από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς και εκτενή τεχνική και χρηματοοικονομική υποστήριξη από την EIB Advisory. Οι ειδικοί της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων συμμετείχαν στη διαμόρφωση του επιχειρηματικού μοντέλου, στη βελτίωση της τραπεζικής ωριμότητας του έργου και στη χαρτογράφηση του κανονιστικού πλαισίου που διέπει τη δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα.
«Το έργο δεν είναι σημαντικό μόνο για την Ελλάδα, αλλά για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη», τονίζει ο Στάνιτς. «Επιταχύνει την ανάπτυξη και τοποθετεί τον Πρίνο ως πρότυπο για παρόμοιες πρωτοβουλίες σε όλη τη Μεσόγειο». Όπως επισημαίνει ο χρηματοοικονομικός σύμβουλος της EIB Advisory, Ματιέ Μπανά, η επιχειρηματική βάση θεωρείται ισχυρή, δεδομένης της αυξανόμενης ζήτησης για υπηρεσίες αποθήκευσης άνθρακα, παρότι η προσέλκυση βιομηχανικών πελατών παραμένει κρίσιμη πρόκληση.
Η στρατηγική σημασία του έργου συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή πολιτική για το κλίμα. Η αποθήκευση άνθρακα αναγνωρίζεται πλέον ως κρίσιμο εργαλείο για την επίτευξη του στόχου μηδενικών καθαρών εκπομπών έως το 2050. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως ενδιάμεσο στόχο την ανάπτυξη δυναμικότητας αποθήκευσης 50 εκατ. τόνων ετησίως έως το 2030, στο πλαίσιο του πακέτου «Fit for 55» και του Net Zero Industry Act. Για κλάδους που δεν μπορούν να απανθρακοποιηθούν άμεσα, η αποθήκευση άνθρακα λειτουργεί ως μηχανισμός περιορισμού του κόστους εκπομπών και αποτροπής της μεταφοράς παραγωγικής δραστηριότητας εκτός Ευρώπης.
Παράλληλα, ο Πρίνος ενδέχεται να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο αποθήκευσης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, συνδέοντας μελλοντικά βιομηχανικά κέντρα της περιοχής με υπεράκτιους ταμιευτήρες υψηλής δυναμικότητας. Η διάσταση αυτή προσδίδει και γεωπολιτικό βάρος στο εγχείρημα, καθώς η ύπαρξη τέτοιων υποδομών θεωρείται κρίσιμη για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης και την προστασία κρίσιμων αλυσίδων αξίας.
Παράλληλα με τον Πρίνο, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στηρίζει και άλλα μεγάλα έργα. Στη Στοκχόλμη, χρηματοδοτεί με 260 εκατ. ευρώ την πρώτη μεγάλης κλίμακας μονάδα βιοενέργειας με δέσμευση άνθρακα, η οποία αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2028 και να δεσμεύει 800.000 τόνους CO₂ ετησίως, ποσότητα μεγαλύτερη από τις ετήσιες εκπομπές των οδικών μεταφορών της πόλης.
Για την EnEarth και την Energean, το έργο στον Πρίνο συνδυάζει την περιβαλλοντική διάσταση με την τοπική ανάπτυξη. Η αποθήκευση άνθρακα αναμένεται να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και να προσφέρει έναν νέο αναπτυξιακό προσανατολισμό στην περιοχή του Κόλπου της Καβάλας. «Πρόκειται για μια λύση αμοιβαίου οφέλους», σημειώνει η Κατερίνα Σάρδη. «Οι βιομηχανίες μπορούν να παραμείνουν ανταγωνιστικές μειώνοντας τις εκπομπές τους, ενώ η τοπική οικονομία αποκτά ένα νέο, βιώσιμο αντικείμενο».
Σε μια συγκυρία όπου η Ευρώπη αναζητά πρακτικές λύσεις για να συνδυάσει την κλιματική ουδετερότητα με τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, ο Πρίνος επιχειρεί να καταδείξει ότι το υπέδαφος μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης. Αν το εγχείρημα ευοδωθεί, το παλαιό πετρελαϊκό κοίτασμα της Καβάλας δεν θα αποτελεί πλέον απλώς υποδομή του παρελθόντος, αλλά έναν από τους κρίσιμους πυλώνες της ευρωπαϊκής μετάβασης προς μια οικονομία μηδενικών εκπομπών.
Διαβάστε ακόμη
