Η δημόσια τοποθέτηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη υπέρ της διερεύνησης της πυρηνικής ενέργειας και ειδικότερα των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMRs) δεν έπεσε ως «κεραυνός εν αιθρία». Σύμφωνα με πληροφορίες του energygame.gr, πίσω από τη δήλωση που έγινε από το βήμα της διεθνούς Συνόδου Κορυφής για την πυρηνική ενέργεια, βρίσκεται ένα ευρύτερο παρασκήνιο διεργασιών, συζητήσεων και σχεδιασμών που έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνουν το πλαίσιο μιας πιο συστηματικής προσέγγισης της Ελλάδας προς την πυρηνική τεχνολογία.

«Η Ελλάδα γυρίζει σελίδα και είναι ώρα να εξερευνήσει αν οι μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός. Αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση εξετάζει τη σύσταση διυπουργικής επιτροπής η οποία θα δώσει το τέμπο στην αγορά. Το ενδιαφέρον δεν είναι θεωρητικό και παρότι ρυθμιστικά και νομοθετικά το πεδίο είναι πολύ ανώριμο, η αγορά προσπαθεί να θέσει τα πρώτα θεμέλια. Η Ελλάδα φέρεται να εξετάζει με πιο οργανωμένο τρόπο τα επόμενα βήματά της, αναζητώντας το κατάλληλο σχήμα που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «ομπρέλα» συντονισμού για ένα τόσο σύνθετο εγχείρημα. Όπως σχολίασε ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος, που συνόδευσε τον πρωθυπουργό στο Παρίσι πρόκειται για «μια μεγάλη ημέρα για την ενέργεια στην Ελλάδα».

Στο παρασκήνιο και παράλληλα με τις ενέργειες της πολιτείας φαίνεται ότι αναζητείται η φόρμουλα και ο τρόπος που θα ενώσει και θα φέρει στο ίδιο τραπέζι όλους τους κρίσιμους κρίκους της αλυσίδας: από τον ιδιωτικό τομέα και τη βιομηχανία έως τον ακαδημαϊκό χώρο και την πολιτεία. Αυτό θα επιτρέψει να χαρτογραφηθούν καλύτερα οι δυνατότητες της χώρας, να εξεταστούν οι τεχνολογικές της επιλογές, οι περιοχές και να διαμορφωθεί ένας οδικός χάρτης για το πώς θα μπορούσε η Ελλάδα να αποκτήσει ρόλο στο αναδυόμενο οικοσύστημα των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων.

Οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι, αφού η ανάπτυξη της πυρηνικής τεχνολογίας, ακόμη και σε μικρή κλίμακα μέσω SMRs, δεν αποτελεί ένα έργο που αφορά αποκλειστικά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ελλάδα φαίνεται πως εξετάζει όλες τις εφαρμογές, τους ρόλους και τις χρήσεις τους. «Πρόκειται για ένα project που αγγίζει ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, από την παραγωγή εξοπλισμού και ειδικών υλικών έως τη ναυπηγική βιομηχανία, τις ενεργειακές εταιρείες, τα πανεπιστήμια και τους θεσμικούς φορείς. Όλοι πρέπει να είναι έτοιμοι να εμπλακούν και συνεργαστούν».

Η δημιουργία εφοδιαστικής αλυσίδας και ο ρόλος των ΗΠΑ

Η συζήτηση αγγίζει πλέον και ένα πιο φιλόδοξο όραμα: τη δυνατότητα η Ελλάδα να αποκτήσει βιομηχανική παρουσία στην εφοδιαστική αλυσίδα των πυρηνικών τεχνολογιών. Η ιδέα ενός «made in Greece» αποτυπώματος στον τομέα των SMRs, μέσω της συμμετοχής ελληνικών βιομηχανιών στην παραγωγή εξαρτημάτων, υποδομών ή ειδικών υλικών, αρχίζει να συζητείται πιο ανοιχτά, καθώς αρκετές επιχειρήσεις βλέπουν σε αυτόν τον τομέα μια νέα αγορά με σημαντικές προοπτικές. Ενεργειακές εταιρείες, τσιμεντοβιομηχανίες, ναυπηγεία έχουν πάρει θέση σε αυτό τον νέο μαραθώνιο που φαίνεται πως θέλει να τρέξει η Ελλάδα.

