Την εργαλειοθήκη των μέτρων που είχαν ληφθεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023 που πυροδότησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία «ξεσκονίζουν» Ελλάδα και Ευρώπη, σε περίπτωση που απαιτηθεί να την ενεργοποιήσουν -ή μέρος αυτής- εάν οι παρενέργειες από την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή ενταθούν και εκδηλωθούν με μεγαλύτερη ένταση στις τιμές ρεύματος, κάτι που δεν συμβαίνει στην παρούσα φάση. Η «άσκηση» αυτή λαμβάνει χώρα την στιγμή που στην Ευρώπη είχαν μπει στον «μικροσκόπιο» οι διαρθρωτικοί λόγοι που διαμορφώνουν τις τιμές ενέργειας σε υψηλά επίπεδα -ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες-, με τις κυβερνήσεις των «27» να έχουν δώσει στην Κομισιόν εντολή να προτείνει μέτρα -τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και πιο μακρά πνοής- και πριν το ξέσπασμα της κρίσης στον Κόλπο.
Σε κάθε περίπτωση, το ενδεχόμενο λήψης νέων μέτρων θα συζητηθεί κατά τη Σύνοδο Κορυφής των «27» σε μια εβδομάδα από σήμερα, στις 19 Μαρτίου, με το Συμβούλιο των Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ στις 16 Μαρτίου να προετοιμάζει το έδαφος. Και ενώ η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μιλώντας χθες ενώπιον του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο άφηνε ανοιχτό ακόμα και το ενδεχόμενο ενεργοποίησης πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου -επαναφέροντας στο δημόσιο διάλογο το «μπαζούκα» της εργαλειοθήκης που θεσπίστηκε με πρωτοβουλία της Ελλάδας μεσούσης της κρίσης του 2022-2023 αν και ουδέποτε ενεργοποιήθηκε-, αρμόδιες πηγές στην Αθήνα δηλώνουν συγκρατημένα αισιόδοξες για την εξέλιξη της κατάστασης, στέλνοντας μήνυμα ότι το «2026 δεν είναι 2022», μεταξύ άλλων διότι αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη δεν τίθεται θέμα σοβαρής διαταραχής του εφοδιασμού σε φυσικό αέριο (αντιθέτως με ότι συνέβαινε το 2022), και η εικόνα της αγοράς ηλεκτρισμού δεν εγκυμονεί αυτή τη στιγμή μεγάλη ανησυχία, καθώς η αυξημένη διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα, η υψηλή διαθεσιμότητα της υδροηλεκτρικής παραγωγής αλλά και η ισοτιμία του ευρώ με το δολάρια αποτελούν τρία σημαντικά αναχώματα, όπως επεσήμανε πρόσφατα ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος.
Είναι χαρακτηριστικό ότι τις πρώτες 11 ημέρες του Μαρτίου η μέση χονδρεμπορική τιμή στην Ελλάδα διαμορφώνεται λίγο κάτω από τα 90 ευρώ ευρώ/μεγαβατώρα καθώς η αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου ακόμη δεν έχει «περάσει» στις τιμές ενέργειας, κάτι που αναμένεται από τον Απρίλιο, με την «υποσημείωση» ότι η επίπτωση ίσως να είναι συγκρατημένη εάν διαμορφωθούν ουνθήκες που επιτρέπουν τον περιορισμό της παρουσίας των μονάδων φυσικού αερίου στο μείγμα της ηλεκτροπαραγωγής, όπως συνέβη το πρώτο δίμηνο του έτους. Την ίδια στιγμή, επισημαίνεται ότι ακόμα και η άνοδος των τιμών του μαύρου χρυσού στα επίπεδα των 90 δολ./βαρέλι στην Ευρώπη «μεταφράζεται» σε τιμές γύρω στα 75 δολ./βαρέλι λόγω της ευνοϊκής συναλλαγματικής ισοτιμίας στην παρούσα φάση. Πάντως, σήμερα τα ξημερώματα στις αγορές της Ασίας οι τιμές του μαύρου χρυσού έσπασαν και πάλι το ψυχολογικό φράγμα των 100 δολ./βαρέλι, εν μέσω πληροφοριών για χτυπήματα σε πλοία στον Κόλπο και παρότι έγινε γνωστό ότι οι ΗΠΑ θα απελευθερώσουν 172 εκατ. βαρέλια πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα στο πλαίσιο της ιστορικής απόφασης της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (ΙΕΑ) για απελευθέρωση αποθεμάτων που μπορούν να καλύψουν για διάστημα 20 ημερών το «κενό» που προκαλείται στο παγκόσμιο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης μαύρου χρυσού από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ…
Η εργαλειοθήκη του 2022 για τις τιμές ενέργειας
Μεταξύ των μέτρων που περιλαμβάνονταν στην ευρωπαϊκή εργαλειοθήκη του 2022 και χρησιμοποιήθηκαν -πέραν του πλαφόν στο φυσικό αέριο- ήταν οι κοινές αγορές αερίου μέσω της πλατφόρμας Aggregate EU-, η μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου, η θέσπιση υποχρεωτικού ποσοστού πλήρωσης των αποθηκών. Εν Ελλάδι εφαρμόστηκαν επίσης μέτρα όπως η προσωρινή αύξηση της λιγνιτικής παραγωγής για να περιοριστεί η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, η φορολόγηση των «ουρανοκατέβατων» κερδών από τη διύλιση καθώς και από την παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρισμού και φυσικά οι επιδοτήσεις σε ρεύμα και φυσικό αέριο. Κάποια από τα μέτρα αυτά έχουν βγει οριστικά από το «κάδρο», όπως η επιστροφή στο λιγνίτη (όπως διευκρινίστηκε από αρμόδια χείλη), ενώ τα υπόλοιπα θα αξιολογηθούν ανάλογα με τις ανάγκες που θα προκύψουν. Αυτή τη στιγμή, πάντως -και με το “disclaimer” ότι η κατάσταση είναι δυναμική και μπορεί να αλλάξει από τη μια ημέρα στην άλλη, η εκτίμηση που υπάρχει στην Αθήνα είναι ότι θέμα επάρκειας εφοδιασμού δεν τίθεται για το ορατό μέλλον, αλλά μπορεί να προκύψει θέμα τιμών.
