Ένα νέο ισχυρό νέο όπλο στην προσπάθειά του να αναδιαμορφώσει την παγκόσμια ισορροπία ισχύος απέκτησε ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, με όπλο τον νόμο Graham που υπέγραψε στις 18 Σεπτεμβρίου. Επί της ουσίας ο νόμος αυτός παρέχει στον Αμερικανό πρόεδρο εκτεταμένες εξουσίες για την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία, τον περιορισμό του ενεργειακού της τομέα και την επιβολή δασμών έως και 100% σε χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν ρωσικό αργό πετρέλαιο ή φυσικό αέριο.

Με λίγα λόγια ο εν λόγω νόμος δίνει μερικά ακόμα εφόδια στη φαρέτρα του Τραμπ, και αποτελεί μια σαφώς ενισχυμένη εκδοχή της λεγόμενης «διπλωματίας των δασμών» του Τραμπ. Όπως χαρακτηριστικά υπογραμμίζει σε ανάλυσή του στο oilprice.com ο Simon Watkins, ο νόμος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα ακόμη πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Αντίθετα, προσφέρει στον Τραμπ έναν μηχανισμό για να πιέσει τη Μόσχα, να επηρεάσει το Κίεβο, να αντιμετωπίσει την Κίνα και την Ινδία και, τελικά, να περιορίσει την ικανότητα της Ρωσίας να στηρίζει το Ιράν.

Η στρατηγική αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ουάσιγκτον βρίσκεται ταυτόχρονα αντιμέτωπη με δύο μεγάλες γεωπολιτικές συγκρούσεις: τον πόλεμο στην Ουκρανία και την κλιμακούμενη αντιπαράθεση με το Ιράν.

Τι αλλάζει ο νόμος

Η βασική καινοτομία του νόμου Graham είναι η δυνατότητά του να μετατρέπει τους σημαντικότερους αγοραστές ρωσικής ενέργειας σε πιθανούς στόχους της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής.

Η νομοθεσία επιτρέπει την επιβολή δασμών έως και 100% σε χώρες που αγοράζουν ρωσικό αργό πετρέλαιο ή φυσικό αέριο, ενώ προβλέπει πρόσθετα μέτρα εναντίον οντοτήτων που εμπλέκονται στην παράκαμψη των κυρώσεων. Παράλληλα, στοχεύει ρωσικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, επενδύσεις, κρατικό χρέος, ενεργειακές συναλλαγές και πλοία που συνδέονται με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο».

Ο νόμος, ωστόσο, δεν επιβάλλει αυτόματα δασμό 100% στην Κίνα, την Ινδία ή οποιονδήποτε άλλο αγοραστή. Δίνει στον Τραμπ την εξουσία να αποφασίσει εάν και πότε θα ενεργοποιήσει το μέτρο.

Αυτή ακριβώς η διακριτική ευχέρεια αποτελεί, σύμφωνα με τον Watkins, μέρος της στρατηγικής του δύναμης. Ο Τραμπ μπορεί να απειλεί τους μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικής ενέργειας χωρίς να χρειάζεται να προκαλέσει άμεσα ένα τεράστιο οικονομικό σοκ.

Το μήνυμα του Τραμπ προς Μόσχα και Κίεβο

Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι βλέπει τη νέα νομοθεσία ως εργαλείο πίεσης για διπλωματική λύση και όχι απλώς ως μέσο τιμωρίας. Κατά την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 22 Σεπτεμβρίου, λίγες μόλις ημέρες μετά την υπογραφή του νόμου, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επιδιώκουν τον τερματισμό του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας και αναφέρθηκε άμεσα στις νέες δασμολογικές εξουσίες.

«Αν χρειαστεί, θα πρέπει να τις χρησιμοποιήσω», είπε. «Είναι ώρα να σταματήσουν οι σκοτωμοί».

Η δήλωση αυτή αποκαλύπτει και τον ευρύτερο σκοπό της νομοθεσίας. Ο Τραμπ δηλαδή, μπορεί να χρησιμοποιήσει την απειλή δασμών εναντίον των σημαντικότερων αγοραστών ρωσικής ενέργειας ώστε να καταστήσει ακριβότερη τη συνέχιση της οικονομικής στήριξης της Μόσχας. Παράλληλα, διατηρεί την εξουσία να αποφασίζει πώς και πότε θα εφαρμοστούν τα μέτρα, αποκτώντας περιθώριο να προσαρμόζει την πίεση ανάλογα με τις εξελίξεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Οικονομικός εκβιασμός

Πρόκειται για μια ασυνήθιστη μορφή οικονομικού εξαναγκασμού. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρειάζεται να στοχεύσουν κάθε ρωσική εξαγωγή απευθείας. Μπορούν να απειλήσουν τις εμπορικές σχέσεις που επιτρέπουν στη ρωσική ενέργεια να φτάνει στις διεθνείς αγορές.

Ο «σκιώδης στόλος» στο στόχαστρο

Η Ρωσία έχει περάσει χρόνια δημιουργώντας εναλλακτικούς μηχανισμούς ώστε να διατηρεί τις εξαγωγές πετρελαίου της παρά τους δυτικούς περιορισμούς. Ένα μεγάλο δίκτυο πλοίων, εμπόρων, ασφαλιστών και μεσαζόντων — ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος» — έχει γίνει κρίσιμο στοιχείο αυτής της προσπάθειας. Ο νόμος Graham χτυπά απευθείας αυτή την υποδομή.