Παράλληλα, η Αθήνα θα χρειαστεί «συμμάχους». Πληροφορίες θέλουν τις Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν ήδη εντάξει την ελληνική αγορά στον ευρύτερο χάρτη των συνεργασιών που επιδιώκουν να αναπτύξουν στον τομέα των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων. Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται να ενδιαφέρεται για τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την ανάπτυξη συνεργειών με την ελληνική βιομηχανία, σε μια προσπάθεια να συνδυαστεί η ώριμη τεχνολογική βάση των αμερικανικών εταιρειών με τις δυνατότητες που διαθέτει η εγχώρια παραγωγική βάση. Ο ρόλος των ΗΠΑ στο όλο εγχείρημα συνδέεται άρρηκτα και με το μεγάλο αγκάθι της χρηματοδότησης. Ήδη υπάρχουν οι πρώτες επαφές με την αμερικανική κυβέρνηση για χρηματοδοτικές ενέσεις, στο πλαίσιο των μελετών.

Οι εναλλακτικές χρήσεις και τα σημεία «κλειδιά»

Τα σενάρια που εξετάζονται στο παρασκήνιο δεν περιορίζονται μόνο στην ηλεκτροπαραγωγή. Στο επίκεντρο των συζητήσεων φαίνεται να βρίσκονται και οι πλωτοί μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες, (floating SMRs), οι οποίοι θα μπορούσαν να εγκαθίστανται σε λιμένες ή θαλάσσιες ενεργειακές υποδομές και να λειτουργούν ως σταθερές πηγές ηλεκτροδότησης. Τέτοιες λύσεις θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την ηλεκτροδότηση μεγάλων λιμενικών εγκαταστάσεων, ενεργειακών κόμβων ή ακόμη και νησιωτικών περιοχών με αυξημένες ενεργειακές ανάγκες. Στο μικροσκόπιο βρίσκονται ήδη δύο μεγάλοι λιμένες της χώρας, ο Πειραιάς και το Ηράκλειο Κρήτης, οι οποίοι θεωρούνται κομβικά σημεία για πιθανές πιλοτικές εφαρμογές.

Παράλληλα, η Δυτική Μακεδονία εμφανίζεται ως μια περιοχή που υπάρχει στο πλάνο, αξιοποιώντας την ενεργειακή της παράδοση και τις υφιστάμενες υποδομές μετά την απολιγνιτοποίηση. Στο τραπέζι έχουν τεθεί επίσης και εναλλακτικά σενάρια χρήσης των SMRs σε νησιωτικές περιοχές για παράδειγμα για αφαλάτωση ή παραγωγή υδρογόνου. Παράλληλα, εφαρμογές της πυρηνικής τεχνολογίας συζητούνται και στον βιομηχανικό τομέα, με πιθανή χρήση σε ενεργοβόρες δραστηριότητες όπως η διύλιση, όπου η σταθερή παροχή μεγάλων ποσοτήτων ενέργειας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας. Με το βλέμμα στην αγορά βρίσκονται και οι εταιρείες τεχνολογίας, αφού τα SMR μπορούν να στηρίξουν τη λειτουργία των data center. Τα κέντρα δεδομένων έχουν εξαιρετικά υψηλές ενεργειακές απαιτήσεις και λειτουργούν με προφίλ φορτίου βάσης, δηλαδή απαιτούν συνεχή και αδιάλειπτη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας σε σταθερά επίπεδα, ένα χαρακτηριστικό που μπορούν να εξυπηρετήσουν ιδιαίτερα αποτελεσματικά οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής.

Τι νέο φέρνουν οι SMR

Σημειώνεται ότι οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMR), με ισχύ έως 300 MW ανά μονάδα και δυνατότητα παραγωγής περίπου 7 εκατ. kWh ημερησίως, θεωρούνται η νέα γενιά πυρηνικής τεχνολογίας. Σε αντίθεση με τους μεγάλους παραδοσιακούς αντιδραστήρες, διαθέτουν μικρότερο μέγεθος και αρθρωτό σχεδιασμό, γεγονός που επιτρέπει είτε την πλήρη κατασκευή τους σε εργοστάσιο και τη μεταφορά τους στον τόπο εγκατάστασης είτε τη συναρμολόγησή τους επιτόπου από προκατασκευασμένα τμήματα, μειώνοντας δυνητικά κόστος και χρόνο υλοποίησης.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, μπορούν να παρέχουν σταθερή ηλεκτρική ενέργεια χαμηλών εκπομπών αλλά και θερμική ισχύ για βιομηχανικές διεργασίες, τηλεθέρμανση, παραγωγή υδρογόνου ή ενεργοβόρες δραστηριότητες όπως η χαλυβουργία και η διύλιση. Παράλληλα μπορούν να λειτουργήσουν σε απομονωμένα δίκτυα ή σε περιοχές όπου οι μεγάλες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής δεν είναι οικονομικά βιώσιμες, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια και συμπληρώνοντας τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες προβάλλουν μεν ως εναλλακτική με διαφορετικό προφίλ ρίσκου, όχι όμως ως εύκολη λύση. Βασικό επιχείρημα είναι το χαμηλότερο αρχικό επενδυτικό κόστος σε σχέση με τις μεγάλες μονάδες. Σε απόλυτους αριθμούς, όμως το κόστος κατασκευής ενός SMR εκτιμάται σήμερα ότι κυμαίνεται από περίπου 300 εκατ. έως 2 δισ. δολάρια ανά μονάδα, έναντι επενδύσεων που υπερβαίνουν τα 10 δισ. δολάρια για έναν μεγάλο πυρηνικό αντιδραστήρα.