Το πρώτο μέτρο προς την κατεύθυνση αυτή είναι το πλαφόν στα καύσιμα που ισχυει από χθες 11 Μαρτίου και έως τα τέλη Ιουνίου. Για τις τιμές του φυσικού αερίου -και κατ’ επέκταση τις τιμές ρεύματος που επηρεάζονται από αυτές- τονίζεται ότι αυτή τη στιγμή βρίσκονται στα επίπεδα των 50 ευρώ/MWh που είναι ασφαλώς υψηλότερα από ότι ήταν πριν το ξέσπασμα της κρίσης στις αρχές του μήνα (32 ευρώ/MWh). Κοιτάζοντας όμως τη μεγάλη εικόνα θα έβλεπε κανείς ότι στα επίπεδα αυτά βρισκόταν η τιμή του αερίου και ένα χρόνο πριν, χωρίς να σημάνει συναγερμός. Και είναι κρίσιμο στοιχείο ότι η «απώλεια» του LNG από το Κατάρ -όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά- αφορά σε μικρό βαθμό την Ευρώπη, καθώς το καταριανό LNG αντιστοιχεί μόλις στο 10% των συνολικών εισαγωγών LNG της Γηραιάς Ηπείρου, μιλάμε δηλαδή για χαμηλό μονοψήφιο ποσοστό. Στο επιχείρημα που προβάλλεται περί κινδύνου να ενταθεί το φαινόμενο στροφής προς την Ασία φορτίων LNG από τον Ατλαντικό που κατευθύνονταν στην Ευρώπη επειδή εκεί βρίσκουν καλύτερες τιμές, η εκτίμηση είναι ότι ίσως ενταθεί, αλλά όχι σε επικίνδυνο βαθμό. «Δεν σκοτωνόμαστε για το πού θα πάνε τα καράβια», σχολίασε χαρακτηριστικά αρμόδια πηγή.
Τα διαρθρωτικά μέτρα που συζητά η Ευρώπη για τις τιμές ενέργειας
Σε κάθε περίπτωση, η κρίση στη Μέση Ανατολή προσέδωσε μια αυξημένη αίσθηση επείγοντος στη συζήτηση που είχε ανοίξει ούτως ή άλλως στην Ευρώπη για τη μείωση των τιμών ενέργειας, ιδίως για τη βιομηχανία που επιβαρύνεται με σημαντικά υψηλότερο ενεργειακό κόστος σε σχέση με τους ανταγωνιστές από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Η μονομερής κίνηση της Ιταλίας για αφαίρεση του κόστους του CO2 από τις τιμές ηλεκτρισμού που «άναψε φωτιές» αλλά και οι πιέσεις μιας σειράς χωρών για παρεμβάσεις στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων CO2 (ETS) ώστε να μειωθεί το κόστος των ρύπων αναμένεται να δώσουν τον τόνο στις συζητήσεις στη Σύνοδο των Υπουργών Ενέργειας την ερχόμενη εβδομάδα.
Σε δεύτερη μοίρα φαίνεται να περνούν οι σκέψεις για επανεξέταση της αρχιτεκτονικής των αγορών ηλεκτρισμού της ΕΕ -που έχει ως κεντρικό πυλώνα την οριακή τιμολόγηση-, εν μέσω των αντιδράσεων που εκδηλώθηκαν από σειρά χωρών, αλλά και τις εταιρείες ηλεκτρισμού. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ενώ όλοι ομονοούν στο ότι «κάτι πρέπει να γίνει για να πέσουν οι τιμές ενέργειας στην Ευρώπη», εντούτοις δεν υπάρχει συναίνεση για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, καθώς ορισμένες χώρες πιέζουν για λήψη μέτρων που υπονομεύουν το αφήγημα της πράσινης μετάβασης με την επίκληση του υψηλού κόστους που το συνοδευει και άλλες χώρες ανθίστανται σφόδρα στο ενδεχόμενο αυτό, αντιπαρατάσσοντας τον κίνδυνο να ανατραπούν σειρά επενδύσεων που προωθούν την απανθρακοποίηση και τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας της ΕΕ…
Διαβάστε ακόμα