Η νομοθεσία προβλέπει κυρώσεις εναντίον πλοίων και άλλων παραγόντων που συνδέονται με τα ρωσικά δίκτυα παράκαμψης των κυρώσεων, ενώ αυξάνει τους περιορισμούς στις ρωσικές εισαγωγές και στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές.

Ο Watkins υποστηρίζει ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει ήδη οικονομικές και στρατιωτικές πιέσεις. Παράλληλα, έχει περιγράψει τη σχέση της Μόσχας με την Τεχεράνη ως ολοένα και πιο άνιση, καθώς η Ρωσία αντιμετωπίζει περιορισμούς στο πόση στρατηγική βοήθεια μπορεί να προσφέρει στο Ιράν.

Από την Ουκρανία στο Ιράν

Η Ρωσία και το Ιράν έχουν αναπτύξει τα τελευταία χρόνια εκτεταμένες στρατιωτικές και οικονομικές σχέσεις, με συνεργασία σε τομείς όπως τα drones, οι πύραυλοι, οι πληροφορίες και το ενεργειακό εμπόριο. Ο Watkins υποστηρίζει ότι η πίεση προς τη Μόσχα για επίτευξη συμφωνίας στην Ουκρανία θα μπορούσε να έχει συνέπειες πολύ πέρα από την Ευρώπη.

Εάν η Ρωσία αναγκαστεί να δώσει προτεραιότητα στη σταθεροποίηση της δικής της οικονομίας και στη διατήρηση της πρόσβασης στις διεθνείς αγορές, η δυνατότητά της να παρέχει προηγμένη στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν μπορεί να περιοριστεί.

Υπό αυτή την οπτική, ο νόμος Graham δεν αποτελεί απλώς πολιτική έναντι της Ρωσίας. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αποδυνάμωσης του δικτύου χωρών που, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, στηρίζουν τους βασικούς αντιπάλους της.

Ταυτόχρονα η κυβέρνηση Τραμπ εντείνει τις οικονομικές της πιέσεις εναντίον της Τεχεράνης.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, έχει προειδοποιήσει χώρες και επιχειρήσεις που διατηρούν οικονομικές σχέσεις με το Ιράν ότι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με συνέπειες στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει στοχεύσει δίκτυα που συνδέονται με το λαθρεμπόριο ιρανικού πετρελαίου, την παράκαμψη κυρώσεων και την προμήθεια στρατιωτικού υλικού.

Η κινεζική παράμετρος

Το σημαντικότερο ερώτημα είναι εάν τελικά ο Τραμπ θα χρησιμοποιήσει τον νόμο εναντίον της Κίνας. Το Πεκίνο είναι ταυτόχρονα ένας από τους σημαντικότερους αγοραστές ρωσικής ενέργειας και ο βασικός στρατηγικός ανταγωνιστής της Ουάσιγκτον.

Ένας δασμός 100% στις κινεζικές εισαγωγές θα ήταν εξαιρετικά δυσμενής όχι μόνο για την Κίνα αλλά δυνητικά και για Αμερικανούς καταναλωτές και επιχειρήσεις. Αυτό δίνει στον Τραμπ ισχυρό μοχλό πίεσης, αλλά ταυτόχρονα έναν σοβαρό λόγο να κινηθεί προσεκτικά.

Ένα υψηλού ρίσκου πείραμα οικονομικής ισχύος

Ο νόμος Graham τελικά μεταφέρει το πεδίο της αντιπαράθεσης από την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή στο παγκόσμιο εμπόριο. Ο στόχος του Τραμπ φαίνεται να είναι η αξιοποίηση του τεράστιου μεγέθους της αμερικανικής αγοράς και της κεντρικής θέσης του δολαρίου στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα ως εργαλείων γεωπολιτικής ισχύος.

Η εκστρατεία κατά του Ιράν έχει ήδη δείξει αυτή την προσέγγιση. Ο νόμος Graham την επεκτείνει στη Ρωσία και, δυνητικά, στις χώρες που στηρίζουν τις ενεργειακές εξαγωγές της.

Το ερώτημα είναι εάν θα λειτουργήσει. Οι επιθετικές κυρώσεις μπορούν να μειώσουν τα έσοδα ενός αντιπάλου, αλλά μπορούν επίσης να ενθαρρύνουν τη δημιουργία εναλλακτικών συστημάτων πληρωμών, νέων εμπορικών διαδρομών και βαθύτερης συνεργασίας μεταξύ χωρών που επιδιώκουν να παρακάμψουν την αμερικανική πίεση.

Οι δασμοί μπορούν επίσης να αυξήσουν το κόστος για αμερικανικές επιχειρήσεις και καταναλωτές. Προς το παρόν, ωστόσο, ο Τραμπ διαθέτει κάτι που πολλοί προκάτοχοί του δεν είχαν: έναν θεσμοθετημένο μηχανισμό που του επιτρέπει να απειλεί ταυτόχρονα τη Ρωσία και τους σημαντικότερους πελάτες της.

Διαβάστε ακόμη