Πυρηνική ενέργεια: Ένα σχέδιο 15ετίας

Παρά την όποια κινητικότητα οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι η πορεία προς την υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου δεν είναι ούτε απλή, ούτε γρήγορη. «Μιλάμε για ένα χρονοδιάγραμμα που αγγίζει ή και ξεπερνά τα 15 χρόνια», σημειώνουν χαρακτηριστικά. Η ανάπτυξη ενός πυρηνικού προγράμματος προϋποθέτει θεσμικές αλλαγές, τεχνική προετοιμασία, εκπαίδευση ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ρυθμιστικού πλαισίου.

Τι ζητά η αγορά

Στελέχη που παρακολουθούν τις διεργασίες επισημαίνουν στο energygame.gr, παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον, η Ελλάδα βρίσκεται ακόμη στην αρχή μιας μακράς διαδρομής. Όπως εξηγούν, για να μπορέσει η χώρα να εξετάσει σοβαρά την ανάπτυξη μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων θα πρέπει πρώτα να καλυφθούν πέντε κρίσιμα κενά, τα οποία σήμερα αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για οποιοδήποτε πυρηνικό εγχείρημα.

Το πρώτο αφορά το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο αποδοχής. Η ανάπτυξη πυρηνικών τεχνολογιών απαιτεί σαφή πολιτική απόφαση και ευρύτερη κοινωνική συναίνεση, καθώς πρόκειται για επενδύσεις με πολύ μεγάλο χρονικό ορίζοντα και υψηλό βαθμό ευαισθησίας για τις τοπικές κοινωνίες. Χωρίς μια τέτοια πολιτική και κοινωνική βάση, καμία πυρηνική στρατηγική δεν μπορεί να προχωρήσει.

Το δεύτερο κενό σχετίζεται με τον στρατηγικό ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας. Σήμερα η πυρηνική ενέργεια δεν αποτελεί ουσιαστικό μέρος του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα. Για να προχωρήσει η συζήτηση θα πρέπει να ενταχθεί στον μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό, ώστε να εξεταστεί ποιος ρόλος θα μπορούσε να έχει στο μελλοντικό ενεργειακό μείγμα της χώρας.

Το τρίτο αφορά το ρυθμιστικό και θεσμικό πλαίσιο. Η Ελλάδα δεν διαθέτει ακόμη ολοκληρωμένο σύστημα αδειοδότησης και εποπτείας πυρηνικών εγκαταστάσεων. Παρότι υπάρχει η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, απαιτείται σημαντική ενίσχυση τόσο του θεσμικού πλαισίου όσο και των αρμόδιων αρχών που θα πρέπει να επιβλέπουν την ασφάλεια, την αδειοδότηση και τη λειτουργία τέτοιων εγκαταστάσεων.

Το τέταρτο μεγάλο ζήτημα είναι η χρηματοδότηση. Ακόμη και οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες απαιτούν σημαντικά κεφάλαια και μακροχρόνιες δεσμεύσεις επενδυτών. Η εξασφάλιση βιώσιμων χρηματοδοτικών μοντέλων, είτε μέσω κρατικής συμμετοχής είτε μέσω συμβολαίων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας ή άλλων μηχανισμών, αποτελεί περίπλοκη εξίσωση για τις κυβερνήσεις που εξετάζουν τέτοια έργα.

Το πέμπτο κενό αφορά το ανθρώπινο δυναμικό και την τεχνογνωσία. Ένα πυρηνικό πρόγραμμα απαιτεί εξειδικευμένους μηχανικούς, επιστήμονες, τεχνικούς και ρυθμιστικούς φορείς με υψηλή κατάρτιση. Η ανάπτυξη αυτού του οικοσυστήματος εκπαίδευσης και τεχνογνωσίας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση πριν από οποιαδήποτε επένδυση.

