Η παγκόσμια ενεργειακή κρίση που πυροδοτεί η σύγκρουση με το Ιράν αρχίζει να έχει ορατές συνέπειες στην καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων, ιδιαίτερα σε αναδυόμενες και μεσαίου εισοδήματος οικονομίες. Όπως αναφέρουν οι Financial Times, στις Φιλιππίνες, το δημοφιλές εστιατόριο Goto Monster στη Μανίλα, που άλλοτε έσφυζε από κόσμο, καταγράφει πλέον πτώση πελατείας κατά 30% έως 40%, καθώς τα μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και η τηλεργασία περιορίζουν την κατανάλωση. Ο πρόεδρος της χώρας Φερντινάντ Μάρκος Τζούνιορ έχει κηρύξει εθνική ενεργειακή έκτακτη ανάγκη, ενώ εργαζόμενοι όπως ο ταμίας Σέντρικ Γκονζάλβο εκφράζουν φόβους για απώλεια θέσεων εργασίας.
Η κατάσταση αυτή αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη τάση: η εκτόξευση των τιμών καυσίμων και ο κίνδυνος ελλείψεων ωθούν κυβερνήσεις να λαμβάνουν δραστικά μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης. Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι το αποτέλεσμα θα είναι επιβράδυνση της ανάπτυξης και πίεση στα δημόσια οικονομικά.
Χώρες με μεγάλη εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας βρίσκονται σε πιο ευάλωτη θέση. Αν και πλούσια κράτη όπως η Σιγκαπούρη μπορούν να αντεπεξέλθουν μέσω της διεθνούς αγοράς, φτωχότερες οικονομίες όπως το Μαρόκο ή οι Φιλιππίνες δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν για περιορισμένες προμήθειες.
Δείτε περισσότερα: Τα μέτρα που έχουν ληφθεί διεθνώς για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης
Οι υψηλές τιμές καυσίμων μειώνουν την κατανάλωση
Οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές και ο κίνδυνος διαταραχών στις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ ενδέχεται να διατηρήσουν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Οι υψηλές τιμές καυσίμων μειώνουν την κατανάλωση, περιορίζουν τις επενδύσεις και οδηγούν κυβερνήσεις σε περικοπές, ενισχύοντας τον κίνδυνο ύφεσης.
Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες πλήττονται περισσότερο λόγω της υψηλής ενεργειακής έντασης της παραγωγής τους και της εξάρτησής τους από εισαγωγές, κυρίως από τη Μέση Ανατολή. Σε χώρες με ισχυρή μεταποιητική βάση, όπως η Ταϊλάνδη, απαιτείται περισσότερη ενέργεια ανά μονάδα παραγωγής σε σύγκριση με οικονομίες που βασίζονται στις υπηρεσίες.
Πολλές κυβερνήσεις μειώνουν φόρους στα καύσιμα για να περιορίσουν τις αυξήσεις, ωστόσο σε εξειδικευμένα καύσιμα ή σε απομακρυσμένες χώρες αυτό δεν αρκεί. Στη Ζάμπια, για παράδειγμα, καταργήθηκαν φόροι σε βενζίνη και ντίζελ, αλλά οι τιμές κηροζίνης και καυσίμων αεροπορίας αυξάνονται πάνω από 50%.
Αρχικά, οι φόβοι επικεντρώνονταν στον πληθωρισμό. Ωστόσο, όπως σημειώνουν αναλυτές, αν χαθεί σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, η κατανάλωση θα πρέπει να περιοριστεί με δελτίο. Η Ασία βρίσκεται στο επίκεντρο της κρίσης, καθώς απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των ροών πετρελαίου και LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Τηλεργασία, περιορισμός κλιματισμού, αθλητικές διοργανώσεις χωρίς θεατές και άλλα μέτρα
Οι επιπτώσεις είναι ήδη εμφανείς: μειωμένες ώρες εργασίας, περιορισμός δραστηριοτήτων και χαμηλότερη αγοραστική δύναμη. Χώρες όπως η Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ και η Ινδονησία προωθούν τηλεργασία, περιορισμό χρήσης κλιματισμού, ποδηλασία και συνεπιβίβαση. Στο Πακιστάν, ακόμη και αθλητικές διοργανώσεις διεξάγονται χωρίς θεατές για εξοικονόμηση καυσίμων.
Έρευνες του ΔΝΤ δείχνουν ότι τέτοιες κρίσεις αφήνουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στην απασχόληση, ιδιαίτερα σε χώρες που εισάγουν ενέργεια. Ιστορικά παραδείγματα, όπως η πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, δείχνουν ότι οι υψηλές τιμές μπορούν να αλλάξουν μόνιμα τα καταναλωτικά πρότυπα.
Παράλληλα, ορισμένες χώρες προσπαθούν να στηρίξουν τις οικονομίες τους με επιδοτήσεις ή παρεμβάσεις στις αγορές συναλλάγματος, ωστόσο οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες πολιτικές ενδέχεται να επιδεινώσουν τα προβλήματα. Όπως σημειώνουν αναλυτές, οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με δύσκολες επιλογές: είτε να επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά είτε να αφήσουν την κρίση να πλήξει την οικονομική δραστηριότητα.
Ακόμη και ανεπτυγμένες οικονομίες δεν θα μείνουν ανεπηρέαστες. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, σε ένα δυσμενές σενάριο με τιμές πετρελαίου στα 135 δολάρια το βαρέλι, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα μπορούσε να μειωθεί κατά 0,5%, με την Ευρώπη και την Ασία-Ειρηνικό να πλήττονται περισσότερο.
Τελικά, οι χώρες με υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας και περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια είναι οι πιο εκτεθειμένες. Στο Μπανγκλαντές, η κυβέρνηση έχει επιβάλει περιορισμούς στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ οδηγοί και εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν καθημερινά ελλείψεις καυσίμων, χωρίς να γνωρίζουν αν θα μπορέσουν να εργαστούν την επόμενη ημέρα.
Διαβάστε ακόμη