«Αν σκεφτούμε πως πριν ενάμιση χρόνο δεν υπήρχε καμία αναφορά στο θέμα αυτό, οι σημερινές δηλώσεις δείχνουν μια ξεκάθαρη αλλαγή πλεύσης προς την πορεία δημιουργίας πυρηνικού προγράμματος στη χώρα μας», σχολίασαν πηγές.

Οι 3 λόγοι επαναφοράς της πυρηνικής ενέργειας

Παρά τις προκλήσεις, πολλοί παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η πυρηνική ενέργεια αρχίζει να επανέρχεται στη διεθνή ενεργειακή ατζέντα για τρεις βασικούς λόγους. Πρώτον, επειδή μπορεί να προσφέρει σταθερή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών, συμπληρώνοντας τις ανανεώσιμες πηγές που χαρακτηρίζονται από διακυμάνσεις. Δεύτερον, επειδή ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια, μειώνοντας την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα. Και τρίτον, επειδή μπορεί να στηρίξει ενεργοβόρες βιομηχανίες και νέες εφαρμογές, όπως η παραγωγή υδρογόνου, η αφαλάτωση νερού ή η τροφοδοσία μεγάλων βιομηχανικών εγκαταστάσεων με σταθερή ενέργεια.
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων, ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα κάθε πυρηνικού προγράμματος. Στο πλαίσιο των συζητήσεων ειδικοί θεωρούν πως θα έπρεπε να υπάρξει η δημιουργία ειδικής επιτροπής που θα αναλάβει να μελετήσει το θεσμικό πλαίσιο, τα διεθνή πρότυπα και τις επιλογές που έχει στη διάθεσή της η χώρα για τη διαχείρισή τους.

Το ευρωπαϊκό σήμα

Η στροφή προς τους SMR δεν αποτελεί μόνο αντικείμενο εθνικών συζητήσεων, αλλά εντάσσεται πλέον και στον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μάλιστα, η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λαιεν ανακοίνωσε ευρωπαϊκό «πακέτο» ύψους 200 εκατ. ευρώ για την προώθηση των εν λόγω επενδύσεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιμετωπίζει πλέον τη συγκεκριμένη τεχνολογία ως έναν από τους πιθανούς πυλώνες του μελλοντικού ενεργειακού συστήματος. Η ίδια η πρόεδρος χαρακτήρισε «στρατηγικό σφάλμα» την απόφαση της ΕΕ να περιορίσει την πυρηνική ενέργεια στο παρελθόν. Στο πλαίσιο αυτό, έχει προχωρήσει στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Βιομηχανικής Συμμαχίας για τους SMR, η έχει ήδη προχωρήσει στη δημιουργία της European Industrial Alliance on Small Modular Reactors, μιας βιομηχανικής συμμαχίας που συγκεντρώνει ενεργειακές εταιρείες, πυρηνικούς τεχνολογικούς ομίλους, βιομηχανίες εξοπλισμού, ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και διαχειριστές δικτύων.

Η στρατηγική της Ένωσης προβλέπει ότι οι πρώτοι τέτοιου τύπου αντιδραστήρες θα μπορούσαν να τεθούν σε λειτουργία στις αρχές της δεκαετίας του 2030, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας ευρωπαϊκής βιομηχανικής αλυσίδας γύρω από την πυρηνική τεχνολογία επόμενης γενιάς. Στην ευρωπαϊκή αυτή προσπάθεια συμμετέχουν ήδη μεγάλοι ενεργειακοί και βιομηχανικοί παίκτες, ενώ αρκετές χώρες εξετάζουν συγκεκριμένα έργα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται σχέδια ανάπτυξης SMR στην Πολωνία, τη Ρουμανία, την Τσεχία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου προωθούνται πιλοτικές μονάδες σε συνεργασία με διεθνείς τεχνολογικούς ομίλους όπως η Rolls-Royce, η GE Hitachi, η Westinghouse και η NuScale.

Η Επιτροπή εκτιμά μάλιστα ότι η ευρεία ανάπτυξη των SMR θα μπορούσε να έχει και σημαντικό γεωπολιτικό αποτύπωμα. Με βάση τις προβλέψεις της, μέχρι το 2050 η τεχνολογία θα μπορούσε να μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως και κατά 60 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης και μειώνοντας την εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Διαβάστε ακόμη